Chi phí logistics 17% GRDP: điểm nghẽn không thể né tránh
Chi phí logistics Hồ Chí Minh là tỷ trọng tổng chi phí vận chuyển, lưu kho, thủ tục và dịch vụ hỗ trợ trong toàn bộ chuỗi cung ứng hàng hóa, hiện ước tính chiếm 16-17% GRDP, làm giảm lợi thế giá của sản phẩm, bào mòn lợi nhuận doanh nghiệp và khiến thành phố khó nâng cao năng lực cạnh tranh logistics trong khu vực. Ở Việt Nam, tỷ lệ chi phí logistics khoảng 16-17% GDP, cao hơn nhiều nền kinh tế lân cận và trở thành rào cản lớn để hàng hóa tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Tác động không chỉ nằm trên báo cáo kinh tế. Với doanh nghiệp sản xuất, chi phí vận chuyển, lưu kho và quy trình thủ tục kéo dài đang trực tiếp bào mòn biên lợi nhuận, khiến hàng hóa Việt Nam chịu thiệt về giá so với đối thủ quốc tế. Người tiêu dùng cuối cùng cũng phải trả thêm khi mọi chi phí phát sinh trên đường vận chuyển đều được cộng dồn vào giá bán. Trong bối cảnh thương mại quốc tế biến động mạnh, điểm nghẽn logistics nếu không được xử lý sẽ biến lợi thế vị trí của TP.HCM thành gánh nặng dài hạn.
Tái cấu trúc chuỗi cung ứng: vì sao TP.HCM buộc phải hành động ngay
Áp lực tái cấu trúc thương mại quốc tế và các tiêu chuẩn xanh ngày càng khắt khe đang đặt TP.HCM trước lựa chọn rõ ràng: hoặc giảm chi phí logistics để giữ vị thế cửa ngõ xuất nhập khẩu, hoặc chấp nhận tụt lại trong cuộc chơi chuỗi cung ứng toàn cầu. Thành phố hiện chiếm khoảng 17,6% kim ngạch xuất khẩu, 18,4% nhập khẩu và 18% tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của cả nước, nghĩa là mọi điểm nghẽn logistics tại đây lan trực tiếp ra toàn bộ nền kinh tế. Bốn nút thắt lớn bị chỉ ra gồm: quy mô xuất khẩu chưa phản ánh giá trị nội địa, vướng mắc hồ sơ C/O, hạ tầng logistics thiếu đồng bộ gây tăng chi phí lưu bãi và chậm giao hàng, cùng cơ chế phối hợp, chia sẻ dữ liệu liên ngành chưa đáp ứng yêu cầu điều hành. Khi các tuyến đường nối sân bay, cụm cảng biển với khu công nghiệp và nhà máy thường xuyên ùn tắc, thời gian và chi phí vận chuyển đội lên, khiến doanh nghiệp Việt càng khó cạnh tranh với những nền kinh tế đã tối ưu chuỗi cung ứng từ lâu.
Chuyển đổi số chuỗi cung ứng: từ khẩu hiệu đến những thay đổi cụ thể
Điểm tích cực là chuyển đổi số chuỗi cung ứng tại TP.HCM không còn dừng ở chiến lược mà đã xuất hiện những thay đổi cụ thể trong thực tế vận hành. Doanh nghiệp xuất nhập khẩu buộc phải rà soát lại toàn bộ chi phí, định hướng phát triển để đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và chuyển đổi xanh nếu muốn bám trụ trên các thị trường khó tính. Theo định hướng của ngành công thương, mục tiêu trọng tâm hiện nay là hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu thuận lợi, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn số hóa và xanh hóa. Một bước chuyển rõ nhất nằm ở khâu chứng từ và thủ tục. Việc chuyển từ lệnh giao hàng bằng giấy sang lệnh giao hàng điện tử (e-D/O) giúp doanh nghiệp và đại lý logistics hoàn tất nộp hồ sơ, thanh toán cước, nhận lệnh trực tuyến mà không phải đến hãng tàu xếp hàng chờ đợi. Tại cơ quan hải quan, phần lớn hàng hóa thuộc luồng xanh đã được thông quan tự động, cùng với việc tập trung đầu mối thông quan về các trung tâm chính, giảm đáng kể thời gian chờ và minh bạch hóa số liệu. Nếu các nền tảng số điều phối xuất nhập khẩu được triển khai đúng tầm, chi phí logistics Hồ Chí Minh sẽ có cơ hội giảm thực chất chứ không chỉ trên giấy.
Hạ tầng cảng biển và giao thông đa phương thức: nền tảng cho năng lực cạnh tranh logistics
Không có hạ tầng cảng biển đồng bộ, mọi nỗ lực số hóa chỉ là tối ưu trên một hệ thống vốn đã kém hiệu quả. TP.HCM cùng cộng đồng doanh nghiệp đang triển khai các giải pháp giảm chi phí vận tải và phát triển hạ tầng cảng biển đồng bộ, coi đây là chìa khóa để nâng năng lực cạnh tranh logistics. Chiến lược của thành phố là tổ chức logistics theo hành lang sản xuất và cửa ngõ quốc tế, phát triển hệ thống giao thông đa phương thức gồm đường bộ, đường sắt, đường thủy nội địa, hàng không và cảng biển. Từ nay đến 2030, việc đẩy nhanh các tuyến vành đai, cao tốc kết nối TP.HCM với Mộc Bài, Cần Thơ, Long Thành sẽ đi cùng ưu tiên phát triển đường sắt và đường thủy nội địa. Trong đó, tuyến đường sắt kết nối khu công nghiệp Bình Dương với cụm cảng Cái Mép – Thị Vải được xem là dự án chiến lược, giúp rút ngắn thời gian và giảm chi phí vận chuyển hàng hóa xuất nhập khẩu. Mô hình cảng mở liên thông, kết nối mượt mà giữa đường thủy, đường bộ với cảng nước sâu nếu được triển khai đúng cách sẽ giải quyết triệt để tình trạng đứt gãy nguồn cung và tạo không gian mới để hình thành kho bãi, dịch vụ phụ trợ.
Mục tiêu 11-14% GRDP: tham vọng lớn đòi hỏi “cuộc chơi chung”
Tham vọng giảm chi phí logistics xuống 11-14% GRDP trong giai đoạn 2025-2030 cho thấy TP.HCM không chấp nhận mãi đứng ở nhóm chi phí cao trong khu vực. Thành phố đặt mục tiêu tương tự cho năm 2035, gắn với việc thành lập tổ công tác chuyên trách, thử nghiệm nền tảng số điều phối và phát triển Khu thương mại tự do gắn liền với cụm cảng quốc tế. Đây là bước đi đúng hướng, nhưng không thể thành công nếu doanh nghiệp vẫn coi logistics là “phần việc của Nhà nước”. Theo đánh giá của một số chuyên gia, chính sách hỗ trợ thôi là chưa đủ; muốn nâng cao năng lực cạnh tranh logistics và giảm chi phí, cần có sự chung tay thực sự của khối doanh nghiệp. Doanh nghiệp phải nâng năng lực quản lý đơn hàng, tồn kho, vận tải đa phương thức và phân phối quốc tế, đồng thời chủ động đánh giá mức độ phụ thuộc vào nguồn vật tư trọng yếu để xây dựng phương án thay thế và bảo đảm quy tắc xuất xứ. Nếu mỗi mắt xích trong chuỗi cung ứng coi việc giảm chi phí là chiến lược sống còn chứ không phải phong trào, mục tiêu hạ chi phí logistics xuống 12-15% GRDP không chỉ khả thi mà còn trở thành nền tảng để TP.HCM tái định vị mình như trung tâm logistics khu vực.
