Thứ hạng là tín hiệu, không phải đích đến
Năng lực cạnh tranh số và AI là khả năng một nền kinh tế sẵn sàng ứng dụng công nghệ số, sử dụng trí tuệ nhân tạo hiệu quả và quản trị công nghệ có trách nhiệm để tạo lợi ích kinh tế, xã hội. Ngày 11/11/2026, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố kết quả Việt Nam trong bảng xếp hạng WDAIR do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) đánh giá. Lần đầu tham gia, Việt Nam đạt 78,09 điểm, đứng thứ 37 trong 70 nền kinh tế và nằm trong nhóm 50 nước dẫn đầu. Đây là bước khởi đầu đáng khích lệ, nhưng thứ hạng không tự chứng minh công nghệ đã cải thiện đời sống hay năng suất. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh giá trị của kết quả phải thể hiện ở năng suất lao động cao hơn, doanh nghiệp phát triển mạnh hơn, dịch vụ công hiệu quả hơn và chất lượng sống được nâng lên. Đó mới là phép thử có ý nghĩa với năng lực cạnh tranh số.
WDAIR đo mức sẵn sàng, không chỉ đo độ phủ công nghệ
WDAIR kế thừa bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh số mà IMD công bố từ năm 2017; đến năm 2026, phương pháp được điều chỉnh, mở rộng sang trí tuệ nhân tạo và đổi tên. Báo cáo đánh giá 70 nền kinh tế bằng dữ liệu thống kê và khảo sát, xem xét quản trị, hạ tầng công nghệ, hiệu quả, phát triển nhân lực cùng các giá trị gắn với ứng dụng công nghệ. Theo IMD, trọng tâm là năng lực và mức độ sẵn sàng ứng dụng công nghệ số, sử dụng AI hiệu quả và quản trị công nghệ có trách nhiệm. Vì vậy, bảng xếp hạng không nên được đọc như một phép đếm thiết bị hay một cuộc đua riêng về mức độ phổ cập AI. Kết quả các nhóm thành phần của Việt Nam khá đáng chú ý: thứ 13 về ứng dụng AI, thứ 15 về quản trị số và AI, thứ 21 ở nhóm hiệu quả. Những vị trí này gợi ra lợi thế, nhưng cũng không thay thế việc xem xét cụ thể năng suất và chất lượng triển khai.
Vị trí thứ ba Đông Nam Á và mục tiêu năm 2030
Trong sáu nền kinh tế Đông Nam Á được xếp hạng, Việt Nam đứng thứ ba, sau Singapore và Malaysia, đồng thời trên Thái Lan, Indonesia và Philippines. Thứ hạng khu vực này phù hợp với hướng đi đã đặt ra trong Nghị quyết 57-NQ/TW: đến năm 2030, Việt Nam hướng tới nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á và nhóm 50 nước đứng đầu thế giới về năng lực cạnh tranh số và chỉ số phát triển Chính phủ điện tử, đồng thời vào nhóm ba nước dẫn đầu khu vực về nghiên cứu, phát triển AI. Tuy nhiên, vị trí 37 trong WDAIR không đồng nghĩa các mục tiêu riêng về Chính phủ điện tử hay nghiên cứu, phát triển AI đã hoàn thành. Đây là một chỉ dấu ban đầu, không phải giấy chứng nhận cho toàn bộ chương trình. Muốn duy trì đà tiến, Việt Nam cần biến thứ hạng thành các cải thiện có thể kiểm chứng, thay vì chỉ coi vị trí khu vực là thành tích.
Thước đo cuối cùng là lợi ích người dân và doanh nghiệp
Kết quả được công bố trong lúc Việt Nam triển khai Nghị quyết 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Hạ tầng rộng hơn là nền tảng cần thiết: hơn 1,3 triệu km cáp quang đã đến toàn bộ xã, phường; trong năm năm, mạng di động được mở rộng tới 3.513 thôn, bản từng thuộc diện lõm sóng, giúp thu hẹp khoảng cách tiếp cận công nghệ. Nhưng kết nối chỉ tạo cơ hội; dữ liệu liên thông, nhân lực và khả năng ứng dụng mới quyết định AI tại Việt Nam có tạo ra giá trị hay không. Phó Thủ tướng yêu cầu cải cách thủ tục hành chính, kết nối dữ liệu, đầu tư hạ tầng số và nhân lực AI, đồng thời giảm chi phí tiếp cận AI cho doanh nghiệp. Bộ Khoa học và Công nghệ cho biết sẽ phối hợp với các bên, tiếp tục phân tích phương pháp IMD, theo dõi kết quả và đề xuất chính sách.
Kết luận: thứ 37 thế giới và thứ ba Đông Nam Á là kết quả mở đầu có sức nặng, nhưng năng lực AI Việt Nam chỉ được khẳng định khi doanh nghiệp dùng công nghệ hiệu quả hơn, dịch vụ công bớt phiền hà và người dân nhận thấy chất lượng sống cải thiện. Bảng xếp hạng WDAIR hữu ích nhất khi trở thành công cụ chỉ ra việc cần làm tiếp theo, không phải đích đến để tự mãn.
