Chi phí logistics TP.HCM: áp lực 17% GRDP buộc phải thay đổi
Chi phí logistics TP.HCM là tỷ lệ tổng chi phí vận tải, kho bãi, cảng biển, hải quan và dịch vụ liên quan đến lưu thông hàng hóa trên tổng sản phẩm trên địa bàn, hiện ước tính lên tới khoảng 16–17% GRDP, tạo áp lực lớn lên năng lực cạnh tranh xuất nhập khẩu và giá thành sản phẩm. Hội nghị thúc đẩy xuất nhập khẩu và chuỗi cung ứng do Sở Công Thương TP.HCM tổ chức chiều 21/9 đã đặt mục tiêu kéo tỷ lệ này xuống còn khoảng 12–15%, tương ứng kế hoạch chính thức là 11–14% trong giai đoạn 2025–2030. Đây không phải là điều chỉnh mang tính kỹ thuật thuần túy mà là lựa chọn chiến lược: nếu chi phí logistics tiếp tục duy trì ở ngưỡng cao, TP.HCM khó giữ vị trí trung tâm trung chuyển hàng hóa khu vực và càng khó nâng giá trị gia tăng nội địa trong xuất nhập khẩu Việt Nam.
Điểm nghẽn hạ tầng và hải quan: doanh nghiệp đang trả giá
Khi chi phí logistics lên tới 17% GRDP, người chịu ảnh hưởng rõ nhất là doanh nghiệp và cuối cùng là người tiêu dùng. Các tuyến đường bộ nối sân bay, các cụm hạ tầng cảng biển trọng điểm với khu công nghiệp và nhà máy thường xuyên ùn tắc, kéo dài thời gian giao nhận, phát sinh chi phí nhiên liệu, lưu bãi và phí trễ hạn. Chuỗi lạnh càng dễ bị tổn thương khi mỗi giờ chậm trễ đều chuyển thành tổn thất chất lượng hàng thực phẩm hoặc dược phẩm. Quy trình chứng nhận xuất xứ và khai báo hải quan nếu còn thủ công, phân tán dữ liệu giữa các ngành càng làm chi phí vô hình tăng lên, từ nhân sự đến rủi ro sai sót hồ sơ. Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động mạnh với các rào cản xanh mới, việc để doanh nghiệp tự xoay xở với hệ thống logistics thiếu đồng bộ gần như là yêu cầu họ chấp nhận biên lợi nhuận thấp hơn để bù vào chi phí vận tải và kho vận.
Nền tảng số logistics: chìa khóa thực sự để giảm chi phí vận tải
Điểm khác biệt trong kế hoạch giảm chi phí logistics TP.HCM không nằm ở vài ưu đãi rời rạc, mà ở quyết định xây dựng nền tảng số logistics điều phối toàn bộ hoạt động xuất nhập khẩu. Nền tảng này sẽ được thử nghiệm từ giữa năm 2027 trên các hành lang công nghiệp và chuỗi lạnh, với mục tiêu giảm chi phí, minh bạch dữ liệu và rút ngắn thời gian thông quan. Đây là bước đi phù hợp thực tiễn: các nền tảng số hiện đã cho phép doanh nghiệp chỉ cần vài thao tác trong khoảng 2 phút để hoạch định giá thành toàn bộ chuỗi cung ứng, thay vì mất ít nhất 2 ngày như trước. Việc chuyển từ lệnh giao hàng giấy sang e-D/O, kết nối trực tuyến với hãng tàu và đại lý logistics, cùng với thông quan tự động cho phần lớn hàng thuộc luồng xanh tại hải quan, không chỉ tiết kiệm chi phí nhân sự mà còn giảm đáng kể chi phí vận tải phát sinh từ việc phải chờ đợi xử lý hồ sơ tại quầy.
Hạ tầng cảng biển và vận tải đa phương thức: nền tảng cứng của chiến lược
Dù số hóa quan trọng đến đâu, nếu hạ tầng cảng biển và mạng lưới vận tải đa phương thức không được nâng cấp, mục tiêu giảm chi phí logistics xuống 12–15% GRDP sẽ khó đạt. TP.HCM đang đặt trọng tâm vào hạ tầng cảng biển với việc hoàn thiện Khu thương mại tự do Cái Mép Hạ theo mô hình "cảng biển – logistics – công nghiệp – đô thị dịch vụ" và hiện đại hóa cụm cảng quốc tế Cái Mép – Thị Vải thành cảng trung chuyển tầm cỡ châu Á. Song song, thành phố thí điểm cơ chế "cảng mở" liên thông để thu hút luồng hàng quá cảnh và tăng khả năng gom hàng quy mô lớn. Ở phía vận tải, kế hoạch dịch chuyển từ đường bộ đang gánh tới 88,7% khối lượng hàng sang đường thủy và đường sắt là lựa chọn đúng về mặt chi phí. Tuyến đường sắt kết nối khu công nghiệp Bình Dương với cụm cảng Cái Mép – Thị Vải được xem là dự án chiến lược giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí vận chuyển hàng xuất nhập khẩu.
TP.HCM có đủ khả năng trở thành trung tâm logistics khu vực?
Nhìn tổng thể, TP.HCM đang xây dựng một chiến lược logistics giai đoạn 2025–2035 với tầm nhìn đến 2050: tái cấu trúc không gian logistics theo ba lớp, mở rộng giao thông vành đai, phát triển đường thủy – đường sắt, song hành cùng nền tảng số logistics liên ngành. Nếu các mốc tiến độ cho Vành đai 3, Vành đai 4, nạo vét luồng sông Soài Rạp, Lòng Tàu và quy hoạch ga liên vận quốc tế An Bình được đảm bảo, thành phố có cơ hội giảm chi phí logistics còn 11–14% GRDP, đồng thời hình thành ít nhất một trung tâm logistics đạt chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, điều kiện tiên quyết là sự cùng tham gia của doanh nghiệp: dữ liệu phải được chia sẻ, quy trình nội bộ phải chấp nhận thay đổi theo chuẩn số hóa, và các kiến nghị về hạ tầng, kho vận, vận tải, thủ tục hải quan phải được phản hồi bằng quyết sách cụ thể chứ không dừng ở hội nghị. Nếu TP.HCM làm được, lợi ích không chỉ thuộc về thành phố mà toàn chuỗi xuất nhập khẩu Việt Nam sẽ hưởng lợi từ một hệ thống logistics hiện đại, minh bạch và chi phí thấp hơn.
