Từ khách hàng thành nhà sản xuất: bước ngoặt trong công nghệ vắc xin
Việc Việt Nam độc lập sản xuất 3 vắc xin thế hệ mới – gồm vắc xin 6 trong 1, vắc xin cúm mùa và vắc xin não mô cầu – trên nền tảng chuyển giao công nghệ sinh học từ một tập đoàn dược phẩm hàng đầu của Pháp đánh dấu bước chuyển từ phụ thuộc nhập khẩu sang làm chủ sản xuất trong nước, mở ra cơ hội chủ động nguồn cung, nâng cao năng lực công nghệ và vị thế trong chuỗi giá trị vắc xin toàn cầu. Đây không chỉ là một dự án công nghiệp, mà là tuyên bố về tham vọng công nghệ sinh học của Việt Nam. Ngày 10-9, trong khuôn khổ Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam – Pháp tại Paris, Sanofi và VNVC đã trao Tuyên bố chung, chính thức công bố ưu tiên sản xuất ba loại vắc xin thế hệ mới quan trọng cho trẻ em và người lớn tại Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm VNVC. Sự kiện diễn ra trước sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao hai nước, cho thấy dự án được đặt trong tầm chiến lược quốc gia chứ không chỉ là một hợp đồng thương mại.
Ba vắc xin thế hệ mới và bài toán sức khỏe cộng đồng
Nếu nhìn ở góc độ y tế công cộng, việc ưu tiên sản xuất ba loại vắc xin này là một lựa chọn rất có tính toán. Vắc xin 6 trong 1 với thành phần ho gà vô bào giúp giảm số mũi tiêm và hạn chế tác dụng phụ cho trẻ, vắc xin cúm mùa bảo vệ các nhóm nguy cơ cao trong bối cảnh virus cúm liên tục biến đổi, còn vắc xin não mô cầu ngăn ngừa bệnh lý có thể gây tử vong nhanh ở thanh thiếu niên và người trưởng thành. Các vắc xin này đều thuộc nhóm công nghệ vắc xin thế hệ mới, được Chính phủ xác định là sản phẩm công nghệ chiến lược. Điểm quan trọng là chúng được thiết kế để phục vụ cả trẻ em lẫn người lớn, đáp ứng các ưu tiên lớn nhất của hệ thống y tế dự phòng. Theo các nguồn chính thức, đây là những vắc xin thiết yếu, có nhu cầu sử dụng cao tại Việt Nam, phòng ngừa nhiều bệnh nguy hiểm với nguy cơ lây lan và tử vong cao ở nhiều nhóm tuổi.
Cơ chế chuyển giao công nghệ sinh học: từ dây chuyền đến tri thức
Nhiều người nghĩ chuyển giao công nghệ vắc xin là mang dây chuyền về lắp đặt rồi ấn nút sản xuất. Thực tế, quá trình này phức tạp hơn nhiều và là thước đo năng lực công nghệ sinh học của một quốc gia. Theo thỏa thuận, vắc xin thế hệ mới của Sanofi sẽ được sản xuất tại Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm VNVC, đưa Việt Nam trở thành nước đầu tiên ở Đông Nam Á tự sản xuất các vắc xin này. Muốn đạt được điều đó, VNVC không chỉ đầu tư nhà máy ở Tây Ninh với diện tích hơn 26.000 m², công suất thiết kế khoảng 120 triệu liều mỗi năm, mà còn phải xây dựng hệ thống kiểm định, bảo đảm đạt chuẩn WHO-GMP, EU-GMP, FDA-cGMP. Chuyển giao công nghệ sinh học ở đây là gói tổng hợp gồm quy trình sản xuất chi tiết, vật liệu sinh học, hệ thống tự động hóa vô trùng, tiêu chuẩn chất lượng, và đặc biệt là đào tạo nhân lực để vận hành, tối ưu, rồi từng bước cải tiến công nghệ. VNVC đã ký hợp đồng với Syntegon (Đức) để đầu tư dây chuyền công suất lớn và song song mở rộng hợp tác nghiên cứu, chuyển giao công nghệ, đào tạo với nhiều đối tác quốc tế như Pfizer, GSK, các viện nghiên cứu của Nga. Đây là cách tiếp cận khôn ngoan: không phụ thuộc vào một nguồn, mà xây nền năng lực công nghệ vắc xin rộng hơn. Một phát biểu đáng chú ý từ phía doanh nghiệp là kế hoạch hoàn thành xây dựng nhà máy năm 2027, bắt đầu sản xuất từ năm 2028 và thương mại hóa từ năm 2029 với mục tiêu cung ứng hàng chục triệu liều vắc xin mỗi năm cho thị trường trong nước và từng bước tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu. Câu chuyện không dừng ở ba sản phẩm đầu tiên, mà là nền tảng cho danh mục vắc xin công nghệ cao mở rộng trong tương lai.
Độc lập sản xuất vắc xin: lợi ích thực tế cho người dân
Khái niệm độc lập sản xuất vắc xin thường được nhắc ở tầm vĩ mô, nhưng lợi ích cuối cùng thuộc về từng gia đình. Khi Việt Nam chủ động sản xuất vắc xin 6 trong 1, cúm mùa và não mô cầu, rủi ro thiếu hụt nguồn cung do khủng hoảng toàn cầu sẽ giảm đáng kể; giá thành có thể được giữ ở mức dễ tiếp cận hơn nhờ tiết kiệm chi phí nhập khẩu và logistics; và tiến độ đưa vắc xin mới vào chương trình tiêm chủng sẽ linh hoạt hơn. VNVC hiện đã có gần 300 trung tâm tiêm chủng trên toàn quốc, giúp hàng chục triệu người dân tiếp cận vắc xin thế hệ mới bảo vệ sức khỏe. Khi sản xuất vắc xin Việt Nam được nội địa hóa, mạng lưới này sẽ trở thành kênh phân phối tự nhiên, rút ngắn quãng đường từ dây chuyền đến cánh tay người tiêm. Từ góc độ kinh tế – xã hội, dự án này còn tạo ra nhu cầu nhân lực lớn trong các lĩnh vực sinh học phân tử, kỹ thuật thuốc sinh học, quản lý chất lượng, logistic lạnh. Việc đồng thời đầu tư hạ tầng, phát triển nhân lực và mở rộng hợp tác quốc tế giúp Việt Nam từng bước hình thành năng lực sản xuất vắc xin công nghệ cao trong nước, tiếp nhận công nghệ mới và mở rộng danh mục sản phẩm.
Vì sao dự án đến đúng lúc và Việt Nam cần dám đi xa hơn
Thời điểm triển khai không phải ngẫu nhiên. Các vắc xin thế hệ mới này được xếp vào nhóm sản phẩm công nghệ chiến lược theo quyết định của Chính phủ, trong bối cảnh nước ta muốn bứt phá khoa học – công nghệ, coi y tế dự phòng và công nghệ sinh học là ưu tiên trong hợp tác kinh tế với Pháp. Sau đại dịch, thế giới nhận thức rõ một quốc gia không thể để an ninh y tế phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn cung bên ngoài. Hợp tác VNVC – Sanofi chính là câu trả lời của Việt Nam cho bài toán đó. Tuy vậy, để lợi thế "nước Đông Nam Á đầu tiên" không trở thành thành tích nhất thời, Việt Nam phải tiếp tục đặt mục tiêu cao hơn: không chỉ độc lập sản xuất vắc xin mà còn tiến tới tự phát triển, cải tiến công nghệ vắc xin thế hệ mới, tham gia sâu hơn vào nghiên cứu lâm sàng quốc tế, và xây dựng hệ sinh thái start-up công nghệ sinh học xung quanh những nhà máy như VNVC Tây Ninh. Nếu coi chuyển giao công nghệ là điểm xuất phát, chứ không phải đích đến, chúng ta mới có thể đi đến vị thế thực sự trong chuỗi giá trị công nghệ sinh học toàn cầu.
