Vị trí thứ 37 là kết quả, không phải đích đến
Năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo là khả năng của một nền kinh tế trong việc tiếp nhận, ứng dụng và khai thác công nghệ, đồng thời sẵn sàng thích ứng với những thay đổi do công nghệ tạo ra. Chiều 11/11 tại Hà Nội, Bộ Khoa học và Công nghệ công bố kết quả Việt Nam trong Bảng xếp hạng Năng lực cạnh tranh số và Trí tuệ nhân tạo thế giới 2026 (WDAIR 2026), do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) của Thụy Sĩ thực hiện. Việt Nam đạt 78,09 điểm, đứng thứ 37 trong 70 nền kinh tế và thứ ba trong sáu nền kinh tế Đông Nam Á được đánh giá. Đây là kết quả đáng ghi nhận, nhưng không nên xem một con số tổng hợp như lời kết luận rằng năng lực số của Việt Nam đã vững chắc. Thứ hạng chỉ có ý nghĩa khi được đọc cùng các thành phần đánh giá và những việc cần làm tiếp theo.
Các chỉ số thành phần cho thấy bức tranh nhiều lớp
Nhìn riêng vào xếp hạng AI Việt Nam, các chỉ số thành phần tạo nên một bức tranh đáng chú ý: Việt Nam đứng thứ 13 về ứng dụng AI, thứ 15 về quản trị số và AI, và thứ 21 về hiệu quả. Những vị trí này cao hơn thứ hạng tổng thể, cho thấy kết quả không đồng đều giữa các khía cạnh được đánh giá. Đây là lý do không nên chỉ đọc bảng theo một hàng tổng điểm: các thứ hạng thành phần có thể gợi mở nơi Việt Nam đang có thế mạnh tương đối, nhưng bản thân chúng chưa giải thích đầy đủ nguyên nhân phía sau. WDAIR dùng hệ thống chỉ số và phương pháp đánh giá để xem xét năng lực cũng như mức độ sẵn sàng của các nền kinh tế trong việc tiếp nhận, ứng dụng và khai thác công nghệ số. Vì vậy, công bố thứ hạng là bước mở đầu; phân tích các yếu tố cấu thành mới giúp xác định vấn đề cần ưu tiên.
Vì sao kết quả này cần được đọc cùng mục tiêu quốc gia
WDAIR 2026 được công bố trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu đến năm 2030 vào nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á và nhóm 50 nước đứng đầu thế giới về năng lực cạnh tranh số. Mục tiêu ấy khiến vị trí thứ 37 vừa là một cột mốc tích cực, vừa là lời nhắc rằng thứ hạng hiện tại không bảo đảm đích đến tương lai. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là động lực tăng trưởng, chuyển đổi số đang làm thay đổi cách quản trị, sản xuất và cung cấp dịch vụ, còn AI mở ra cơ hội nâng năng suất. Nhận định này đặt bảng xếp hạng vào đúng bối cảnh: năng lực số không phải cuộc đua điểm số riêng lẻ, mà gắn với khả năng nắm bắt cơ hội, thích ứng trước biến động và tạo lợi thế phát triển. Đó cũng là điều đáng quan tâm hơn một thứ hạng đứng riêng.
Từ công bố thứ hạng đến việc cải thiện năng lực
Thách thức tiếp theo là biến thông tin xếp hạng thành chương trình hành động có thể kiểm chứng. Phó Thủ tướng yêu cầu Bộ Khoa học và Công nghệ hành động quyết liệt, tạo chuyển biến đo lường được; đầu tư vào các nền tảng chiến lược; và xây dựng giải pháp cụ thể cho những chỉ số còn thấp. Hướng đi này hợp lý: nếu chỉ nhấn mạnh vị trí thứ 37 mà không làm rõ điểm nào cần cải thiện và ai chịu trách nhiệm, kết quả công bố sẽ nhanh chóng mất giá trị thực tiễn. Bản thân đánh giá quốc tế cung cấp thông tin tham khảo về vị trí và những điểm cần nâng lên, chứ không tự tạo ra năng lực. Đối với IMD Việt Nam, ý nghĩa của lần công bố này vì thế nằm ở việc sử dụng dữ liệu để theo dõi tiến bộ, thay vì biến thứ hạng thành thành tích cuối cùng.
Việt Nam có lý do để xem kết quả 37/70 là tín hiệu tốt, đặc biệt khi thứ hạng về ứng dụng AI và quản trị số, AI cao hơn mức tổng thể. Nhưng bảng xếp hạng chỉ thực sự có ích nếu các chỉ số được dùng để chỉ ra việc cần làm và đo lường tiến triển trong những năm tới. Kết luận nên rõ ràng: vị trí hiện tại đáng khích lệ, còn năng lực cạnh tranh số sẽ được quyết định bởi mức độ chuyển hóa đánh giá thành hành động bền bỉ.
