Kinh tế đêm ở làng gốm Bát Tràng là gì và vì sao quan trọng?
Kinh tế đêm tại làng gốm Bát Tràng là mô hình phát triển các hoạt động dịch vụ, du lịch, thương mại và trải nghiệm di sản diễn ra sau hoàng hôn, được thiết kế để kéo dài thời gian lưu trú, tăng chi tiêu của du khách, đồng thời bảo tồn nghề gốm truyền thống và không gian làng cổ hơn 700 năm tuổi.
Điểm cốt lõi làng gốm Bát Tràng không chạy theo du lịch đại trà mà dùng kinh tế đêm như một “bảo tàng sống”, nơi di sản thủ công được vận hành ngay trong đời sống cộng đồng. Với 47 di tích lịch sử – văn hóa, trong đó 10 di tích cấp quốc gia, 23 ngôi nhà cổ và 16 nhà thờ họ, Bát Tràng hiểu rằng mỗi bước phát triển du lịch nếu thiếu kiểm soát sẽ phá hỏng vốn quý này. Vì vậy, làng chọn hướng tiếp cận chủ động: để di sản tiếp tục “sống” dưới ánh đèn đêm thay vì nằm yên trong tủ kính, đồng thời đưa thu nhập mới về cho người dân làng nghề.
Từ di sản 700 năm tới quyết định bước vào kinh tế đêm
Xã Bát Tràng với bề dày hơn 700 năm làng nghề gốm truyền thống không còn là một làng quê thuần nông, mà là trung tâm gốm sứ danh tiếng, nắm giữ tới 3 di sản văn hóa phi vật thể quốc gia gồm nghề làm gốm, hội làng và tri thức nấu cỗ Bát Tràng. Đây không chỉ là niềm tự hào mà còn là áp lực: làm sao tiếp tục sống bằng nghề gốm trong bối cảnh đô thị hóa và cạnh tranh du lịch ngày càng gay gắt.
Việc thực hiện Quyết định 2419/QĐ-UBND về phát triển kinh tế đêm trên địa bàn Hà Nội giai đoạn 2026-2030, định hướng đến 2045 đã đặt Bát Tràng vào vị trí không gian trọng điểm triển khai mô hình kinh tế đêm. Theo Chủ tịch UBND xã Hoàng Tiến Dũng, kinh tế đêm không chỉ kéo dài chuỗi giá trị du lịch và gia tăng chi tiêu, mà còn là “giải pháp bảo tồn động” để di sản làng nghề tiếp tục tỏa sáng và thu hút thế hệ trẻ lẫn du khách quốc tế. Nói cách khác, Bát Tràng chọn tiến lên, nhưng là tiến bằng chính bản sắc của mình.
Thiết kế kinh tế đêm như một bảo tàng sống của đất và lửa
Điểm đáng nói ở mô hình kinh tế đêm du lịch Bát Tràng là mọi hoạt động đều xoay quanh bảo tồn di sản thủ công, chứ không phải chỉ mở thêm quán xá. Không gian được phân vùng rõ: khu triển lãm 1.000 năm Thăng Long và Ao Long Nhỡn dành cho trình diễn ánh sáng công nghệ cao, âm nhạc, thiết kế sáng tạo và giao lưu với nghệ nhân gốm; khu Lò Bầu cổ mở workshop vuốt nặn, vẽ gốm từ 19–22h, kèm trình diễn đốt lò và chứng nhận sản phẩm cho khách tham gia.
Chợ gốm Bát Tràng đêm được định hình như không gian giao thương rực rỡ với gian hàng OCOP, quà tặng mỹ nghệ và phiên chợ sáng tạo, trong khi các trung tâm mua sắm gốm cao cấp dự kiến mở cửa tới 22–23h phục vụ khách sưu tầm gốm nghệ thuật và thiết kế nội thất. Đêm Bát Tràng không chỉ bán đồ, mà “kể chuyện” qua tour lễ bái ban đêm tại chùa, đình, đền, Văn Chỉ kết hợp tham quan 23 nhà cổ, 16 nhà thờ họ, chiếu sáng nghệ thuật, 3D mapping trên kiến trúc gốm cổ và đường gốm phát sáng.
Du lịch cộng đồng: khi người dân là chủ sân khấu đêm
Nếu coi kinh tế đêm là một sân khấu, thì du lịch cộng đồng ở Bát Tràng chính là cách để người dân trở thành diễn viên chính. Xã xây dựng không gian kinh tế đêm với phân vùng hợp lý, vừa đảm bảo kết nối vừa tôn vinh từng khu di tích, thay vì “phẳng hóa” tất cả thành khu thương mại. Đồng thời, mô hình sản xuất rau công nghệ cao gắn với du lịch trải nghiệm cho thấy địa phương không chỉ đặt cược vào gốm, mà đang đa dạng hóa sản phẩm du lịch cộng đồng từ làng gốm Bát Tràng, gốm Kim Lan tới làng rau an toàn Văn Đức.
Tri thức nấu cỗ Bát Tràng được đưa vào thực đơn đêm với canh măng mực, su hào xào mực, mâm cỗ đồng bằng Bắc Bộ, kết hợp không gian trà đạo, cà phê gốm bên sông Bắc Hưng Hải. Đây là cách thông minh để biến bữa ăn gia đình thành sản phẩm du lịch, nhưng vẫn giữ quyền chủ động cho cư dân địa phương. Bản chất của du lịch cộng đồng ở đây là: khách được sống trong nhịp sinh hoạt của làng, còn người dân được trả công xứng đáng cho chính văn hóa của mình.
Học hỏi lẫn nhau và những bước đi tiếp theo để không “thương mại hóa quá đà”
Việc nhiều đoàn công tác tìm đến Bát Tràng cho thấy mô hình này không chỉ là câu chuyện riêng của một làng. Ngày 30-7, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam thành phố Hà Nội Bùi Huyền Mai đã tới thăm nơi sản xuất và trưng bày sản phẩm tại Hợp tác xã gốm sứ Tân Thịnh ở xã Bát Tràng, qua đó gửi tín hiệu rõ ràng về sự ủng hộ đối với định hướng phát triển kinh tế đêm gắn bảo tồn làng. Hội Nông dân tỉnh Sơn La cũng tổ chức đoàn tham quan, giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm phát triển mô hình làng nghề, quản lý quỹ hỗ trợ nông dân và nâng cao đời sống hội viên.
Theo lãnh đạo xã, bước tiếp theo là quy hoạch hạ tầng, giao thông thông minh, bãi đỗ xe, chiếu sáng nghệ thuật, nhà vệ sinh công cộng, kết nối xe điện, xe buýt với tuyến du lịch đường thủy sông Hồng; đồng thời số hóa bản đồ, áp dụng QR code, thanh toán không tiền mặt, phát triển ứng dụng đặt tour và quảng bá thương hiệu “Đêm Bát Tràng – Hành trình của đất và lửa”. Địa phương khuyến khích homestay làng cổ, boutique hotel phong cách gốm sứ để kéo dài lưu trú. Vấn đề không phải là có phát triển hay không, mà là phát triển đến đâu để làng vẫn là làng – đó mới là thử thách lớn nhất của kinh tế đêm Bát Tràng.
