Bát Tràng trong câu chuyện kinh tế đêm Hà Nội
Bát Tràng là một làng nghề di sản gốm Bát Tràng của Hà Nội, nơi di sản gốm sứ sống động được bảo tồn ngay trong đời sống đương đại, đồng thời trở thành không gian du lịch trải nghiệm gốm và một mắt xích quan trọng trong bức tranh kinh tế đêm Hà Nội đang hình thành. Kinh tế đêm Hà Nội được hiểu là hệ thống hoạt động văn hóa, vui chơi, giải trí, ăn uống, mua sắm và du lịch diễn ra chủ yếu từ 18 giờ hôm trước đến 6 giờ sáng hôm sau. Khi thành phố lựa chọn phát triển kinh tế đêm không bằng cuộc đua ánh đèn hay quy mô giải trí, mà bằng chiều sâu di sản, Bát Tràng nổi lên như một “sân khấu” tự nhiên để kể câu chuyện nghìn năm sau hoàng hôn.
Điểm then chốt là Hà Nội đã chính thức coi kinh tế đêm là một cấu phần của kinh tế đô thị, không chỉ là kéo dài giờ mở cửa quán xá. Nghị quyết 34/2026/NQ-HĐND về phát triển kinh tế ban đêm và Đề án Phát triển kinh tế đêm giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2045, là lời khẳng định rằng thành phố muốn tổ chức lại không gian, hoàn thiện cơ chế quản lý và khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực sẵn có. Trong bức tranh đó, làng gốm Bát Tràng vẫn đỏ lửa sản xuất trong khi đón khách tham quan, chứng minh quá khứ không bị “đóng hộp” mà tiếp tục tạo ra giá trị hiện tại.
Hội nghị Bát Tràng: tháo điểm nghẽn, nối di sản với thị trường
Nếu kinh tế đêm là “sân khấu” mới, thì Hội nghị đối thoại “Kết nối di sản - kiến tạo giá trị tinh hoa Làng nghề Hà Nội” tại Trung tâm tinh hoa làng nghề Việt chính là cuộc bàn tròn để viết lại kịch bản phát triển cho Bát Tràng và các làng nghề di sản khác. Hội nghị do Trung tâm Xúc tiến đầu tư và Hỗ trợ doanh nghiệp Hà Nội phối hợp với Hiệp hội Thủ công mỹ nghệ và Làng nghề Hà Nội tổ chức, quy tụ tiếng nói của chuyên gia, nghệ nhân và doanh nghiệp quanh 5 chủ điểm lớn. Đây không phải một sự kiện lễ nghi, mà là nỗ lực nhận diện và tháo gỡ những điểm nghẽn về thiết kế, bao bì, hạ tầng, thị trường – những thứ lâu nay khiến sản phẩm gốm sứ khó vươn tới đúng giá trị.
Theo ban tổ chức, Hà Nội hiện có 1.350 làng có nghề, trong đó 337 làng nghề, làng nghề truyền thống và nghề truyền thống đã được công nhận, thu hút khoảng 800.000 lao động. Đây là một “nền kinh tế di sản” khổng lồ, nhưng nếu thiếu hệ sinh thái, thiếu chính sách, di sản dễ bị đông cứng. Bốn làng nghề tiêu biểu, trong đó có gốm Bát Tràng, đã gia nhập Mạng lưới các Thành phố thủ công sáng tạo thế giới (WCC), đặt họ trước cơ hội khẳng định vị thế trên bản đồ sáng tạo toàn cầu. Câu hỏi không còn là “Bát Tràng có gì?”, mà là “Bát Tràng sẽ kết nối di sản với kinh tế đêm và du lịch trải nghiệm gốm như thế nào để người thợ sống được bằng nghề?”.
Làng nghề di sản như một bảo tàng sống
Điểm khác biệt của Bát Tràng và nhiều làng nghề di sản Hà Nội là họ không tồn tại như bảo tàng tĩnh, mà như một “bảo tàng sống”. Khái niệm di sản văn hóa làng nghề theo Công ước UNESCO 2003 được nhắc lại tại hội nghị: đó là di sản sống năng động, bao gồm kỹ thuật chế tác, chuẩn mực thẩm mỹ, quan hệ thầy – trò và không gian thực hành. Nói cách khác, giữ sản phẩm phải đi liền với giữ người làm ra sản phẩm; nếu thiếu lực lượng kế tục hoặc người dân khó sống bằng nghề, di sản sẽ suy giảm và đóng băng.
Đại diện cộng đồng Bát Tràng nhấn mạnh: “Gốm chỉ là phần nhìn thấy của một di sản lớn hơn. Giá trị thực sự nằm ở tri thức, bàn tay thợ, không gian làng cổ và ký ức cộng đồng”. Câu nói này là lời nhắc rằng mọi chính sách kinh tế đêm Hà Nội nếu chỉ dừng ở việc mở thêm quán cà phê, chợ đêm mà không nuôi dưỡng cộng đồng nghệ nhân, sẽ biến làng nghề thành bối cảnh rỗng. Đằng sau mỗi sản phẩm gốm sứ là tâm huyết, sự cần mẫn và tri thức dân gian nhiều thế hệ; nếu chuỗi giá trị mới không trả công xứng đáng cho những bàn tay ấy, kinh tế đêm sẽ chỉ là “ánh đèn” ngắn hạn.
Du lịch trải nghiệm gốm: từ xem gốm đến hiểu Bát Tràng
Bát Tràng đang đi theo hướng đúng khi biến du lịch trải nghiệm gốm thành hành trình nhiều lớp, thay vì một điểm dừng mua sắm. Làng đã xây dựng hành trình từ “Xem gốm” đến “Hiểu Bát Tràng”, đưa du khách qua các điểm chạm: Trung tâm Tinh hoa Làng nghề Việt, làng cổ, nghệ nhân, xưởng sản xuất, và cuối cùng là tự tay làm sản phẩm. Đây là cách chuyển hóa tinh hoa thành nguồn lực kinh tế, đồng thời giúp người tham quan hiểu rằng sản phẩm gốm sứ không chỉ là món đồ lưu niệm, mà là kết tinh của kỹ thuật, thẩm mỹ và ký ức cộng đồng.
Tuy vậy, từ góc nhìn doanh nghiệp lữ hành, vẫn có cảnh báo rằng “chúng ta đang bán những gì làng nghề sẵn có, chứ chưa thực sự thiết kế những gì thị trường du lịch hiện đại đòi hỏi”. Trong bối cảnh Hà Nội đón khoảng 24,5 triệu lượt khách trong 8 tháng đầu năm 2026, tăng 11,7% so với cùng kỳ 2025, việc chuyển một phần nhu cầu của du khách và cư dân đô thị thành trải nghiệm, mua sắm, ẩm thực và giải trí về đêm sẽ tạo thêm giá trị cho nền kinh tế. Nếu Bát Tràng biết thiết kế sản phẩm du lịch phù hợp – từ tour đêm, workshop gốm đến không gian ẩm thực gắn với làng nghề – thì kinh tế đêm Hà Nội sẽ có một “điểm neo” khác biệt.
Kinh tế đêm không chỉ là ánh đèn, mà là sinh kế thợ gốm
Hà Nội hiện có khoảng 15.000–18.000 cơ sở kinh doanh ăn uống, trong đó 35–40% hoạt động sau 20 giờ. Con số này cho thấy nhu cầu tiêu dùng ban đêm đã hiện hữu; vấn đề là kết nối nó với di sản. Việc chuyển một phần nhu cầu của du khách và cư dân đô thị thành trải nghiệm, mua sắm, ẩm thực và giải trí về đêm sẽ tạo thêm giá trị cho nền kinh tế. Nhưng với Bát Tràng, giá trị ấy chỉ có ý nghĩa khi trở thành nguồn lực sinh kế, việc làm và cơ hội phát triển bền vững cho người dân.
Hội nghị “Kết nối di sản - kiến tạo giá trị tinh hoa Làng nghề Hà Nội” được đánh giá là không chỉ tháo gỡ vướng mắc trước mắt, mà còn đặt móng cho một hệ sinh thái làng nghề phát triển đồng bộ. Đây là bước tiếp nối Chương trình số 02/CTr-UBND về xúc tiến đầu tư, thương mại, du lịch của thành phố, nhằm hài hòa giữa bảo tồn giá trị truyền thống và thu hút đầu tư mới. Nếu các chính sách tiếp theo thực sự coi nghệ nhân là “di sản sống”, coi gốm Bát Tràng là phần nổi của một hệ sinh thái sáng tạo, thì kinh tế đêm Hà Nội sẽ không chỉ kể câu chuyện nghìn năm sau hoàng hôn, mà còn viết tiếp tương lai cho cộng đồng thợ gốm.
