WDAIR đo năng lực cạnh tranh số và AI ra sao?
Bảng xếp hạng WDAIR là đánh giá quốc tế về năng lực cạnh tranh số và trí tuệ nhân tạo, giúp so sánh khả năng các nền kinh tế ứng dụng công nghệ, quản trị chuyển đổi số và tạo lợi thế phát triển. Do Viện Phát triển Quản lý Quốc tế (IMD) của Thụy Sĩ thực hiện, bảng xếp hạng không chỉ ghi nhận mức độ hiện diện của công nghệ mà còn xem xét cách các nền kinh tế biến năng lực đó thành hiệu quả.
Ngày 11/11, Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức tại Hà Nội lễ công bố kết quả WDAIR 2026 của Việt Nam. Đây là năm đầu Việt Nam chính thức tham gia. Nước ta đạt 78,09 điểm, đứng thứ 37 trong 70 nền kinh tế và thứ ba trong sáu nền kinh tế Đông Nam Á được đánh giá. Việt Nam thứ 37 là kết quả đáng chú ý, nhưng nên được hiểu là một mốc tham chiếu ban đầu, không phải bằng chứng rằng mọi mặt của năng lực số đã đồng đều mạnh.
Các thứ hạng thành phần nói lên điều gì?
Điểm sáng rõ nhất nằm ở ứng dụng AI: Việt Nam xếp thứ 13, đồng thời đứng thứ 15 về quản trị số và AI, thứ 21 ở nhóm Hiệu quả. Những vị trí này cho thấy năng lực AI Việt Nam có thế mạnh đáng kể ở khâu ứng dụng và quản trị. Tuy nhiên, thứ hạng thành phần không nên bị đọc thành kết luận rằng Việt Nam đã dẫn đầu về nghiên cứu, nhân lực hay mọi điều kiện nền tảng; các số liệu được công bố ở đây không đủ để khẳng định như vậy.
WDAIR 2026 cũng có điều chỉnh cấu trúc và bổ sung các chỉ tiêu về AI, nên so sánh với những năm trước cần thận trọng. Hơn nữa, vị trí thứ 37 là thứ hạng tương đối giữa các nền kinh tế tham gia, không tự nó cho biết chất lượng công nghệ trong từng doanh nghiệp hay dịch vụ công. Kết quả có ý nghĩa nhất khi được dùng để nhận diện điểm mạnh, tìm khoảng trống và đặt ưu tiên cải thiện, thay vì chỉ làm đẹp một con số.
Thứ hạng chỉ có giá trị khi người dân và doanh nghiệp được hưởng lợi
Năng lực cạnh tranh số không phải cuộc đua thứ hạng tách rời đời sống. Chuyển đổi số và AI chỉ chứng minh được giá trị khi giúp doanh nghiệp tăng năng suất, dịch vụ công vận hành hiệu quả hơn và người dân có trải nghiệm, chất lượng cuộc sống tốt hơn. Nếu tổ chức đầu tư công nghệ nhưng hiệu quả thực tế còn hạn chế, một vị trí cao hơn cũng khó tạo khác biệt cho người sử dụng.
Đây là lý do kết quả WDAIR cần được xem như công cụ định hướng chính sách, không phải đích đến. Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh rằng cạnh tranh ngày càng phụ thuộc vào khả năng làm chủ công nghệ, khai thác dữ liệu, phát triển nhân tài và đưa ý tưởng vào thực tiễn. Nhận định ấy đặt trọng tâm đúng chỗ: năng lực số phải được đo bằng những cải thiện cụ thể trong sản xuất, quản trị và cung cấp dịch vụ, chứ không chỉ bằng khả năng triển khai công nghệ.
Từ vị trí thứ 37 đến bước tiếp theo
Kết quả bước đầu phù hợp với mục tiêu Nghị quyết 57-NQ/TW: đến năm 2030, Việt Nam hướng tới nhóm ba nước dẫn đầu Đông Nam Á và nhóm 50 nước đứng đầu thế giới về năng lực cạnh tranh số. Nhưng duy trì vị trí trong nhóm 50 đòi hỏi hành động liên tục, không thể chỉ dựa vào thành tích của năm đầu tham gia.
Bộ Khoa học và Công nghệ dự kiến phối hợp với các bộ, ngành, địa phương, tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp để đề xuất giải pháp nâng cao năng lực; đồng thời nghiên cứu cơ chế theo dõi các chỉ số quốc tế, cập nhật diễn biến và xác định ưu tiên cải thiện theo từng giai đoạn. Việc tiếp theo nên là gắn từng nhiệm vụ với cơ quan chịu trách nhiệm, kết quả đầu ra và đánh giá định kỳ. Thứ hạng 37 là khởi đầu đáng khích lệ; thước đo cuối cùng vẫn là công nghệ có giúp nền kinh tế làm việc hiệu quả hơn và đời sống người dân tốt lên hay không.
