Bước ngoặt chiến lược: từ nhập khẩu sang tự chủ vắc xin quốc gia
Việc Việt Nam chuẩn bị tự chủ sản xuất ba vắc xin thế hệ mới của Pháp – gồm vắc xin 6 trong 1, vắc xin cúm mùa và vắc xin não mô cầu – đánh dấu một bước ngoặt chiến lược, chuyển từ phụ thuộc nhập khẩu sang làm chủ chuỗi sản xuất, qua đó củng cố an ninh y tế, nâng cao năng lực công nghệ vắc xin Đông Nam Á và tạo nền tảng để tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng vắc xin toàn cầu. Việt Nam không chỉ mua vắc xin, mà quyết tâm trở thành nơi tạo ra công nghệ và sản phẩm. Điểm đáng chú ý là lộ trình này được VNVC và Sanofi báo cáo trực tiếp với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và Tổng thống Pháp Emmanuel Macron trong Diễn đàn Doanh nghiệp Việt Nam – Pháp tại Paris ngày 10/9. Điều đó cho thấy đây không phải một hợp đồng thương mại đơn lẻ, mà là mảnh ghép trung tâm trong hợp tác chiến lược hai nước, được đặt đúng vào ưu tiên y tế dự phòng và công nghệ sinh học mà lãnh đạo hai bên đã nêu rõ. Trong bối cảnh hậu COVID-19, ai kiểm soát được vắc xin, người đó kiểm soát được năng lực phòng vệ quốc gia.
Ba vắc xin thế hệ mới: ý nghĩa vượt xa phạm vi kỹ thuật
Việc ưu tiên sản xuất vắc xin 6 trong 1 chứa thành phần ho gà vô bào, vắc xin cúm mùa và vắc xin não mô cầu tại Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm VNVC không phải ngẫu nhiên. Đây đều là vắc xin thế hệ mới, thuộc nhóm công nghệ sinh học chiến lược theo định hướng của Chính phủ. Nói cách khác, chúng là thước đo xem Việt Nam có bước lên được nấc thang cao hơn của công nghệ vắc xin hay không. Ba sản phẩm này phục vụ nhiều nhóm tuổi, từ trẻ nhỏ đến người cao tuổi, với nhu cầu sử dụng rất lớn trong nước. Nếu tiếp tục nhập khẩu, Việt Nam sẽ bị áp lực giá, rủi ro thiếu nguồn cung khi dịch bùng phát. Tự sản xuất giúp chủ động kế hoạch tiêm chủng, điều chỉnh sản lượng theo tình hình dịch bệnh, đồng thời giảm chi phí hệ thống để có thể đưa vắc xin chất lượng cao với giá thành thấp đến tay người dân. Một phát biểu đáng trích dẫn là: “Việc sản xuất trong nước được kỳ vọng giúp Việt Nam chủ động nguồn cung, tăng khả năng ứng phó dịch bệnh và nâng vị thế trong chuỗi giá trị công nghệ sinh học”. Đây chính là logic chiến lược phía sau lựa chọn ba vắc xin này.
Nhà máy VNVC: hạ tầng công nghệ để bước vào sân chơi toàn cầu
Một dự án sản xuất vắc xin thế hệ mới sẽ vô nghĩa nếu không có hạ tầng tương xứng. Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm VNVC được thiết kế với vốn đầu tư giai đoạn đầu hơn 2.500 tỷ đồng, diện tích hơn 26.000 m2 và công suất khoảng 120 triệu liều mỗi năm. Những con số này cho thấy tham vọng không chỉ đủ dùng cho thị trường nội địa, mà còn nhắm tới thị trường khu vực và chuỗi cung ứng vắc xin toàn cầu. Nhà máy đặt mục tiêu đạt chuẩn EU-GMP, WHO-GMP và FDA-cGMP. Nếu đạt được, Việt Nam sẽ sở hữu một cơ sở sản xuất tiệm cận những tiêu chuẩn khắt khe nhất thế giới, điều kiện tiên quyết để vắc xin “made in Việt Nam” có thể xuất khẩu rộng rãi. Theo kế hoạch, nhà máy hoàn thành năm 2027, bắt đầu sản xuất từ năm 2028 và thương mại hóa sản phẩm từ năm 2029. Từ góc nhìn chính sách, đây là minh chứng sống động cho các nghị quyết về phát triển khoa học – công nghệ, phát huy kinh tế tư nhân và nâng cao sức khỏe nhân dân đã được nêu trong các văn bản chiến lược.
Tác động đến người dân và vị thế công nghệ vắc xin Đông Nam Á
Khi nhà máy đi vào hoạt động, mục tiêu là cung ứng hàng chục triệu liều vắc xin mỗi năm cho thị trường trong nước, sau đó mở rộng sang khu vực và chuỗi cung ứng toàn cầu. Với người dân, điều này đồng nghĩa với khả năng tiếp cận vắc xin thế hệ mới ổn định hơn, chi phí tiêm chủng hợp lý hơn, và ít bị gián đoạn bởi biến động quốc tế. Trong các đợt dịch tương lai, việc không phải chạy đua mua vắc xin trên thị trường thế giới sẽ là lợi ích rất cụ thể. Ở tầm khu vực, theo lộ trình hợp tác, Việt Nam sẽ trở thành quốc gia đầu tiên tại Đông Nam Á có năng lực tự sản xuất các vắc xin thế hệ mới này. Đây là bước chuyển từ vai trò khách hàng sang đối tác cung cấp giải pháp cho khu vực. Nếu tận dụng tốt, Việt Nam có thể trở thành điểm tựa công nghệ vắc xin Đông Nam Á, tham gia thiết kế chiến lược tiêm chủng khu vực thay vì chỉ đi theo. Thỏa thuận hợp tác VNVC Sanofi vì thế không chỉ là câu chuyện kinh doanh, mà là một tuyên bố về vị thế mới của Việt Nam trong bản đồ công nghệ y sinh toàn cầu.
Thách thức phía trước và điều kiện để thành công
Dù triển vọng rất rõ, dự án sản xuất vắc xin thế hệ mới vẫn đối mặt nhiều thách thức: chuyển giao công nghệ phức tạp, yêu cầu kiểm định khắt khe, cũng như áp lực cạnh tranh từ các nhà sản xuất lâu năm trên thế giới. VNVC và Sanofi mới đi được bước thỏa thuận, phần khó nhất là biến văn bản thành dây chuyền vận hành chuẩn quốc tế, rồi chinh phục niềm tin của cơ quan quản lý và cộng đồng khoa học. Điều đáng mừng là dự án đã nhận được sự quan tâm trực tiếp từ lãnh đạo cao nhất hai nước, và ông Ngô Chí Dũng bày tỏ mong muốn tiếp tục nhận được sự ủng hộ của Chính phủ để bảo đảm tiến độ, đưa vắc xin chất lượng cao với giá thành thấp đến người dân trên cả nước. Nếu sự hỗ trợ chính sách đi cùng với năng lực quản trị doanh nghiệp, hợp tác VNVC Sanofi có thể trở thành hình mẫu cho cách Việt Nam bước vào các lĩnh vực công nghệ cao: chọn đúng đối tác, đầu tư bài bản, gắn chặt với nhu cầu thực tế và mục tiêu tự chủ vắc xin quốc gia.
