Đại sứ mới và thông điệp “đo bằng kết quả” trong quan hệ Việt Mỹ
Ba ưu tiên hợp tác mà đại sứ Jennifer Wicks nêu ra – thương mại, an ninh quốc phòng và giao lưu nhân dân – thể hiện cách tiếp cận thực dụng của Mỹ trong quan hệ Việt Mỹ, đặt trọng tâm vào kết quả cụ thể, cân bằng lợi ích song phương và khai thác tốt hơn tiềm năng chưa được sử dụng trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện. Cuộc trao đổi bàn tròn với báo chí ngày 28/8 tại Hà Nội diễn ra ngay trước mốc 3 năm thiết lập quan hệ Đối tác Chiến lược toàn diện, tạo bối cảnh lý tưởng để đại sứ Wicks phác thảo ưu tiên đầu nhiệm kỳ. Bà nhấn mạnh quan hệ Việt Mỹ phải được đo bằng thành tựu trên các mặt kinh tế, giáo dục và xử lý hậu quả chiến tranh chứ không dừng ở diễn ngôn hay tuyên bố chính trị. Đây là thông điệp quan trọng: Washington muốn nhìn thấy dự án, dòng thương mại mới, chương trình giáo dục cụ thể, thay vì thêm một lớp ngôn từ ngoại giao.
Hợp tác thương mại: trụ cột số một và bài toán sân chơi bình đẳng
Kinh tế – hợp tác thương mại được đại sứ Jennifer Wicks đặt ở vị trí ưu tiên hàng đầu trong nhiệm kỳ. Bà đánh giá thương mại song phương đã phát triển vượt bậc nhưng vẫn còn nhiều dư địa trong các lĩnh vực hàng không, năng lượng, công nghệ và quốc phòng. Trọng tâm của Mỹ là mở rộng cơ hội cho doanh nghiệp Hoa Kỳ đồng thời giúp Việt Nam tiếp cận sản phẩm, dịch vụ chất lượng cao, trên một “sân chơi bình đẳng” về tiếp cận thị trường, pháp lý và thủ tục. Điều này cho thấy Washington không chỉ quan tâm tăng quy mô giao dịch mà còn muốn tái cân bằng cấu trúc quan hệ kinh tế, giảm lệ thuộc vào một vài ngành hoặc chuỗi cung ứng hạn hẹp. Việt Nam, nếu tận dụng tốt, có thể dùng hợp tác thương mại với Mỹ để đẩy nhanh chuyển đổi mô hình tăng trưởng, gắn với nhu cầu năng lượng sạch, công nghệ cao và công nghiệp hàng không đang mở rộng.
An ninh quốc phòng và xử lý hậu quả chiến tranh: nền tảng lòng tin
Trong ưu tiên về an ninh quốc phòng, đại sứ Wicks nhấn mạnh hai lớp mục tiêu: mở rộng hợp tác chiến lược và củng cố lòng tin bằng xử lý hậu quả chiến tranh. Việc bà dẫn chuyến thăm tàu sân bay USS George Washington đến Đà Nẵng, đồng thời thăm một tàu của Hải quân Việt Nam, được mô tả là “minh chứng cho những gì chúng ta có thể đạt được cùng nhau”. Quan trọng hơn, chuyến công tác Quảng Trị – nơi bà trực tiếp chứng kiến hoạt động rà phá bom mìn, tìm kiếm và định danh hài cốt người mất tích do đội ngũ người Việt thực hiện – cho thấy Mỹ hiểu rằng hợp tác an ninh quốc phòng bền vững phải đứng trên nền tảng hòa giải lịch sử. Bà khẳng định Washington sẽ làm tất cả trong khả năng, từ công nghệ giám định, hồ sơ lưu trữ đến hỗ trợ cựu binh trở lại chiến trường cũ, để phục vụ công tác tìm kiếm, quy tập và định danh. Đây là tín hiệu cho thấy hợp tác quốc phòng sẽ tiến lên song song với tiến độ khắc phục hậu quả chiến tranh.
Giáo dục, giao lưu nhân dân và thế hệ nối dài quan hệ Việt Mỹ
Nếu an ninh quốc phòng gắn với quá khứ, giáo dục và giao lưu nhân dân là kênh đầu tư cho tương lai quan hệ Việt Mỹ. Đại sứ Jennifer Wicks nhấn mạnh Việt Nam hiện đứng đầu ASEAN và đứng thứ 5 thế giới về số lượng du học sinh tại Hoa Kỳ, với gần 50% sinh viên Việt Nam tại đây theo học các ngành STEM. Đây không chỉ là con số ấn tượng mà còn là chỉ báo cho chiều sâu kết nối xã hội: thế hệ trẻ Việt Nam đang tiếp cận trực tiếp hệ sinh thái khoa học – công nghệ Mỹ, từ đó góp phần xây dựng chuỗi cung ứng toàn cầu có sức chống chịu tốt hơn và hỗ trợ tăng trưởng của cả hai nước. Câu chuyện về học sinh Quảng Trị muốn trở thành giáo viên tiếng Anh giống người thầy từng tham gia chương trình trao đổi là ví dụ nhỏ cho sức lan tỏa nhiều thế hệ của giao lưu nhân dân. Trong bối cảnh Việt Nam đặt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho bán dẫn, đổi mới sáng tạo, những kết nối này càng mang ý nghĩa chiến lược.
Từ tiềm năng đến kết quả: thách thức cho cả Hà Nội và Washington
Điểm nhất quán trong thông điệp của đại sứ Jennifer Wicks là quan hệ Việt Mỹ đã tiến rất xa nhưng vẫn còn nhiều tiềm năng chưa được khai thác, và mọi đánh giá phải dựa trên kết quả cụ thể. Hai bên đã bắt đầu trao đổi về một “lộ trình cụ thể” để hiện thực hóa khuôn khổ Đối tác Chiến lược toàn diện bằng dự án, chương trình và cơ chế hợp tác rõ ràng. Thách thức nằm ở chỗ: Việt Nam cần tiếp tục cải thiện môi trường pháp lý, thủ tục, còn Mỹ phải chứng minh cam kết dài hạn qua nguồn lực, công nghệ và sự hiện diện doanh nghiệp. Theo thông tin từ đại sứ, các cơ sở nghiên cứu như Đại học Công nghệ Texas đã tham gia thu thập thông tin, nghiên cứu tài liệu lưu trữ phục vụ tìm kiếm người mất tích và định danh hài cốt. Đó là ví dụ cho cách đo lường mới: không phải bao nhiêu tuyên bố, mà là bao nhiêu hồ sơ được mở, bao nhiêu dự án được triển khai và bao nhiêu con người cụ thể được hưởng lợi.
