Từ 450 triệu lên 209,5 tỷ USD: con số phản ánh một cuộc chuyển dịch
Thương mại Việt Nam - Mỹ là tổng giá trị hàng hóa và dịch vụ mà hai bên mua bán với nhau trong một giai đoạn, phản ánh mức độ gắn kết kinh tế, chiều sâu chuỗi cung ứng công nghiệp và khả năng tận dụng các lợi thế sản xuất, công nghệ của mỗi nền kinh tế vào một quan hệ đối tác dài hạn. Sau ba thập kỷ kể từ khi bình thường hóa quan hệ ngoại giao, thương mại Việt Nam Mỹ đã đi từ phụ thuộc vào hàng tiêu dùng truyền thống sang một cấu trúc dựa nhiều hơn trên xuất khẩu công nghệ Việt, máy móc sản xuất Việt Nam và các sản phẩm công nghiệp có hàm lượng kỹ thuật cao. Điều đáng nói không nằm ở việc kim ngạch thương mại tăng 465 lần, mà ở chỗ chất lượng tăng trưởng đã khác. Khi tại một hội thảo về thị trường Hoa Kỳ, cơ quan quản lý nhấn mạnh quan hệ hai bên đang mở rộng từ trao đổi hàng hóa sang đầu tư, công nghệ và chuỗi cung ứng, đó là lời nhắc rằng doanh nghiệp Việt nếu vẫn coi Mỹ chỉ là thị trường tiêu thụ hàng giá rẻ thì đã chậm một nhịp.
Hàng công nghệ, máy móc: trụ cột mới của xuất khẩu sang Mỹ
Bức tranh cơ cấu hàng hóa cho thấy thương mại Việt Nam Mỹ đang dịch chuyển nhanh khỏi mô hình "bán áo quần, mua máy móc" sang mô hình hai chiều của một nền sản xuất công nghiệp đang nâng cấp. Nửa đầu năm, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử, linh kiện và máy móc thiết bị đã chiếm gần một nửa tổng giá trị xuất khẩu sang Mỹ. Đó không chỉ là tăng trưởng số lượng; đó là sự mở rộng dấu ấn công nghệ Việt trong những phân khúc đòi hỏi tiêu chuẩn kỹ thuật cao. Cả chiều nhập khẩu cũng kể câu chuyện tương tự: Việt Nam mang về nhiều máy móc, linh kiện, nguyên liệu từ Mỹ để phục vụ sản xuất. Điều này cho thấy doanh nghiệp đang dùng thị trường Mỹ như một bệ bước để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng công nghiệp, thay vì đứng ngoài như một công xưởng gia công giá rẻ. Nếu không tiếp tục nâng hàm lượng tri thức, nghiên cứu phát triển trong sản phẩm, lợi thế hiện tại sẽ nhanh chóng bị bào mòn.
Dệt may Việt Nam tại Mỹ: dẫn đầu nhưng dễ tổn thương
Dệt may Việt Nam Mỹ là minh chứng sống động cho cả hai mặt của quá trình hội nhập: thành công về thị phần, nhưng đầy rủi ro về nền tảng. Ngành đã vươn lên dẫn đầu thị phần dệt may tại Mỹ từ năm 2025 và tiếp tục củng cố vị thế với 19,3% thị phần trong hai tháng đầu năm. Đó là thành quả của nhiều năm xây dựng năng lực chuỗi cung ứng, từ chi phí sourcing, độ linh hoạt sản xuất đến khả năng tích hợp liên kết quốc tế. Nhưng chính câu chuyện dệt may lại phơi bày điểm yếu cốt lõi: phụ thuộc lớn vào nguyên phụ liệu nhập khẩu, nhất là vải, trong bối cảnh địa chính trị và chi phí logistics biến động. Khi tổng cầu dệt may toàn cầu chỉ tăng nhẹ, mọi cú sốc về chuỗi cung ứng công nghiệp đều có thể bẻ gãy mục tiêu tăng trưởng. Nếu dệt may không sớm chuyển từ gia công sang thiết kế, phát triển nguyên liệu và tự chủ công nghiệp hỗ trợ, vị trí số 1 tại Mỹ sẽ là danh hiệu mong manh.
Chuỗi cung ứng công nghiệp: bài kiểm tra cho tham vọng nâng cấp sản xuất
Khi cơ quan quản lý khuyến nghị doanh nghiệp phải minh bạch chuỗi cung ứng, đa dạng hóa nguồn nguyên liệu và kiểm soát xuất xứ từ khâu sản xuất chứ không chỉ khi xuất khẩu, đó là một tiêu chuẩn mới cho mọi ngành, từ dệt may đến điện tử. Chuỗi cung ứng công nghiệp không còn là câu chuyện hậu trường; nó trở thành điều kiện tiên quyết để tham gia các phân khúc giá trị cao tại thị trường Mỹ. Đối với xuất khẩu công nghệ Việt, bài toán không chỉ là lắp ráp thêm vài dòng sản phẩm, mà là xây được năng lực thiết kế, thử nghiệm, dịch vụ hậu mãi gắn với thị trường Mỹ. Các doanh nghiệp muốn tìm vị trí mới trong chuỗi cung ứng phải chấp nhận đầu tư dài hạn vào quản lý nhà cung cấp, tự động hóa sản xuất, kinh tế số và các mảng như bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, năng lượng xanh. Không có chiến lược này, thương mại Việt Nam Mỹ sẽ bị giữ lại ở tầng thấp của giá trị gia tăng.
Kết luận: Đã đến lúc Việt Nam xuất khẩu năng lực chứ không chỉ hàng hóa
Sự tăng trưởng của thương mại Việt Nam Mỹ, từ vài trăm triệu lên hơn 209,5 tỷ USD, là nền tảng đáng kể nhưng không phải là điểm đến. Điều quan trọng hơn là cấu trúc xuất khẩu đang chuyển từ hàng tiêu dùng truyền thống sang công nghệ, máy móc và các sản phẩm công nghiệp – một bước ngoặt buộc doanh nghiệp phải nghĩ về Mỹ như nơi để triển khai chiến lược nâng cấp sản xuất. Ngành dệt may, với vị trí dẫn đầu tại thị trường Mỹ nhưng phụ thuộc nguyên liệu và chịu áp lực địa chính trị, là lời nhắc rõ ràng: nếu không khép được vòng chuỗi cung ứng, mọi lợi thế đều có thể đảo chiều. Con đường phía trước là dịch chuyển từ "xuất khẩu hàng hóa" sang "xuất khẩu năng lực" – từ gia công sang sáng tạo, từ lắp ráp sang thiết kế. Doanh nghiệp nào sớm thích ứng với chuẩn mực chuỗi cung ứng công nghiệp mới sẽ là người viết tiếp câu chuyện 465 lần tăng trưởng cho thập kỷ tới.
