Dấu mốc tích cực, không phải đích đến
Xếp hạng WDAIR là đánh giá quốc tế về năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo của các nền kinh tế, tổng hợp dữ liệu thống kê cùng ý kiến lãnh đạo doanh nghiệp để so sánh khả năng phát triển và ứng dụng công nghệ. Chiều 11/11 tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố kết quả WDAIR 2026 do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) của Thụy Sĩ thực hiện. Việt Nam đạt 78,09 điểm, xếp thứ 37 trong 70 nền kinh tế và đứng thứ ba trong sáu nền kinh tế Đông Nam Á được đánh giá. Đây là lần đầu Việt Nam chính thức tham gia bảng xếp hạng. Kết quả đáng mừng, nhưng không nên đọc như lời xác nhận rằng mọi mặt của năng lực số đã vững. Nó là đường cơ sở quốc tế hữu ích để nhận diện thế mạnh, điểm nghẽn và theo dõi tiến bộ về sau.
Những con số thành phần kể câu chuyện rõ hơn
Thứ hạng chung thường che khuất khác biệt giữa các năng lực. Việt Nam đứng thứ 13 về ứng dụng AI, thứ 15 về quản trị số và AI, và thứ 21 ở nhóm hiệu quả. Trong khảo sát doanh nghiệp, mức độ ứng dụng AI tại Việt Nam xếp thứ năm thế giới; tính linh hoạt, thích ứng kinh doanh xếp thứ sáu, còn năng lực thực thi chiến lược AI quốc gia xếp thứ bảy. Những vị trí này gợi ra một lợi thế đáng chú ý: công nghệ đang được đưa vào sử dụng nhanh hơn mức thứ hạng tổng thể có thể diễn tả. Tuy nhiên, ứng dụng rộng không tự động đồng nghĩa với năng suất cao hơn hay dịch vụ tốt hơn. Cần hỏi AI được dùng ở đâu, giải quyết vấn đề gì và lợi ích có thể đo lường được không. Năng lực AI Việt Nam vì thế nên được đánh giá qua kết quả thực tế, không chỉ qua độ phổ biến của công cụ.
Một chỉ số tổng hợp có giới hạn
WDAIR 2026 gồm năm trụ cột và 88 tiêu chí; hai phần ba kết quả dựa trên dữ liệu thống kê, một phần ba dựa trên khảo sát ý kiến lãnh đạo doanh nghiệp. Cấu trúc ấy giúp đặt nhiều khía cạnh vào cùng một khung so sánh, nhưng thứ hạng cuối cùng vẫn nén các khác biệt thành một con số. Dữ liệu thống kê và cảm nhận của doanh nghiệp không đo cùng một thứ; điểm cao ở một nhóm cũng có thể đi cùng hạn chế ở nhóm khác. Vì vậy, vị trí thứ 37 không cho biết đầy đủ chất lượng hạ tầng, nhân lực, thể chế hay mức hiệu quả của từng ứng dụng. Đọc đúng xếp hạng WDAIR là xem cả phương pháp, từng chỉ số thành phần và bối cảnh so sánh, thay vì biến thứ hạng thành thước đo duy nhất. Việc phân tích riêng dữ liệu và khảo sát sẽ giúp tránh kết luận vội về nguyên nhân thành công hoặc điểm yếu.
Từ thứ hạng đến năng lực phục vụ người dân
Kết quả cần được đặt trong mục tiêu dài hạn của Nghị quyết 57-NQ/TW: đến năm 2030, Việt Nam hướng tới nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á và nhóm 50 nước đứng đầu thế giới về năng lực cạnh tranh số, đồng thời vào nhóm ba nước dẫn đầu khu vực về nghiên cứu, phát triển AI. Vị trí hiện tại đã nằm trong nhóm 50, nhưng mục tiêu khu vực và chất lượng triển khai vẫn đòi hỏi tiến bộ tiếp theo. Thước đo gần với đời sống hơn bảng điểm là thủ tục hành chính có thuận tiện không, dịch vụ công trực tuyến có hiệu quả không, doanh nghiệp có ứng dụng công nghệ để nâng năng suất hay không. Phó Thủ tướng giao Bộ Khoa học và Công nghệ phân tích từng nhóm chỉ số, xác định điểm mạnh và hạn chế, rồi đề xuất giải pháp có cơ quan chịu trách nhiệm, đầu ra và đánh giá định kỳ. Trọng tâm gồm thể chế, dịch vụ công, hạ tầng, nhân lực và chi phí ứng dụng AI.
Kết luận, Việt Nam đứng thứ 37 là một khởi đầu đáng ghi nhận trong lần đầu góp mặt, đồng thời là lời nhắc rằng thứ hạng chỉ có ý nghĩa khi kéo theo cải thiện thực chất. Năng lực cạnh tranh số sẽ không được quyết định bởi vị trí trên bảng xếp hạng, mà bởi việc công nghệ giúp người dân tiếp cận dịch vụ tốt hơn, doanh nghiệp làm việc hiệu quả hơn và nền kinh tế tạo được năng suất cao hơn. Những kỳ đánh giá tiếp theo cần được đọc như phép kiểm tra tiến độ: liệu thế mạnh về ứng dụng có đi cùng nền tảng thể chế, nhân lực và hạ tầng đủ sức duy trì hay không.
