Bát Tràng số hóa: khi di sản bước vào không gian số
Bát Tràng số hóa là chiến lược gắn công nghệ số, thương mại điện tử và du lịch thông minh với quá trình sản xuất, quảng bá và bảo tồn di sản gốm của làng nghề truyền thống, biến không gian số thành phần mở rộng tự nhiên của làng gốm vật lý, nơi giá trị văn hóa và giá trị kinh tế cùng được nuôi dưỡng và phát triển lâu dài. Trong dòng chảy công nghệ và chuyển đổi số mạnh mẽ hiện nay, Bát Tràng chủ động coi môi trường số là “làng nghề thứ hai”, nơi mỗi sản phẩm gốm không chỉ là hàng hóa mà còn là dữ liệu, câu chuyện và dấu ấn văn hóa được ghi lại, định danh và lan tỏa toàn cầu. Đây không phải lựa chọn trang trí bề mặt, mà là quyết định chuyển đổi mô hình phát triển, đặt văn hóa ở trung tâm nhưng dùng công nghệ làm đòn bẩy.
Làng nghề truyền thống trong kỷ nguyên QR, livestream và hộ chiếu số
Điểm đáng nói nhất của Bát Tràng số hóa là quy mô hành động: khoảng 814 doanh nghiệp và 2.805 hộ kinh doanh đang hoạt động, trong đó hơn 1.350 hộ trực tiếp làm nghề tại Bát Tràng, Giang Cao, Kim Lan. Toàn bộ hộ sản xuất gốm đã có logo nhận diện, 70 sản phẩm OCOP đạt 3–5 sao đều gắn tem QR truy xuất nguồn gốc. Một câu trích dẫn tiêu biểu là: “Tổng giá trị sản xuất và doanh thu từ kinh tế, du lịch của làng gốm ước đạt từ 3.500 đến 4.000 tỷ đồng mỗi năm”. Khoảng 20% cơ sở thường xuyên livestream bán hàng, biến thương mại điện tử gốm từ hoạt động tự phát thành kênh tiêu thụ quen thuộc. Quan trọng hơn, địa phương đang triển khai định danh, truy xuất nguồn gốc và “hộ chiếu số” cho sản phẩm, coi niềm tin số là điều kiện bắt buộc để đi vào các thị trường khó tính.
Công nghệ bảo tồn di sản: lò gas, AI và bảo tàng số
Sự khác biệt của Bát Tràng không nằm ở việc chạy theo công nghệ, mà ở chỗ dùng công nghệ bảo tồn di sản. Về sản xuất, các cơ sở gốm đã chuyển từ lò than sang lò gas, lò điện, đầu tư lò nung tự động, máy khắc laser và thiết bị điều khiển nhiệt độ để ổn định chất lượng, giảm công đoạn nặng nhọc nhưng vẫn giữ bàn tay nghệ nhân ở khâu sáng tạo. Ở tầng văn hóa, địa phương đang số hóa di sản, nghệ nhân, sản phẩm và điểm di tích, hướng tới mô hình làng nghề số, du lịch thông minh và bảo tàng số. Thành phố còn định hướng xây dựng “bản đồ công nghệ” cho làng nghề, ứng dụng in 3D, trí tuệ nhân tạo trong thiết kế mẫu gốm và số hóa kho hoa văn cổ, biến kho tàng tri thức dân gian thành nguồn dữ liệu mở để sáng tạo sản phẩm độc bản ngay tại chỗ. Đây là công nghệ bảo tồn di sản theo đúng nghĩa: lưu giữ để phát triển, không để cất tủ.
Du lịch thông minh và thương mại điện tử gốm: gia tăng giá trị thay vì chạy số lượng
Bát Tràng hiểu rằng nếu khách vẫn chỉ “xem – mua – rời đi” trong vài chục phút, thì mọi câu chuyện số hóa mới chỉ dừng ở khâu bán hàng. Vì vậy, chiến lược là kéo dài thời gian lưu trú bằng trải nghiệm số và tour đêm, học từ các mô hình thành công tại những điểm di tích khác, kết hợp homestay và không gian sáng tạo số ở ngay trong làng. Du lịch thông minh – với thuyết minh số, bản đồ trải nghiệm, hoạt động tương tác cùng nghệ nhân – không chỉ giúp du khách hiểu hơn về gốm, mà còn nâng giá trị chi tiêu trên mỗi chuyến đi. Song song, thương mại điện tử gốm được tổ chức lại: xã phối hợp tổ chức các phiên livestream kết nối tiêu thụ, các cơ quan chức năng chuẩn bị đào tạo “cầm tay chỉ việc” về kế toán số, bán hàng đa kênh, livestream thương mại điện tử và ứng dụng AI cho người dân.
Mục tiêu dài hạn: văn hóa là nguồn lực, công nghệ là công cụ
Điểm then chốt của chiến lược Bát Tràng số hóa làng nghề truyền thống là thứ tự ưu tiên: văn hóa đi trước, công nghệ đi sau. Mục tiêu đến năm 2030 là để văn hóa “từng bước trở thành nguồn lực quan trọng cho phát triển bền vững”, còn tầm nhìn đến 2045 hướng tới một nền văn hóa hiện đại, đóng góp trực tiếp cho tăng trưởng kinh tế. Yếu tố chuyển đổi số được đặt song song với gìn giữ và phát huy văn hóa truyền thống, khi môi trường số trở thành không gian mới cho đời sống văn hóa. Sở Khoa học và Công nghệ đánh giá, sự kết hợp giữa tri thức dân gian nghìn năm và hạ tầng công nghệ hiện đại là con đường bền vững nhất để bảo tồn di sản. Nếu Bát Tràng đi đến cùng con đường này, làng gốm sẽ không chỉ là điểm đến du lịch hay nơi bán gốm, mà trở thành hình mẫu làng nghề số – nơi di sản sống tốt trong thời đại thương mại điện tử và du lịch thông minh.
