Giáo dục thực chất là gì và vì sao điểm số không thể là trung tâm?
Giáo dục thực chất là quá trình giúp người học tiến bộ rõ rệt về kiến thức, năng lực và phẩm chất, được thể hiện qua khả năng tự học, tư duy độc lập, ứng dụng vào cuộc sống, chứ không bị thu hẹp vào điểm số học sinh hay thành tích trên bảng thi đua. Khi điểm số được xem như thước đo duy nhất của thành công học tập, nhà trường, phụ huynh và học sinh dễ rơi vào bệnh thành tích, học đối phó, học để thi, làm mất đi mục tiêu phát triển toàn diện. Bộ trưởng GD-ĐT Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh rằng khi xã hội và gia đình quá kỳ vọng vào điểm số của người học, sẽ khó có giáo dục thực chất. Đây không chỉ là một lời nhắc nhở, mà là cảnh báo về một hệ giá trị lệch lạc đang âm thầm định hình hành vi học tập trong nhiều gia đình và nhà trường.
Ám ảnh điểm số: từ kỳ vọng của phụ huynh đến áp lực cho học sinh
Thông điệp gây chú ý nhất từ người đứng đầu ngành giáo dục là: nếu xã hội tiếp tục đặt nặng điểm số học sinh, giáo dục sẽ khó quay về bản chất thực chất. Đằng sau những tờ phiếu điểm đẹp là hàng loạt giờ học thuộc lòng, luyện đề và so sánh con với bạn, thay vì quan tâm xem trẻ hiểu được gì, làm được gì và trưởng thành ra sao. Bộ trưởng khẳng định giáo dục phải mang lại sự tiến bộ thực sự của người học, chứ không chỉ được đo bằng điểm số. Kỳ vọng của gia đình cần dịch chuyển từ “bao nhiêu điểm?” sang “con đã học được gì, phát triển thế nào?”, hướng tới phát triển toàn diện chứ không phải đua điểm với bạn bè hay chỉ đáp ứng mong đợi phụ huynh. Nếu không thay đổi, chính người lớn đang hợp thức hóa việc trẻ học để đối phó và xem gian lận thi cử như “chiêu” sinh tồn trong hệ thống.
Muốn chống gian lận thi cử, phải thay đổi hệ thống đánh giá học tập
Gian lận thi cử không tự nhiên sinh ra; nó là sản phẩm của một hệ thống đánh giá học tập quá chú trọng điểm số và thành tích. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn thừa nhận đẩy lùi tiêu cực, gian lận trong học tập và thi cử là nhiệm vụ rất lớn, cần thời gian và sự kiên trì. Ông cho rằng phải bắt đầu từ đổi mới đánh giá: đánh giá trong quá trình học, tổ chức thi cử sao cho thực chất, điều chỉnh tiêu chí, chỉ số đánh giá nhà trường, địa phương. Quan điểm phân biệt rõ "đánh giá cho việc học tập" và "đánh giá kết quả" giúp thay đổi mục tiêu: học sinh được đánh giá để biết mình đang ở đâu, từ đó học thế nào để tốt hơn về kiến thức, năng lực, phẩm chất. Khi thầy cô không bị áp lực thành tích lớp, họ có thể tập trung vào sự tiến bộ từng học sinh, thay vì tìm cách nâng điểm cho đẹp báo cáo.
Những bước đi chính sách: nền tảng cho một nền giáo dục thực chất
Không thể nói về giáo dục thực chất nếu nhà nước không tạo ra điều kiện học tập công bằng và ổn định. Trước thềm năm học mới 2026-2027, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho biết ngành sẽ thực hiện một chương trình và một bộ sách giáo khoa thống nhất trên toàn quốc, các nhà trường và giáo viên đã được chuẩn bị, tập huấn để triển khai. Ngành cũng tiếp tục triển khai các cơ chế, chính sách đối với đội ngũ nhà giáo, nhằm tạo động lực rất quan trọng cho giáo viên. Đối với học sinh, nhà nước và địa phương thể hiện sự quan tâm qua miễn học phí, hỗ trợ ăn trưa, dạy học 2 buổi/ngày và đi trước trong việc miễn phí sách giáo khoa ở một số nơi. Một câu nói đáng nhớ là: "Năm nay, 108 trường học ở khu vực biên giới được đưa vào sử dụng", giúp học sinh chuyển từ điểm trường lẻ khó khăn sang môi trường tốt hơn. Bên cạnh đó, hơn 40.000 sinh viên sẽ được hưởng học bổng, hỗ trợ tài chính, mở rộng cơ hội học thật thay vì bỏ học vì điều kiện kinh tế.
Trả giáo dục về đúng nghĩa: trách nhiệm không chỉ của Bộ Giáo dục
Ngành giáo dục đang xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục theo hướng đi vào bản chất chứ không đi vào thành tích, phản ánh đúng chất lượng và điều kiện bảo đảm chất lượng của từng nhà trường, địa phương. Đồng thời, một chương trình hành động về văn hóa học đường, kỷ cương dạy học và thi cử, ứng xử giữa nhà giáo và học sinh cũng được chuẩn bị để tạo môi trường học tập an toàn, lành mạnh. Tuy nhiên, nếu xã hội vẫn vỗ tay trước những bảng điểm đẹp và bỏ qua gian lận thi cử, mọi nỗ lực chính sách sẽ bị triệt tiêu. Bộ trưởng nhiều lần nhấn mạnh: khi có sự chung tay của toàn xã hội, ngành giáo dục mới có thể thực hiện tốt trách nhiệm của mình. Trả giáo dục về đúng nghĩa không phải khẩu hiệu, mà là lựa chọn mỗi ngày của phụ huynh, thầy cô, học sinh: coi tiến bộ thực sự của người học là mục tiêu, coi điểm số chỉ là thông tin, không là thước đo giá trị con người.
