Cam kết “không thiếu sách”: Tín hiệu tích cực nhưng không nên chủ quan
Cam kết cung ứng đủ sách giáo khoa TP.HCM là việc Sở GD-ĐT và nhà xuất bản đảm bảo toàn bộ học sinh trên địa bàn có đầy đủ bộ sách cần thiết phục vụ chương trình học trước ngày khai giảng 5-9, thông qua cả hình thức tự mua và mượn sách giáo khoa, nhằm tránh lặp lại cảnh chạy đôn đáo tìm sách trong những ngày chuẩn bị năm học mới những năm trước.
Tại họp báo kinh tế – xã hội chiều 27-8, Phó giám đốc Sở GD-ĐT Nguyễn Văn Phong khẳng định TP.HCM sẽ không để thiếu sách giáo khoa trước ngày khai giảng 5-9. Theo báo cáo, kế hoạch sản lượng cho năm học 2026-2027 là 25,1 triệu bản, trong đó đến ngày 17-8 đã có 24 triệu bản đến tay phụ huynh, học sinh và nhà trường (tương đương 95%). Đây là bước tiến rõ rệt về khâu chuẩn bị năm học mới, nhất là khi toàn thành phố tăng thêm hơn 96.000 học sinh, nâng tổng số lên 2,6 triệu em từ mầm non đến THPT. Tuy vậy, cam kết hành chính chưa đủ xóa hết nỗi lo – điều phụ huynh cần là sách có mặt đúng lúc, đúng lớp của con mình.
Hai hình thức tự mua và mượn trả: Cơ hội giảm gánh nặng hay thêm phức tạp?
Điểm đáng chú ý nhất trong cam kết lần này là Sở GD-ĐT TP.HCM cho phép triển khai song song hai kênh: học sinh có thể tự mua sách giáo khoa hoặc mượn sách giáo khoa từ cơ sở giáo dục. Về lý thuyết, đây là bước đi hợp lý: nhóm gia đình có điều kiện vẫn mua sách mới, trong khi những gia đình khó khăn có thêm lựa chọn tiết kiệm mà con vẫn đủ sách học. Đồng thời, nhà xuất bản được yêu cầu chuẩn bị đầy đủ số lượng mà các trường đã đăng ký, đảm bảo cung ứng theo nhu cầu mượn và mua trước khai giảng 5-9.
Phát biểu tại họp báo, ông Nguyễn Văn Phong nhấn mạnh: “Chúng tôi cam kết sẽ cung cấp đầy đủ sách giáo khoa với hai hình thức là cho mượn và tự mua, đảm bảo trước 5-9 các cơ sở giáo dục đào tạo đều cung cấp đủ sách giáo khoa cho con em học sinh”. Tuy nhiên, để lời hứa này phát huy hiệu quả, mỗi trường phải công khai rõ ràng quy trình đăng ký mượn, tiêu chí ưu tiên và trách nhiệm bảo quản – nếu không, phụ huynh sẽ khó dám chọn phương án mượn vì sợ rủi ro hư hỏng, bồi hoàn hoặc không có đủ đầu sách ngay từ đầu năm.
Chuỗi cung ứng sách giáo khoa TP.HCM: Vì sao vẫn hay “khát” sách cục bộ?
Dù tỷ lệ cung ứng sách giáo khoa TP.HCM đã đạt 95% tính đến ngày 17-8, với 98% ở tiểu học, 90% ở THCS và 80% ở THPT, thực tế nhiều năm cho thấy hiện tượng thiếu sách cục bộ thường xuất hiện sát ngày khai giảng 5-9. Nguyên nhân không nằm ở tổng số bản in – vốn đã được nhà xuất bản hoàn thành in và chuyển về địa phương theo kế hoạch – mà chủ yếu ở khâu phân phối: cửa hàng bán lẻ “cháy hàng” cục bộ, trường thay đổi danh mục muộn, phụ huynh chờ danh sách chính thức rồi mới mua.
Lần này, nhà xuất bản đã có công văn từ 18-8 gửi Sở GD-ĐT về tình hình cung ứng sách cho năm học 2026-2027, đồng thời khẳng định đang tiếp tục chuyển nốt lượng còn lại để “không để thiếu sách giáo khoa trước ngày khai giảng”. Tuy vậy, việc phụ huynh vẫn phải xếp hàng, dò từng bộ sách ở nhiều điểm bán là kịch bản hoàn toàn có thể lặp lại nếu các trường, phòng giáo dục và nhà xuất bản không phối hợp chặt trong khâu đặt hàng và thông tin sớm cho gia đình.
Cơ sở vật chất: Thêm phòng học, thêm học sinh, áp lực không chỉ nằm ở cuốn sách
Cam kết đủ sách giáo khoa chỉ là một phần của bức tranh chuẩn bị năm học mới. Năm học 2026-2027, TP.HCM tăng hơn 96.000 học sinh, nâng tổng số lên khoảng 2,6 triệu em từ mầm non đến THPT, trong khi hệ thống trường lớp phải gồng mình đáp ứng. Chiến dịch thi đua “150 ngày đêm hoàn thành 1.000 phòng học” được xem là câu trả lời của thành phố cho bài toán quá tải: đến 20-8, đã có 49/53 dự án hoàn thành, tương đương 930/1.044 phòng học mới, đạt khoảng 89,08% kế hoạch.
Theo lãnh đạo Sở GD-ĐT, trước thềm năm học mới, 930/1.000 phòng học dự kiến đã được đưa vào sử dụng. Việc bảo đảm cơ sở vật chất, trang thiết bị và nguồn lực đầu tư phục vụ dạy học không chỉ giúp “giải tỏa” sĩ số lớp, mà còn quyết định chất lượng sử dụng sách giáo khoa: một phòng học chật chội, thiếu thiết bị thì dù sách có đủ, giờ học vẫn khó hiệu quả. Từ góc nhìn phụ huynh, thông tin về số phòng học là tín hiệu tích cực, nhưng họ còn chờ xem sĩ số thực tế lớp con mình sẽ giảm được bao nhiêu và điều đó có được duy trì bền vững hay không.
Phụ huynh và học sinh cần làm gì để không bị “mắc kẹt” ngày 5-9?
Lễ khai giảng năm học 2026-2027 sẽ diễn ra sáng 5-9, kết hợp trực tiếp và trực tuyến trên toàn quốc, với điểm cầu chính của TP.HCM đặt tại Trường THPT Trần Khai Nguyên. Để không bị động trong ngày khai giảng 5-9, phụ huynh không nên chờ đến sát giờ G mới lo sách giáo khoa. Trước hết, cần cập nhật danh mục sách chính thức từ trường, nhất là với các khối đầu cấp; sau đó, quyết định sớm giữa hai phương án: đăng ký mượn sách giáo khoa tại trường hay tự mua bộ mới tại các điểm bán và kênh trực tuyến mà nhà xuất bản đã công bố.
Về mặt chính sách, việc Sở GD-ĐT TP.HCM khẳng định “không để thiếu sách” là bước cam kết cần thiết, cho thấy hệ thống giáo dục đang dần coi sách giáo khoa là dịch vụ công phải được bảo đảm, không phải “cuộc đua giành hàng”. Nhưng để cam kết không biến thành khẩu hiệu, thành phố cần công khai dữ liệu phân phối theo quận, trường; trường học cần minh bạch quy trình mượn sách; còn phụ huynh nên chủ động chuẩn bị năm học mới, thay vì phó mặc tất cả cho “lời hứa” của ngành.
