Miễn phí hạ tầng cảng biển: Từ quyết định tài khóa đến chiến lược cạnh tranh
Chính sách miễn phí hạ tầng cảng biển là việc TP.HCM tạm ngừng thu khoản phí hạ tầng đối với hàng hóa xuất nhập khẩu, quá cảnh và các hoạt động liên quan qua hệ thống cảng biển của thành phố trong thời hạn ba năm, nhằm trực tiếp giảm chi phí logistics TP.HCM, hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi đơn hàng, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và chuyển lợi thế cửa ngõ địa lý thành sức cạnh tranh thương mại dựa trên thể chế và logistics. Điểm khiến quyết định này đáng chú ý không phải ở con số ngân sách giảm thu, mà ở thông điệp: TP.HCM chọn hy sinh một phần nguồn thu để giữ chân dòng hàng và nâng cấp vai trò cửa ngõ thương mại của vùng kinh tế phía Nam. Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông làm tăng rủi ro vận tải và chi phí logistics toàn cầu, thành phố không chờ thị trường tự điều chỉnh mà chủ động dùng chính sách phí để chia sẻ áp lực với doanh nghiệp. Theo cơ quan chuyên môn, thời hạn ba năm được tính toán là đủ để doanh nghiệp phục hồi đơn hàng, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và ổn định dòng tiền, thay vì một gói hỗ trợ ngắn hạn mang tính tình thế. Chính vì vậy, miễn phí cảng biển ở đây là lựa chọn chiến lược, không chỉ là ưu đãi "giảm vài khoản thu".
Doanh nghiệp tiết kiệm hàng chục đến hàng trăm triệu mỗi tháng: Tác động rất thật
Tác động của miễn phí hạ tầng cảng biển không nằm trên giấy mà hiện rõ trong từng container hàng xuất bến. Mỗi doanh nghiệp xuất nhập khẩu đang được giảm từ hàng chục triệu đến hàng trăm triệu đồng mỗi tháng chi phí logistics, nhờ không còn phải trả phí hạ tầng cảng biển cho khối lượng hàng đi qua hệ thống cảng TP.HCM. Trường hợp của các doanh nghiệp nông sản là minh họa rõ ràng: với tần suất xuất khẩu hàng trăm container mỗi tháng, việc miễn phí hạ tầng giúp họ giảm ổn định một khoản chi đáng kể, tạo khoảng thở để xử lý các biến động khác như giá cước vận tải biển quốc tế, chi phí nhiên liệu, bảo hiểm hàng hóa, lãi suất, tỷ giá và lưu kho đang cùng tăng mạnh. Theo chia sẻ của đại diện nhiều doanh nghiệp, chính sách này đang "chia sẻ gánh nặng chi phí cùng doanh nghiệp" khi giá cước vận tải biển quốc tế liên tục leo thang. Đó là dạng hỗ trợ đi trúng vào điểm đau, thay vì các ưu đãi chung chung khó phát huy hiệu quả.
Giảm chi phí logistics TP.HCM để giữ vai trò cửa ngõ thương mại
TP.HCM hiện có hơn 94.000 doanh nghiệp từng nộp phí hạ tầng cảng biển, với tổng số thu dự kiến khoảng 2.390 tỷ đồng/năm nếu tiếp tục thu. Khi quyết định miễn phí, thành phố chấp nhận bỏ khoản thu này để đổi lấy một mục tiêu rõ ràng: kéo giảm giá dịch vụ vận tải, kho bãi, giao nhận, qua đó giảm tổng chi phí logistics của doanh nghiệp từ 0,5–0,8%. Trong chuỗi chi phí của doanh nghiệp xuất nhập khẩu, phần trăm này nhìn qua có vẻ nhỏ. Nhưng trong bối cảnh xung đột địa chính trị và bất ổn trên các tuyến hàng hải quốc tế khiến chi phí xuất nhập khẩu tăng mạnh, từng phần trăm tiết kiệm là sự khác biệt giữa có lãi và mất đơn hàng. Theo ngành Công Thương, sức ép từ biến động thương mại toàn cầu buộc thành phố phải không chỉ tăng quy mô xuất khẩu mà còn nâng chất lượng tăng trưởng, giá trị gia tăng và khả năng đáp ứng chuẩn quốc tế. Nói cách khác, miễn phí cảng biển là mảnh ghép cụ thể trong chiến lược lớn hơn: củng cố vai trò cửa ngõ thương mại của vùng kinh tế phía Nam thông qua hạ tầng logistics và chuỗi cung ứng, không chỉ thông qua vị trí địa lý.
Chuyển từ lợi thế địa lý sang lợi thế thể chế và logistics
Trong nhiều năm, TP.HCM được nhắc đến như cửa ngõ phía Nam nhờ vị trí địa lý, quy mô thị trường và hệ thống cảng biển dày đặc. Nhưng chính thành phố thừa nhận đã đến lúc phải chuyển từ lợi thế truyền thống đó sang lợi thế về thể chế, hạ tầng logistics và khả năng kết nối chuỗi cung ứng quốc tế. Miễn phí hạ tầng cảng biển là bước định hình lại vai trò của nhà nước trong chuỗi chi phí: thay vì đứng ngoài và thu phí, chính quyền chọn cùng chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp khi thị trường chao đảo. Đồng thời, thành phố đang xây dựng khu thương mại tự do, khu logistics tích hợp, hoàn thiện hạ tầng giao thông kết nối các khu vực cảng lớn với trung tâm và liên vùng, và tổ chức lại không gian logistics trên nền tảng dữ liệu GIS Logistics. Quan trọng hơn, TP.HCM hướng đến việc hình thành hệ sinh thái thương mại – logistics – sản xuất – dịch vụ có khả năng kết nối sâu với chuỗi cung ứng quốc tế, trong đó hạ tầng cảng biển là mắt xích không thể thay thế. Không có cảng biển cạnh tranh và logistics thông suốt, mọi tham vọng trở thành điểm trung chuyển hàng hóa của vùng sẽ chỉ là khẩu hiệu.
Ba năm miễn phí: Cửa sổ thời gian để tái cấu trúc chuỗi cung ứng
Chính sách miễn phí sử dụng hạ tầng cảng biển được hội đồng thành phố thông qua vào tháng 6 và áp dụng từ ngày 1/7/2026, với thời hạn ba năm, kết thúc ngày 30/6/2029. Đây không phải một ưu đãi vô thời hạn, mà là cửa sổ thời gian để doanh nghiệp và chính quyền cùng đẩy nhanh quá trình điều chỉnh. Thành phố cho rằng ba năm là đủ để doanh nghiệp phục hồi đơn hàng, tái cấu trúc chuỗi cung ứng và ổn định dòng tiền trên nền chi phí logistics đã được giảm bớt. Song song, các kế hoạch triển khai Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa giai đoạn 2026–2030 và chiến lược phát triển dịch vụ logistics đang được thúc đẩy, với trọng tâm là đa dạng hóa thị trường, nguồn cung, nâng năng lực logistics và cảnh báo sớm thay đổi chính sách thương mại. Nếu doanh nghiệp dùng đúng khoảng thời gian này để đầu tư vào công nghệ, chuẩn hóa nguồn gốc nguyên liệu, hồ sơ xuất xứ và xây dựng phương án logistics linh hoạt, thì miễn phí cảng biển sẽ trở thành "vốn mồi" tạo đổi mới dài hạn, chứ không dừng ở việc giảm vài khoản chi trước mắt.
