Vắc xin thế hệ mới: từ nhu cầu cấp bách đến quyết tâm tự chủ
Vắc xin thế hệ mới là các loại vắc xin được phát triển trên nền tảng công nghệ sinh học tiên tiến như mRNA, vector virus, protein tái tổ hợp và các dây chuyền sản xuất hiện đại, cho phép đáp ứng nhanh trước dịch bệnh mới nổi, mở rộng công suất sản xuất và kiểm soát chất lượng ở mức cao, qua đó trở thành cấu phần trọng yếu của an ninh y tế quốc gia trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu dễ bị gián đoạn.
Điểm nghẽn lớn nhất của Việt Nam nhiều năm qua không phải ở khâu tiêm chủng, mà ở khoảng cách năng lực chuyển giao và sản xuất vắc xin công nghệ cao trong nước. Dù đã tiếp cận sớm vắc xin Covid-19 chất lượng cao nhờ đầu tư mạo hiểm vào nghiên cứu AstraZeneca, Việt Nam vẫn không thể trở thành địa điểm sản xuất cho khu vực, và cơ hội đã chuyển sang Thái Lan. Bài học ở đây rất rõ: tiếp cận nguồn cung quốc tế khác hoàn toàn với việc làm chủ năng lực sản xuất. Nếu chỉ dừng ở nhập khẩu, mỗi lần thế giới khủng hoảng, chúng ta luôn đứng trong hàng chờ, thay vì ở vị trí cung cấp.
Hội nghị Cấp cao Việt Nam – Pháp 9.7.2026: tín hiệu chính trị cho một liên minh công nghệ
Hội nghị Cấp cao Việt Nam – Pháp về phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược vắc xin thế hệ mới ngày 9.7.2026 tại Hà Nội không phải là một sự kiện ngoại giao thông thường, mà là điểm nối giữa tầm nhìn chính trị và chương trình hành động cụ thể về tự chủ công nghệ sinh học. Tại đây, VNVC và Sanofi công bố bước tiến mới trong hợp tác sản xuất vắc xin công nghệ cao cho trẻ em và người lớn tại Việt Nam, chuyển trọng tâm từ “nhập khẩu để tiêm” sang “chuyển giao để sản xuất”.
Phát biểu chỉ đạo, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh y tế dự phòng và công nghệ sinh học là những lĩnh vực được ưu tiên trong 4 định hướng chiến lược hợp tác Việt Nam – Pháp giai đoạn mới. Đây là thông điệp rõ ràng: các khuôn khổ hợp tác sẽ không dừng ở tuyên bố thiện chí, mà phải được cụ thể hóa bằng dự án, sản phẩm và giá trị hữu hình, đưa quan hệ kinh tế hai bên lên tầm cao mới. Khi lãnh đạo hai nước cùng bàn về lộ trình sản xuất vắc xin tại một diễn đàn doanh nghiệp, đòn bẩy chính trị cho liên minh VNVC – Sanofi đã được đặt vững, tạo nền cho các bước đi kỹ thuật phía sau.
Từ VNVC – Sanofi đến nhà máy Tây Ninh: kiến tạo năng lực sản xuất vắc xin
Hợp tác VNVC Sanofi chỉ có ý nghĩa dài hạn nếu Việt Nam sở hữu hạ tầng sản xuất tương xứng. Có thể thấy một chiến lược hai mũi nhọn: vừa xây nhà máy vắc xin công nghệ cao, vừa ký kết đối tác chuyển giao công nghệ. Tháng 5.2025, VNVC khởi công Nhà máy Vắc xin và Sinh phẩm tại Tây Ninh, chuyển từ vai trò phân phối và tiêm chủng quy mô lớn sang đầu tư trực tiếp vào hạ tầng sản xuất vắc xin công nghệ cao. Nhà máy này hướng tới đáp ứng các tiêu chuẩn WHO-GMP, EU-GMP, FDA-cGMP, vận hành cuối 2027, sản xuất từ 2028 và thương mại hóa các vắc xin công nghệ cao đầu tiên từ năm 2029.
Đi cùng hạ tầng là công nghệ. Tháng 2.2026, VNVC ký hợp đồng với Syntegon (Đức) để đầu tư dây chuyền sản xuất vắc xin tự động, ứng dụng robot, công nghệ chuyển vật liệu vô trùng không tiếp xúc, tiệt trùng bằng hơi nước và kiểm soát nhiễm khuẩn chéo. Lựa chọn một nhà cung cấp đã làm đối tác cho Sanofi, Pfizer, GSK, BioNTech… không chỉ là bài toán kỹ thuật, mà còn là bước chuẩn bị để khi Sanofi chuyển giao quy trình, nhà máy trong nước có thể tiếp nhận ngay. Đây là cách đi đúng: xây nền trước, nhận công nghệ sau, thay vì nhận công nghệ rồi loay hoay tìm chỗ để vận hành.
An ninh y tế quốc gia: tại sao tự chủ công nghệ sinh học là điều không thể trì hoãn
Đại dịch Covid-19 đã chứng minh rằng ngay cả các quốc gia có nền y học phát triển cũng gặp khó khăn trong nghiên cứu, phát triển và mở rộng năng lực sản xuất vắc xin khi nhu cầu toàn cầu tăng đột biến. Với Việt Nam, hạn chế về hạ tầng công nghệ cao bộc lộ rõ: dù tiếp cận sớm vắc xin Covid-19, chúng ta vẫn phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nguồn cung bên ngoài. Trong một thế giới mà nguy cơ dịch bệnh mới nổi và đứt gãy chuỗi cung ứng y tế toàn cầu vẫn hiện hữu, năng lực nghiên cứu, sản xuất và nhanh chóng mở rộng công suất đã trở thành cấu phần quan trọng của an ninh y tế quốc gia.
Làm chủ công nghệ vắc xin thế hệ mới không chỉ là câu chuyện khoa học, mà là năng lực tự chủ quốc gia. Khi vắc xin thế hệ mới đã được xác định là sản phẩm công nghệ chiến lược, bài toán không thể dừng ở việc “có vắc xin để dùng”, mà phải tiến tới tiếp nhận, sản xuất, kiểm soát chất lượng, cải tiến và làm chủ những công nghệ tạo ra các thế hệ vắc xin mới. Nếu nhà máy và dây chuyền hiện đại là nền hạ tầng, thì năng lực tiếp nhận, vận hành và tích lũy tri thức mới quyết định giá trị dài hạn của đầu tư. Nói cách khác, mục tiêu không phải là sản xuất vài loại vắc xin, mà là xây một hệ sinh thái tri thức đủ sức đứng vững trước các cú sốc y tế toàn cầu.
Tác động thực tế: người dân được hưởng lợi thế nào từ chiến lược dài hơi?
Chiến lược hợp tác Việt Nam Pháp và đầu tư nhà máy Tây Ninh sẽ chỉ được đánh giá là thành công khi người dân cảm nhận được thay đổi trong tiếp cận vắc xin. Nhà máy VNVC được thiết kế ưu tiên các nhóm vắc xin có nhu cầu lớn như vắc xin cúm thế hệ mới, vắc xin 6 trong 1, não mô cầu thế hệ mới, HPV, phế cầu và RSV. Khi những sản phẩm này được sản xuất trong nước, chi phí có thể hợp lý hơn và nguồn cung ổn định hơn, qua đó mở rộng khả năng tiếp cận vắc xin thế hệ mới cho cả trẻ em và người lớn. Dự kiến các sản phẩm hợp tác đầu tiên giữa VNVC và Sanofi sẽ được sản xuất từ năm 2028, trùng với thời điểm nhà máy bắt đầu đi vào hoạt động.
Hướng đi này cũng phù hợp với Nghị quyết 57 về đột phá khoa học, công nghệ, Nghị quyết 68 về phát triển kinh tế tư nhân và Nghị quyết 72 về bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân, tạo khung thể chế cho doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu vào chuỗi cung ứng vắc xin thế hệ mới. Xa hơn, việc Viện Nghiên cứu Tâm Anh hợp tác với Viện RNA thuộc Đại học New South Wales để nghiên cứu vắc xin mRNA phòng cúm và vắc xin ung thư cá thể hóa cho thấy Việt Nam không chỉ muốn sản xuất, mà còn muốn tham gia vào nghiên cứu công nghệ tiên tiến. Kết lại, nếu giữ được nhịp triển khai, người dân có quyền kỳ vọng rằng trong một thập kỷ tới, câu hỏi không còn là “có vắc xin hay không”, mà là “vắc xin Việt Nam có thể đi xa đến đâu trên bản đồ khu vực”.
