Thông điệp then chốt: Quan hệ đã cao, nhưng kỳ vọng còn cao hơn
Những ưu tiên hợp tác chiến lược của Đại sứ Mỹ Jennifer Wicks với Việt Nam là tập hợp các định hướng chính sách tập trung vào thương mại, công nghệ, năng lượng, quốc phòng, giáo dục và giao lưu nhân dân, nhằm khai thác tốt hơn tiềm năng phát triển quan hệ Việt-Mỹ trong khuôn khổ Đối tác Chiến lược Toàn diện và đưa quan hệ song phương bước sang giai đoạn hợp tác thực chất, có chiều sâu.
Ngay trong cuộc gặp báo chí ngày 28/8, trước thềm kỷ niệm 3 năm hai nước nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện, đại sứ Jennifer Wicks khẳng định ưu tiên của bà là thúc đẩy quan hệ Việt-Mỹ tiến xa hơn nữa. Đây không phải tuyên bố xã giao; nó là lời nhắc rằng những bước tiến vượt bậc hiện nay mới chỉ là khởi điểm. Bà nhìn nhận quan hệ song phương đã đạt tầm cao mới, nhưng hai bên vẫn để lãng phí nhiều tiềm năng ở các lĩnh vực then chốt như thương mại, công nghệ, năng lượng, hàng không và quốc phòng. Nói cách khác, thông điệp của bà vừa là lời khen, vừa là lời thúc giục: nếu không chủ động mở rộng hợp tác, cả hai sẽ bỏ lỡ cơ hội lịch sử.
Thương mại và công nghệ: Trọng tâm của hợp tác song phương
Đại sứ Jennifer Wicks đặt thương mại và công nghệ lên hàng đầu không phải ngẫu nhiên. Lịch sử quan hệ ngoại giao cho thấy hợp tác thương mại song phương đã phát triển vượt bậc, trở thành trụ cột của quan hệ Việt-Mỹ. Quan điểm của bà rõ ràng: nếu không tiếp tục mở rộng hợp tác thương mại, khu vực tư nhân và doanh nghiệp hai nước sẽ không tận dụng hết được tiềm năng phát triển. Trong nhiệm kỳ, một trong những ưu tiên hàng đầu của bà là vận động doanh nghiệp và khu vực tư nhân Mỹ tiếp cận sâu hơn thị trường Việt Nam, đồng thời giúp Việt Nam tiếp cận sản phẩm và dịch vụ chất lượng cao của Mỹ.
Điểm đáng chú ý là danh sách lĩnh vực bà ưu tiên: hàng không, năng lượng, công nghệ và công nghiệp quốc phòng. Đây đều là những ngành có hàm lượng công nghệ cao, quyết định vị thế Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Việc đại sứ tích cực vận động doanh nghiệp Mỹ ngay từ khi đến Việt Nam vào tháng 7 cho thấy bà xem Việt Nam là điểm đến chiến lược dài hạn, chứ không chỉ là một thị trường "tạm thời". Nói rộng hơn, chiến lược này hàm ý: Mỹ muốn cùng Việt Nam xây dựng hạ tầng công nghệ và công nghiệp mới, chứ không chỉ dừng ở thương mại hàng hóa truyền thống.
Từ khắc phục hậu quả chiến tranh đến lòng tin chiến lược
Một điểm then chốt trong thông điệp của đại sứ Jennifer Wicks là bà không tách rời hợp tác chiến lược khỏi quá khứ chiến tranh. Trong chuyến công tác tới Quảng Trị, bà tận mắt chứng kiến nỗ lực chung của hai bên trong rà phá bom mìn, tìm kiếm và xác định danh tính hài cốt những người còn mất tích. Bà coi đây là nền tảng xây dựng lòng tin lâu dài, và đó là cách nhìn rất thực tế: không thể nói tới hợp tác quốc phòng hay an ninh nếu các vết thương chiến tranh vẫn chưa được xử lý bằng sự tôn trọng và trách nhiệm chung.
Bản ghi nhớ tăng cường hợp tác khắc phục hậu quả chiến tranh được ký vào tháng 10/2025 là một bước pháp lý cụ thể, nhưng đại sứ muốn tiến thêm: Mỹ cam kết cung cấp nguồn lực, công nghệ hiện đại và dữ liệu lưu trữ để hỗ trợ việc tìm kiếm người mất tích hai phía. Việc Bộ trưởng Bộ Chiến tranh, Quyền Bộ trưởng Hải quân và Tư lệnh Bộ Tư lệnh Thái Bình Dương đều nhắc lại cam kết này cho thấy nó không chỉ là ưu tiên của cá nhân đại sứ, mà là định hướng chính sách rộng hơn. Nhìn từ góc độ quan hệ Việt-Mỹ, đây là cách Mỹ chứng minh thiện chí, từng bước chuyển từ quá khứ đối đầu sang hợp tác chiến lược có trách nhiệm.
Giáo dục và giao lưu nhân dân: Nền tảng mềm của quan hệ Việt-Mỹ
Trong tầm nhìn của đại sứ Jennifer Wicks, giao lưu nhân dân và giáo dục không phải phụ trợ, mà là nền tảng mềm cho mọi hợp tác chiến lược. Bà nhấn mạnh hợp tác giáo dục và giao lưu nhân dân giữa Việt Nam và Mỹ đang “phát triển rất mạnh mẽ”, với việc Việt Nam đứng đầu ASEAN và xếp thứ 5 thế giới về số lượng du học sinh tại Mỹ, gần 50% trong số đó theo học các ngành STEM. Đây là con số cho thấy chiều sâu gắn kết giữa hai xã hội, bởi những sinh viên này chính là cầu nối nhân lực cho các lĩnh vực công nghệ cao mà hai bên đang ưu tiên.
Việc đại sứ chăm gặp gỡ du học sinh và cựu học viên các chương trình trao đổi cho thấy bà xem họ là tài sản chiến lược chung, không chỉ là câu chuyện cá nhân. Khi Việt Nam đặt mục tiêu phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, bán dẫn, hợp tác giáo dục trở thành mảnh ghép quan trọng của tiềm năng phát triển quan hệ Việt-Mỹ. Nói cách khác, nếu thương mại và công nghệ là “phần cứng” của hợp tác, thì giáo dục và giao lưu nhân dân là “phần mềm” quyết định sự bền vững của mối quan hệ.
Tiềm năng chưa khai thác và bước tiếp theo của quan hệ song phương
Điểm xuyên suốt trong phát biểu của đại sứ Jennifer Wicks là sự thừa nhận thẳng thắn: quan hệ Việt-Mỹ đã đạt những bước tiến vượt bậc, nhưng hai bên vẫn còn nhiều tiềm năng chưa khai thác, đặc biệt trong thương mại, công nghệ, năng lượng, hàng không và quốc phòng. Bà cho biết Mỹ và Việt Nam đã có những trao đổi ban đầu về một lộ trình cụ thể nhằm khai thác tốt hơn các lĩnh vực này để Đối tác Chiến lược Toàn diện mang lại kết quả thực chất. Nghĩa là, trọng tâm đang dần chuyển từ “nâng cấp khuôn khổ” sang “thực thi cam kết”.
Từ góc nhìn phân tích, cam kết thúc đẩy hơn nữa quan hệ Việt-Mỹ mà đại sứ đưa ra là lời mời nhưng cũng là phép thử: Việt Nam sẵn sàng mở thêm không gian cho khu vực tư nhân và các ngành công nghệ cao đến đâu, và Mỹ có kiên định với mục tiêu lợi ích chung hay không. Đại sứ cam kết làm việc chặt chẽ với chính phủ, doanh nghiệp, trường đại học và người dân Việt Nam để đạt kết quả tích cực cho cả hai bên. Nếu những lộ trình này được cụ thể hóa, quan hệ Việt-Mỹ sẽ bước vào giai đoạn mới, nơi thương mại, công nghệ, giáo dục và xử lý hậu quả chiến tranh cùng nhau định hình một quan hệ đối tác mang tính chiến lược, lâu dài và cân bằng lợi ích.
