Từ “thu hút bằng mọi giá” đến xây hệ sinh thái FDI chất lượng cao
Liên kết FDI Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu là quá trình gắn kết dòng vốn, công nghệ và mạng lưới thị trường của nhà đầu tư nước ngoài với năng lực sản xuất, công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp nội địa, nhằm nâng cao giá trị gia tăng sản xuất và vị thế của nền kinh tế trong các chuỗi giá trị khu vực và quốc tế.
Tín hiệu rõ nhất cho sự thay đổi tư duy là Nghị quyết số 10-NQ/TW, chuyển trọng tâm từ số lượng dự án sang chất lượng, hiệu quả và khả năng lan tỏa của FDI. Thay vì “trải thảm đỏ” cho mọi dòng vốn, Việt Nam đặt mục tiêu kiến tạo hệ sinh thái FDI chất lượng cao, coi trọng giá trị gia tăng cho nền kinh tế và mức độ gắn kết với khu vực doanh nghiệp trong nước. Đây là bước ngoặt mang tính chiến lược, bởi giá trị lớn nhất của FDI không nằm ở con số đăng ký, mà ở khả năng chuyển hóa thành năng lực sản xuất, trình độ công nghệ và giá trị gia tăng tạo ra tại chỗ. Nếu không buộc FDI phải kết nối với doanh nghiệp nội, Việt Nam sẽ mãi ở “vùng trũng” gia công giá trị thấp.
Tọa đàm “Kết nối doanh nghiệp Việt trong chuỗi cung ứng toàn cầu” diễn ra tại Hà Nội ngày 8/10/2026 cho thấy quyết tâm này không chỉ nằm trên giấy, mà đã trở thành chương trình hành động giữa cơ quan quản lý và cộng đồng doanh nghiệp. Đây là nơi đặt thẳng câu hỏi: làm thế nào để dòng vốn FDI mới, đặc biệt trong điện tử, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, không chỉ tạo nhà máy, mà còn tạo nhà cung ứng Việt Nam đủ tầm tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nghị quyết 10 và kế hoạch hành động: FDI phải gắn với doanh nghiệp nội
Điểm mấu chốt của Nghị quyết 10 là yêu cầu tăng cường liên kết giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước, thay cho cách tiếp cận “FDI một bên, doanh nghiệp nội một bên” kéo dài nhiều năm. Chính phủ đã cụ thể hóa bằng Nghị quyết số 280 về Kế hoạch hành động, giao rõ nhiệm vụ cho từng bộ, ngành, địa phương để biến định hướng thành các chương trình, dự án cụ thể. Nếu các địa phương vẫn chỉ chạy theo quy mô vốn, bỏ qua điều kiện liên kết, toàn bộ tinh thần mới sẽ bị vô hiệu hóa.
Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc, câu chuyện FDI không còn là “bao nhiêu vốn” mà là “chuyển hóa được bao nhiêu năng lực trong nước”. Điều này đòi hỏi xúc tiến đầu tư và xúc tiến thương mại phải gắn chặt với nhau: nhu cầu của các tập đoàn nước ngoài phải được kết nối trực tiếp với năng lực của nhà cung ứng Việt Nam. Khi hoạt động xúc tiến được tổ chức bài bản, nhu cầu của nhà đầu tư được kết nối với năng lực của nhà cung ứng, còn doanh nghiệp trong nước chủ động nâng cấp công nghệ và quản trị, cơ hội thu hút đầu tư mới có thể chuyển thành năng lực sản xuất thực chất.
Triển lãm Quốc tế lần thứ 11 về Cơ khí chính xác và Sản xuất chế tạo – MTA Hanoi 2026, diễn ra từ 13 đến 15/10 tại VEC Đông Anh, là ví dụ điển hình cho cách tiếp cận mới. Đây không chỉ là nơi trưng bày máy móc, mà là không gian giao thương để doanh nghiệp Việt tiếp cận công nghệ, mở mạng lưới cung ứng, còn doanh nghiệp FDI nhận diện nhà cung ứng nội địa tiềm năng. Tuy nhiên, số lượng cuộc gặp không phải thước đo cuối cùng; giá trị thực chỉ xuất hiện khi sau triển lãm là đơn hàng, hợp đồng và quan hệ cung ứng dài hạn.
Samsung và bài kiểm tra năng lực công nghiệp hỗ trợ Việt Nam
Nếu muốn biết công nghiệp hỗ trợ Việt Nam đã tiến được bao xa, hãy nhìn vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn như Samsung. Trong thời gian qua, Bộ Công Thương và Samsung đã phối hợp triển khai nhiều chương trình nâng cao năng lực doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ, từ tư vấn cải tiến sản xuất, ứng dụng tự động hóa, phát triển mô hình nhà máy thông minh đến đào tạo nhân lực. Những chương trình này không chỉ giúp doanh nghiệp “gọn gàng” hơn trong vận hành, mà còn thu hẹp khoảng cách giữa năng lực nội địa và yêu cầu khắt khe của tập đoàn đa quốc gia.
Điều đáng chú ý là định hướng hợp tác mới không dừng ở đào tạo, mà chuyển mạnh sang mục tiêu kết nối trực tiếp với chuỗi cung ứng của Samsung. Cơ quan quản lý yêu cầu việc hỗ trợ phải gắn với nhu cầu thực tế của chuỗi, tập trung vào doanh nghiệp có tiềm năng, định hướng dài hạn và khả năng đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, chất lượng, năng lực cung ứng. Về phía mình, Samsung tại Việt Nam cam kết tiếp tục đóng vai trò cầu nối với tập đoàn mẹ, chia sẻ thông tin về nhu cầu và tiêu chí lựa chọn nhà cung ứng.
Theo đánh giá tại buổi làm việc, các chương trình hợp tác này đã góp phần mở rộng cơ hội để doanh nghiệp Việt trở thành nhà cung ứng của Samsung, nâng tỷ lệ nội địa hóa và thúc đẩy sự tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Đây là mô hình liên kết FDI Việt Nam mà các ngành khác cần học: FDI không chỉ đặt nhà máy, mà phải “kéo” doanh nghiệp nội vào chuỗi, cùng nâng cấp công nghiệp hỗ trợ và chia sẻ giá trị gia tăng sản xuất.
Nâng cấp công nghiệp hỗ trợ: điều kiện tiên quyết để tăng giá trị gia tăng sản xuất
Không có công nghiệp hỗ trợ mạnh, mọi khẩu hiệu về tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu đều chỉ là lý thuyết. Phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng cao tỷ lệ nội địa hóa và xây dựng đội ngũ nhà cung ứng đủ năng lực là nền tảng để gia tăng giá trị trong nước, nâng sức cạnh tranh và vị thế công nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Nói cách khác, muốn thoát khỏi các khâu có giá trị gia tăng thấp, Việt Nam phải đầu tư vào chính những doanh nghiệp đang làm khuôn mẫu, linh kiện, gia công chính xác.
Các yêu cầu đặt ra cho doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ không hề dễ: chủ động đầu tư máy móc, thiết bị, công nghệ; nâng năng lực thiết kế, chế tạo khuôn mẫu, gia công chính xác, sản xuất linh kiện; chuẩn hóa quy trình quản lý chất lượng, kiểm soát chi phí, bảo đảm tiến độ và phát triển nhân lực kỹ thuật. Cùng lúc, doanh nghiệp phải đáp ứng xu hướng chuyển đổi số và chuyển đổi xanh, ứng dụng công nghệ trong quản trị sản xuất, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải để phù hợp với tiêu chuẩn mới của chuỗi cung ứng quốc tế.
Thực tế tại các sự kiện xúc tiến như MTA Hanoi cho thấy doanh nghiệp Việt đã ý thức rõ hơn về áp lực nâng cấp. Nhiều doanh nghiệp coi việc mở rộng kết nối đối tác, tận dụng cơ hội giao thương là yếu tố sống còn để nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhưng nếu chỉ dừng ở gặp gỡ, không có cơ chế theo dõi sau giao thương, hỗ trợ hoàn thiện hồ sơ năng lực, cải thiện tiêu chuẩn kỹ thuật và kết nối vào chương trình phát triển nhà cung ứng của các tập đoàn FDI, thì công nghiệp hỗ trợ khó có thể “lớn” lên đúng tốc độ mà chuỗi cung ứng toàn cầu đang đòi hỏi.
Kết luận: Muốn đi xa trong chuỗi cung ứng toàn cầu, phải dám “nâng chuẩn” trong nước
Bức tranh FDI hiện nay cho thấy Việt Nam đã đi được chặng đường dài về thu hút vốn, nhưng chặng đường khó hơn là biến dòng vốn đó thành năng lực nội địa. Việc chuyển trọng tâm sang hệ sinh thái FDI chất lượng cao, gắn với công nghiệp hỗ trợ và doanh nghiệp Việt, là lựa chọn đúng và kịp thời.
Các chương trình liên kết với tập đoàn lớn như Samsung chứng minh rằng khi Nhà nước, FDI và doanh nghiệp nội cùng chia sẻ mục tiêu, doanh nghiệp Việt hoàn toàn có thể bước vào chuỗi cung ứng toàn cầu với vai trò nhà cung ứng chứ không chỉ là “xưởng gia công”. Nhưng điều kiện tiên quyết là dám “nâng chuẩn” trong nước: chuẩn chính sách, chuẩn công nghệ, chuẩn quản trị và chuẩn nhân lực. Nếu làm được, Việt Nam không chỉ thu hút thêm FDI, mà còn giữ được phần giá trị gia tăng sản xuất lớn hơn ở lại trong nền kinh tế, đúng như kỳ vọng của các nghị quyết mới.
