Vành đai 4 phía Tây: không chỉ là đường cao tốc mới
Vành đai 4 TP.HCM là tuyến đường cao tốc vành đai dài hơn 200km, được chia thành nhiều dự án giao thông thành phần, giữ vai trò kết nối liên vùng giữa TP.HCM và các tỉnh lân cận, giúp phân tán lưu lượng, giảm phụ thuộc vào các trục xuyên tâm và tạo hành lang phát triển công nghiệp, logistics, đô thị mới cho toàn vùng Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long.
Điểm đáng nói là hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 vừa khởi động không chỉ thêm một tuyến cao tốc nữa, mà đang mở ra một cấu trúc giao thông hoàn toàn khác cho phía Tây TP.HCM. Ngày 15/10, UBND tỉnh Tây Ninh tổ chức lễ khởi động hai dự án này, đoạn từ kênh Thầy Cai đến Cảng Hiệp Phước, với tổng mức đầu tư gần 43.300 tỷ đồng theo phương thức đối tác công tư PPP. Đây là thông điệp rõ ràng: phía Tây không còn là “vùng trũng” hạ tầng mà đang trở thành tâm điểm mới của mạng lưới liên vùng.
Theo Nghị quyết 220/2025/QH15, phần tuyến còn lại của Vành đai 4 có chiều dài khoảng 159,31km, chia thành 10 dự án thành phần với tổng mức đầu tư sơ bộ 120.413 tỷ đồng. Việc hai mảnh ghép 2-4 và 2-5 được khởi động sớm cho thấy ưu tiên chiến lược đặt vào hành lang phía Tây, nơi đang hội tụ cao tốc TP.HCM – Trung Lương, cao tốc Bến Lức – Long Thành và các khu công nghiệp, đô thị mới.
Hai mảnh ghép 78,3 km: trục logistics mới từ Tây Bắc đến cảng biển phía Nam
Hai dự án thành phần 2-4 và 2-5 của Vành đai 4 có tổng chiều dài 78,3km, được đầu tư theo phương thức PPP, hợp đồng BOT, với tổng mức đầu tư khoảng 43.298 tỷ đồng. Đây không phải con số nhỏ, mà là khoản “đặt cược” lớn vào một hành lang giao thông mới cho toàn vùng.
Dự án 2-4 dài 42,55km, kết nối từ kênh Thầy Cai đến cao tốc TP.HCM – Trung Lương, với tổng mức đầu tư khoảng 20.485 tỷ đồng. Tiếp nối là dự án 2-5 dài 35,75km, từ cao tốc TP.HCM – Trung Lương đến khu vực Cảng Hiệp Phước, tổng mức đầu tư khoảng 22.813 tỷ đồng. Cả hai đoạn đều được thiết kế 4 làn xe, tốc độ 100km/h, tạo nên một trục cao tốc liên tục từ Tây Bắc TP.HCM qua các khu công nghiệp Tây Ninh, Bến Lức, hướng thẳng về cụm cảng biển phía Nam.
Khi hoàn thành, tuyến đường sẽ tạo thêm hướng vận chuyển thuận lợi cho hàng hóa từ các khu công nghiệp, vùng sản xuất và cửa khẩu của tỉnh đến các cảng biển, cảng hàng không; mở ra cơ hội phát triển công nghiệp, đô thị, thương mại và dịch vụ. Nói cách khác, đây là “đường xương sống” mới cho logistics phía Tây, giảm áp lực lên các trục xuyên tâm vốn đã quá tải.
Mạng lưới liên vùng phía Tây: từ cao tốc đến vành đai đa hướng
Hai dự án thành phần Vành đai 4 khởi động lần này nằm trong mạng lưới giao thông liên vùng đang từng bước được hoàn thiện ở phía Tây TP.HCM. Chỉ khoảng hai tuần trước, một phần cao tốc Bến Lức – Long Thành đã được thông xe, cho thấy chiến lược rõ ràng: hình thành mạng lưới cao tốc – vành đai đa hướng thay vì phụ thuộc vào vài trục quốc lộ cũ.
Nếu cao tốc TP.HCM – Trung Lương đảm nhiệm vai trò kết nối TP.HCM với Đồng bằng sông Cửu Long, cao tốc Bến Lức – Long Thành tạo hành lang Đông – Tây, thì Vành đai 4 bổ sung một trục vành đai liên vùng. Sự kết hợp này đang tạo nên mạng lưới giao thông đa hướng, giúp phương tiện có thêm lựa chọn di chuyển giữa các khu công nghiệp, trung tâm phân phối và cảng biển mà không phải phụ thuộc quá nhiều vào những trục đường dẫn về trung tâm TP.HCM.
Với nhu cầu đi lại của người dân, mạng lưới được hoàn thiện cũng giúp mở rộng khả năng tiếp cận các khu vực việc làm, dịch vụ và đô thị trong vùng. Vấn đề không chỉ là đi nhanh hơn, mà là mở rộng “bán kính cơ hội” – người lao động có thể làm việc ở nhiều khu công nghiệp khác nhau, doanh nghiệp có thêm lựa chọn đặt nhà máy, trung tâm logistics ở những vị trí tối ưu chi phí hơn.
PPP, giải phóng mặt bằng và mục tiêu 2029: bài test năng lực thực thi
Hai dự án 2-4 và 2-5 do UBND tỉnh Tây Ninh làm cơ quan có thẩm quyền, triển khai theo phương thức đối tác công tư PPP, hợp đồng xây dựng – kinh doanh – chuyển giao. Đây là một trong những phép thử quan trọng cho mô hình PPP trong các dự án giao thông quy mô lớn, nơi ranh giới giữa lợi ích công và lợi ích nhà đầu tư phải được kiểm soát chặt chẽ.
Để chuẩn bị triển khai tuyến chính, Tây Ninh đã thực hiện bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và giải phóng mặt bằng, xây dựng 6 khu tái định cư cùng hệ thống đường gom, đường bên. Sau đợt cao điểm 90 ngày đêm, diện tích đã chi trả bồi thường đạt trên 94% tổng diện tích cần thực hiện. Tỉnh đặt mục tiêu hoàn thành, đưa hai dự án thành phần vào khai thác trong năm 2029.
UBND tỉnh yêu cầu các cơ quan, đơn vị chuyển trọng tâm từ hoàn thiện thủ tục, chuẩn bị mặt bằng sang tổ chức thi công và kiểm soát tiến độ; đồng thời thường xuyên kiểm tra, tháo gỡ khó khăn và đánh giá trách nhiệm theo từng mốc công trình. Nói thẳng, nếu không giữ được kỷ luật tiến độ và minh bạch trong PPP, lợi thế kết nối liên vùng sẽ bị bào mòn bởi chậm trễ, đội vốn và mất niềm tin.
Cơ hội mới cho đại đô thị Nam Long và trục đô thị Bến Lức
Trong bức tranh hạ tầng đang thay đổi ở phía Tây TP.HCM, Bến Lức nổi lên như điểm giao thoa của cao tốc TP.HCM – Trung Lương, cao tốc Bến Lức – Long Thành và tuyến Vành đai 4. Đây không chỉ là lợi thế giao thông, mà là nền tảng để hình thành một cụm đô thị – công nghiệp – logistics mới, cạnh tranh trực tiếp với các cực phát triển truyền thống phía Đông.
Các đại đô thị do Nam Long phát triển, đặc biệt là Waterpoint quy mô khoảng 355ha tại An Thạnh, Bến Lức, đang đón cơ hội kết nối mới. Nằm trên hành lang đường tỉnh 830, Waterpoint đã có lợi thế tiếp cận mạng lưới hiện hữu; khi cao tốc Bến Lức – Long Thành từng bước khai thác và Vành đai 4 triển khai, khả năng kết nối của khu vực này được kỳ vọng mở rộng theo nhiều hướng.
Waterpoint được định hướng là khu đô thị tích hợp với hệ thống thương mại, giáo dục, cảnh quan và không gian cộng đồng, trong đó khu đô thị Southgate chiếm khoảng 165ha. Khi Bến Lức trở thành nơi giao thoa của nhiều hành lang kinh tế, những khu đô thị được đầu tư bài bản như Waterpoint có thêm điều kiện mở rộng phạm vi phục vụ cư dân, thay vì chỉ đóng vai trò là khu vực nhà ở vệ tinh của TP.HCM. Đây là bước chuyển quan trọng: từ “đô thị ngủ” sang “đô thị việc làm – dịch vụ” gắn chặt với mạng lưới kết nối liên vùng.
