Vành đai 4 TP.HCM: Tuyến đường dài nhất Đông Nam Bộ bắt đầu định hình
Vành đai 4 TP.HCM là tuyến giao thông đường bộ có chiều dài hơn 200km, đi qua TP.HCM, TP. Đồng Nai và Tây Ninh, được xem là dự án hạ tầng giao thông đường bộ lớn nhất vùng Đông Nam Bộ từ trước đến nay, giữ vai trò hình thành một hành lang vành đai mới, kết nối các đô thị, khu công nghiệp và đầu mối giao thông quan trọng trong khu vực.
Sáng 30/9, dự án thành phần 2-2 thuộc tuyến vành đai 4 TP.HCM qua địa bàn Đồng Nai chính thức được khởi công, đánh dấu bước chuyển từ giai đoạn chuẩn bị sang thi công tuyến chính trên địa bàn này. Việc khởi động cao tốc Đồng Nai trên trục vành đai không chỉ là thêm một dự án hạ tầng 2026, mà là bước đi quyết đoán để tháo nút thắt giao thông TP.HCM và vùng lân cận. Đã đến lúc vùng kinh tế trọng điểm phía Nam cần một vòng đai thực sự vận hành, thay vì tiếp tục gia cố những trục xuyên tâm đang quá tải. Khởi công thành phần 2-2 cũng cho thấy quyết tâm bám sát các mốc tiến độ đã được Quốc hội và Chính phủ đặt ra trong các nghị quyết.
Thành phần 2-2: Cao tốc Đồng Nai hơn 46km và cú nhảy vọt kết nối liên vùng
Thành phần 2-2 thực chất là tuyến cao tốc Đồng Nai nằm trên vành đai 4 TP.HCM, dài hơn 46km từ Km18+480 ở xã Xuân Đường đến Km64+630 tại khu vực xã Thường Tân, TP.HCM, bao gồm cả cầu Thủ Biên. Dự án được triển khai theo phương thức PPP với tổng mức đầu tư hơn 16.000 tỷ đồng và dự kiến hoàn thành vào năm 2029. Đây là tuyến chính, giữ vai trò xương sống của đoạn vành đai đi qua Đồng Nai, chứ không chỉ là một con đường mới trên bản đồ giao thông.
Theo mô tả, dự án thành phần 2-2 được kỳ vọng bổ sung một trục giao thông liên vùng quan trọng, tăng khả năng kết nối Đồng Nai – thành phố rộng nhất cả nước – với TP.HCM và Tây Ninh. Nói cách khác, khi đoạn cao tốc này hình thành, xe hàng từ các khu công nghiệp Đồng Nai sẽ có thêm một hành lang vành đai để tiếp cận các cửa ngõ TP.HCM, thay vì dồn lên các tuyến xuyên tâm vốn luôn trong tình trạng căng thẳng. Câu hỏi không phải là "có cần thêm một cao tốc không", mà là "chậm thêm bao lâu thì chi phí ùn tắc và chậm trễ sẽ vượt xa chi phí xây dựng" – và thành phần 2-2 là câu trả lời rõ ràng.
Giải phóng mặt bằng và phối hợp đầu tư công – PPP: Bài test năng lực thực thi
Đoạn vành đai 4 TP.HCM qua Đồng Nai không thể chạy nếu mặt bằng bị chia cắt và hạ tầng phụ trợ đi sau. Thành phố Đồng Nai phải thu hồi, giải phóng hơn 443ha đất tại 9 xã, phường để triển khai toàn tuyến, trong đó giai đoạn 1 hơn 302ha. Đến nay, hơn 235ha giai đoạn 1 đã được bàn giao, tương đương gần 78–80% diện tích, cho thấy địa phương chấp nhận áp lực để bám tiến độ.
Điểm đáng chú ý là việc triển khai song song dự án thành phần 1-2 bằng vốn đầu tư công (bồi thường, tái định cư, đường gom, đường bên) và dự án thành phần 2-2 theo phương thức PPP. Dự án 1-2 đã khởi công từ cuối tháng 6/2026, tạo nền cho tuyến chính khởi công ngày 30/9. Theo Nghị quyết 297/NQ-CP và Nghị quyết 220/QH15, nhóm dự án đầu tư công phải hoàn thành phê duyệt trước 31/12/2025, còn nhóm PPP phải lựa chọn nhà đầu tư trước 30/6/2026 để kịp khởi công trong quý IV/2026. Đây là một trong số ít dự án được phép triển khai song song giải phóng mặt bằng và thủ tục đầu tư – một đặc quyền đi kèm trách nhiệm: nếu mặt bằng "da beo", toàn bộ ưu thế chính sách sẽ bị lãng phí.
Tác động đến giao thông TP.HCM và vùng Đông Nam Bộ: Cân bằng lại dòng xe và dòng vốn
Khi hoàn thành, tuyến vành đai 4 TP.HCM qua Đồng Nai sẽ kết hợp giữa tuyến chính cao tốc, hệ thống đường gom, đường bên và cầu Thủ Biên, tạo thêm một hành lang giao thông liên vùng mới. Tuyến được quy hoạch nhằm tăng khả năng kết nối các đô thị, khu công nghiệp, trung tâm dịch vụ và các đầu mối giao thông lớn. Điều này không chỉ giải quyết câu chuyện giao thông TP.HCM theo nghĩa giảm ùn tắc, mà còn tái phân bố luồng vận chuyển hàng hóa, dịch vụ trên toàn vùng Đông Nam Bộ.
Hiện nay, mạng lưới đường xuyên tâm đổ về TP.HCM đang gánh quá nhiều chức năng: vừa là trục đi lại hằng ngày, vừa là đường vận tải hàng hóa liên vùng. Vành đai 4 TP.HCM, với chiều dài hơn 200km, sẽ chia bớt áp lực đó bằng việc tạo thêm một "vòng ngoài" cho các luồng vận chuyển. Đáng nói hơn, tuyến vành đai này không chỉ nối Đồng Nai, TP.HCM và Tây Ninh trên bản đồ; nó mở rộng không gian phát triển cho các khu đô thị, khu công nghiệp và các khu vực mới dọc tuyến. Nếu được triển khai đồng bộ, vành đai 4 sẽ là đường biên mới của vùng kinh tế trọng điểm, nơi dòng xe và dòng vốn gặp nhau thay vì bị kẹt lại trong nội đô.
Kết luận: Không chỉ là một dự án hạ tầng 2026, mà là phép thử cho tầm nhìn vùng
Việc khởi công thành phần 2-2 của vành đai 4 TP.HCM qua Đồng Nai vào ngày 30/9 cho thấy dự án đang đi đúng quỹ đạo về thời gian, từ khâu giải phóng mặt bằng đến lựa chọn nhà đầu tư và tổ chức thi công. Với tổng mức đầu tư hơn 16.000 tỷ đồng và mục tiêu hoàn thành vào năm 2029, tuyến cao tốc Đồng Nai trên vành đai 4 không chỉ thêm một đường mới mà là bước dịch chuyển trọng tâm kết nối vùng từ các trục xuyên tâm sang các hành lang vành đai.
Từ nay đến khi tuyến hoàn thành, thách thức lớn nhất không nằm ở bản thiết kế kỹ thuật, mà ở năng lực phối hợp vùng: giải phóng mặt bằng không "da beo", triển khai đồng bộ các dự án thành phần, và kịp thời tổ chức kết nối với các tuyến hiện hữu. Nếu vượt qua được những bài test này, vành đai 4 TP.HCM sẽ trở thành minh chứng cho một cách làm hạ tầng mới của vùng Đông Nam Bộ: quyết liệt về tiến độ, rõ ràng về vai trò, và gắn chặt với mục tiêu cân bằng lại phát triển không gian đô thị – công nghiệp quanh TP.HCM.
