Hạng 37 là mốc khởi đầu, không phải đích đến
Bảng xếp hạng năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo thế giới (WDAIR) là đánh giá quốc tế về khả năng các nền kinh tế phát triển, ứng dụng và quản trị công nghệ số cùng AI. Trong lần đầu chính thức tham gia, Việt Nam đạt 78,09 điểm, đứng thứ 37 trong 70 nền kinh tế và thứ ba trong sáu nước Đông Nam Á được đánh giá. WDAIR do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) thực hiện; năm 2026, phạm vi đánh giá được mở rộng để bổ sung các tiêu chí về AI. Đây là một kết quả đáng khích lệ, nhưng không nên đọc như bằng chứng rằng Việt Nam đã có năng lực số đồng đều. Hạng 37 trước hết tạo ra một mốc tham chiếu: Việt Nam có chỗ đứng trong phép so sánh quốc tế, đồng thời có căn cứ để nhận diện khoảng cách cần thu hẹp.
Vị trí thứ ba Đông Nam Á cũng cần được nhìn đúng phạm vi: bảng xếp hạng có sáu nền kinh tế trong khu vực, gồm Singapore, Malaysia, Thái Lan, Việt Nam, Indonesia và Philippines. Việc vào nhóm 50 nền kinh tế đứng đầu ngay lần đầu tham gia là tín hiệu tích cực, nhưng thứ hạng tổng thể không cho biết mọi lĩnh vực đều mạnh ngang nhau. Chính các chỉ số thành phần mới giúp giải thích Việt Nam đang làm tốt ở đâu và cần biến lợi thế nào thành năng lực bền vững.
Điểm sáng về ứng dụng AI và quản trị số
Các chỉ số nổi bật cho thấy năng lực AI Việt Nam có thế mạnh đáng kể ở khâu đưa công nghệ vào hoạt động thực tế. Việt Nam đứng thứ năm về mức độ ứng dụng AI tại doanh nghiệp, thứ sáu về khả năng thích ứng của doanh nghiệp, thứ bảy về triển khai chiến lược AI quốc gia và thứ 13 về ứng dụng AI. Xét theo nhóm chỉ số tổng hợp được công bố, Việt Nam đứng thứ 13 về ứng dụng AI, thứ 15 về quản trị số và AI, còn nhóm hiệu quả đứng thứ 21. Những thứ hạng này gợi ý rằng doanh nghiệp và bộ máy quản lý đang có nền tảng để tiếp nhận công nghệ; song ứng dụng rộng chưa tự động đồng nghĩa với năng suất cao hơn. Thước đo quan trọng là AI có giúp rút ngắn quy trình, cải thiện quyết định và tạo thêm giá trị trong công việc hay không.
Quản trị số Việt Nam cũng là điểm đáng chú ý: Việt Nam đứng thứ hai về số lượng chính sách AI được thông qua thành luật và thứ 15 về quản trị số, AI. Thứ hạng về chính sách phản ánh khả năng xây dựng khuôn khổ thể chế, nhưng luật lệ chỉ phát huy tác dụng khi đi cùng thực thi nhất quán, dữ liệu có thể kết nối và trách nhiệm rõ ràng. Niềm tin của người dân đối với AI xếp thứ chín, một điều kiện thuận lợi để mở rộng ứng dụng. Tuy vậy, niềm tin cần được củng cố bằng cách sử dụng công nghệ có trách nhiệm, bảo vệ quyền lợi người dùng và chứng minh lợi ích trong những dịch vụ họ thường xuyên tiếp xúc.
Thứ hạng chỉ có ý nghĩa khi chạm tới đời sống
Điều đáng quan tâm hơn con số 37 là người dân và doanh nghiệp có nhận thấy khác biệt hay không. Giá trị thực chất của năng lực số phải thể hiện ở năng suất lao động cao hơn, doanh nghiệp phát triển mạnh hơn, dịch vụ công hiệu quả hơn và chất lượng sống được cải thiện. Nếu thủ tục vẫn rườm rà, dữ liệu còn phân tán hoặc doanh nghiệp khó tiếp cận công cụ AI, vị trí tốt trên bảng xếp hạng sẽ chưa chuyển thành lợi ích cụ thể. Vì vậy, kết quả này nên được xem là tín hiệu để hành động, chứ không phải lý do để tự mãn. Đây cũng là cách đánh giá công bằng nhất đối với bước tiến đầu tiên của Việt Nam trong một bảng xếp hạng quốc tế mới có thêm tiêu chí AI.
Bước tiếp theo cần bắt đầu từ việc đọc kỹ phương pháp đánh giá, phân tích từng nhóm yếu tố và chỉ tiêu, đồng thời phân biệt dữ liệu thống kê với kết quả khảo sát để xác định đúng nguyên nhân của điểm mạnh và hạn chế. Các cơ quan quản lý cần biến kết quả thành kế hoạch có mục tiêu, trách nhiệm và thước đo rõ ràng; ưu tiên hạ tầng số, nhân lực AI, kết nối dữ liệu và cải cách thủ tục. Với doanh nghiệp, trọng tâm là ứng dụng công nghệ vào quy trình tạo ra năng suất, không chạy theo danh tiếng AI. Hạng 37 là khởi đầu đáng ghi nhận; kết luận cuối cùng phải được quyết định bởi những cải thiện người dân và doanh nghiệp có thể cảm nhận.
