Vành đai 4 TP.HCM: không chỉ là một tuyến đường mới
Vành đai 4 TP.HCM là dự án giao thông quy mô lớn bao quanh vùng đô thị trung tâm, được thiết kế như tuyến vành đai ngoài kết nối trực tiếp các đường cao tốc hiện hữu, các tỉnh vệ tinh và các không gian kinh tế mới, nhằm giảm tải cho mạng lưới giao thông nội đô, tạo trục phát triển công nghiệp, đô thị và logistics liên vùng. Đây không phải là một con đường đi cho tiện, mà là sự tái thiết tư duy phát triển hạ tầng giao thông của TP.HCM trong nhiều thập kỷ tới. UBND TP.HCM đã phê duyệt 2 dự án thành phần thuộc Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 4 TP.HCM theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, để chuẩn bị khởi công vào dịp 2/9. Sáng 29/8, hai dự án thành phần này đã chính thức được khởi công trong chuỗi sự kiện 11 công trình trọng điểm chào mừng Quốc khánh. Đây là thời điểm cho thấy thành phố không còn chấp nhận trì hoãn với các dự án chiến lược.
Tập đoàn Sơn Hải và “món đặt cược” hơn 5.000 tỷ đồng
Điểm nhấn đáng chú ý của đợt khởi công lần này là việc lựa chọn Tập đoàn Sơn Hải làm nhà đầu tư dự án thành phần 2-1 của Vành đai 4 TP.HCM. Đoạn cao tốc từ ngã tư Tóc Tiên – Châu Pha đến cầu Châu Đức dài khoảng 18,2 km có tổng mức đầu tư 5.247 tỷ đồng, sử dụng 100% vốn do nhà đầu tư huy động. Đây là một "món đặt cược" tài chính lớn vào tương lai giao thông vùng Đông Nam bộ. Theo thiết kế giai đoạn 1, tuyến đường được đầu tư với mặt cắt ngang 25,5m, quy mô 4 làn xe, tốc độ thiết kế 100 km/h. Thời hạn hợp đồng lên tới 23 năm 3 tháng, trong đó thời gian thu phí hoàn vốn dự kiến khoảng 21 năm. Cơ chế BOT khiến Sơn Hải chịu rủi ro dài hạn: nếu lưu lượng xe không đạt kỳ vọng, khả năng hoàn vốn sẽ là bài toán hóc búa. Nhưng với vị thế là tuyến vành đai ngoài kết nối hầu hết các cao tốc trong khu vực, đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp khẳng định tên tuổi trong phân khúc hạ tầng cấp cao.
Kết nối liên vùng: Vành đai 4 giảm áp lực và mở không gian phát triển
Vành đai 4 TP.HCM có tổng chiều dài hơn 159–160 km, đi qua TP.HCM, Đồng Nai và Tây Ninh, với đoạn qua TP.HCM dài 34,9 km, Đồng Nai 46 km, Tây Ninh 78,3 km. Nói cách khác, đây là trục xương sống mới của cả vùng chứ không chỉ của riêng thành phố. Là tuyến vành đai ngoài, đường Vành đai 4 đóng vai trò trung tâm kết nối trực tiếp với tất cả các tuyến cao tốc đã và đang đầu tư trong khu vực. Khi hoàn thành, tuyến này sẽ phân luồng mạnh mẽ dòng xe liên tỉnh, hàng hóa quá cảnh, không buộc phải đi xuyên qua nội đô TP.HCM. Điều đó có nghĩa: áp lực lên các trục hiện hữu như Quốc lộ 1, cao tốc TP.HCM – Long Thành – Dầu Giây, và các tuyến xuyên tâm sẽ giảm rõ rệt. Quan trọng hơn, tuyến đường gắn kết TP.HCM – cực tăng trưởng phía Nam – với Đông Nam bộ, Nam Trung bộ, Tây Nam bộ, Tây Nguyên và mở hướng kết nối sang Campuchia qua hành lang xuyên Á. Đây là bức tranh kết nối vùng mà trước đây chúng ta chỉ có trên giấy trong các quy hoạch.
Vành đai công nghiệp – logistics và chiến lược dài hạn của TP.HCM
Tổng mức đầu tư giai đoạn 1 của toàn dự án Vành đai 4 được dự kiến lên tới 122.774 tỷ đồng, trong đó 53.109 tỷ đồng là vốn nhà đầu tư BOT, phần còn lại là vốn Nhà nước. Một dự án hạ tầng giao thông với chi phí như vậy chỉ có ý nghĩa nếu nó tạo ra không gian kinh tế mới, thay đổi cách dòng vốn và lao động dịch chuyển trong vùng. Vành đai 4 được kỳ vọng làm đúng điều đó. Tuyến này sẽ kết nối trực tiếp hệ thống cảng biển và Cảng hàng không quốc tế Long Thành, tạo tiền đề hình thành vành đai công nghiệp, đô thị, dịch vụ và logistics. Từ không gian phát triển mới, các chuỗi liên kết liên ngành, liên địa phương sẽ được thúc đẩy mạnh hơn. Nếu TP.HCM khai thác tốt, Vành đai 4 không chỉ giảm kẹt xe mà còn chuyển trọng tâm tăng trưởng ra các trục vệ tinh, giúp thành phố bớt quá tải, tăng khả năng cạnh tranh với các trung tâm khu vực khác. Ngược lại, nếu để phát triển tự phát hai bên tuyến, dự án dễ bị lãng phí tiềm năng và tái lập bài học đô thị dàn hàng ngang như trước.
Tiến độ, thách thức và thông điệp từ lễ khởi công dịp 2/9
Việc phê duyệt hai dự án thành phần 2-1 và 2-3 là bước tiếp theo để hoàn thiện thủ tục chuẩn bị khởi công tuyến Vành đai 4 TP.HCM vào dịp 2/9. Tính đến nay, các địa phương đã bàn giao từ 30–50% mặt bằng, đáp ứng yêu cầu thi công. Theo kế hoạch, đoạn 2-1 do Sơn Hải đầu tư sẽ hoàn thành và đưa vào khai thác trong năm 2029. Đây là mốc thời gian tham vọng, nhất là trong bối cảnh nhiều dự án giao thông lớn thường “mắc kẹt” ở khâu giải phóng mặt bằng. Lễ khởi công diễn ra trong sự kiện 11 công trình trọng điểm sáng 29/8, nhân kỷ niệm 81 năm Quốc khánh 2/9, mang nhiều hơn một ý nghĩa nghi lễ. Nó là thông điệp chính trị và kinh tế: TP.HCM đặt hạ tầng giao thông lên hàng ưu tiên, coi việc mở đường là điều kiện để mở thêm dư địa tăng trưởng. Câu chuyện còn lại không nằm ở lễ khởi công, mà ở việc thành phố và các nhà đầu tư có giữ được kỷ luật tiến độ, chất lượng và quy hoạch theo những gì đã đặt ra hay không.
