Từ cuộc đua thành tích đến yêu cầu “dạy thật, học thật”
Chính sách giáo dục mới dừng áp đặt chỉ tiêu điểm số và tỷ lệ học sinh giỏi là bước chuyển từ nền giáo dục chạy theo thành tích sang hệ thống coi trọng chất lượng giáo dục thực, đặt sự tiến bộ toàn diện của người học lên trên các con số đẹp trong báo cáo và thống kê hành chính. Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT về Chương trình hành động tăng cường kỷ cương, xây dựng văn hóa trung thực, liêm chính và thực chất trong các hoạt động giáo dục. Trọng tâm là yêu cầu xuyên suốt “dạy thật, học thật, thi thật, đánh giá thật”, coi năng lực và phẩm chất của người học là chuẩn mực đánh giá thay vì tỷ lệ học sinh khá, giỏi trên giấy tờ. Đây không đơn thuần là một điều chỉnh kỹ thuật, mà là sự thay đổi tư duy lâu nay vốn quá đề cao điểm số, đẩy toàn hệ thống vào cuộc đua thành tích mệt mỏi.
Không còn chỉ tiêu điểm số: Giáo viên được đánh giá bằng chất lượng thực
Điểm đột phá rõ nhất của chính sách giáo dục mới là Bộ Giáo dục yêu cầu các nhà trường không được giao chỉ tiêu áp đặt về điểm số hoặc tỷ lệ học sinh khá, giỏi cho giáo viên. Điều này nhằm xử lý tận gốc “bệnh thành tích”, khi áp lực phải đạt tỷ lệ học sinh giỏi cao dễ dẫn tới nới lỏng đánh giá, nâng điểm và làm sai lệch năng lực thật của học sinh. Thay vì ép giáo viên chạy theo chỉ tiêu điểm số, chương trình hành động buộc hoạt động giảng dạy, kiểm tra, thi cử, tuyển sinh và kiểm định phải phản ánh đúng chất lượng giáo dục thực và điều kiện bảo đảm chất lượng giáo dục, “đi vào bản chất chứ không đi vào thành tích”. Cán bộ quản lý chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của kết quả kiểm tra, đánh giá và thi cử, qua đó đặt kỷ cương lên trên thành tích bề nổi. Nếu triển khai nghiêm túc, đây sẽ là cú hãm phanh cần thiết với cả những bảng thành tích sáng loáng mà rỗng ruột.
Cắt giảm hồ sơ hành chính để trả lại thời gian dạy học
Muốn có chất lượng giáo dục thực thì phải bảo vệ thời gian chuyên môn của giáo viên, và chính sách mới đã đụng đến điểm đau là tình trạng quá tải hồ sơ hành chính. Bộ Giáo dục yêu cầu rà soát trong toàn ngành các loại hồ sơ, sổ sách, báo cáo, kỳ thi, cuộc thi, hội thi, hội thao và phong trào thi đua; những hoạt động không thiết thực hoặc gây áp lực thành tích phải được tinh gọn, thậm chí bãi bỏ. Các cơ sở giáo dục không được tự đặt thêm hồ sơ, sổ sách không cần thiết; phải cắt giảm những cuộc họp và phong trào mang tính hình thức. Quy định mới còn giới hạn việc yêu cầu nhà trường, giáo viên cung cấp lặp đi lặp lại cùng một loại dữ liệu cho nhiều đơn vị. Nói cách khác, hệ thống quản lý phải ngừng coi giấy tờ như thước đo siêng năng. Khi hồ sơ hành chính được cắt giảm, giáo viên mới có thể tập trung vào nghiên cứu bài giảng, đổi mới phương pháp và hỗ trợ học sinh – những việc trực tiếp tạo nên chất lượng giáo dục thực.
Áp lực điểm số chuyển thành mục tiêu phát triển toàn diện
Chính sách mới không chỉ nhắm vào nhà trường mà còn gửi thông điệp mạnh mẽ đến gia đình và xã hội: khi kỳ vọng bị trói chặt vào điểm số, rất khó có một nền giáo dục thực chất. Bộ Giáo dục nhấn mạnh, sự tiến bộ thực sự của người học phải là thước đo, thay vì chỉ nhìn vào điểm số; kỳ vọng của gia đình cần hướng tới sự tiến bộ và phát triển toàn diện của con em, không biến điểm số thành cuộc đua giữa học sinh hoặc áp lực phải đáp ứng mong đợi của cha mẹ. Với người học, yêu cầu rất rõ ràng: học thật để có tri thức thật, năng lực thật; trung thực trong kiểm tra, thi cử và không lạm dụng công nghệ để giả mạo kết quả. Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo ngày càng phổ biến, ngành giáo dục sẽ xây dựng quy định về liêm chính học thuật, phòng chống đạo văn, làm thay và gian lận bằng công nghệ, đồng thời hướng dẫn trích dẫn nguồn, tôn trọng bản quyền và sử dụng AI có trách nhiệm. Đây là cách dịch chuyển nền giáo dục từ chỗ đo bằng điểm số sang đo bằng năng lực và phẩm chất.
Lộ trình dài hơi để hình thành văn hóa trung thực, thực chất
Quyết định 2758/QĐ-BGDĐT không phải chiến dịch ngắn hạn mà là lộ trình dài hơi. Theo kế hoạch, từ năm học 2026–2027, các yêu cầu của chương trình hành động sẽ được triển khai thống nhất trong toàn ngành giáo dục. Đến năm 2030, các tiêu chí về liêm chính, trung thực và trách nhiệm nêu gương phải được cụ thể hóa, áp dụng thực chất trong đánh giá, xếp loại, quy hoạch, bổ nhiệm và khen thưởng. Từ nay tới 2035, mục tiêu là hình thành văn hóa trung thực, liêm chính, thực chất như một giá trị cốt lõi được xã hội công nhận, tin tưởng. Thành công hay thất bại sẽ phụ thuộc vào việc ngành giáo dục có dám từ bỏ cách đánh giá dựa trên con số, chấp nhận đối mặt với chất lượng thực – kể cả khi kết quả ban đầu không còn “đẹp” như trước. Nếu giữ vững kỷ cương mà không tái tạo thêm hình thức, chương trình này có thể trở thành bước ngoặt hiếm hoi: đưa giáo dục thoát khỏi vòng xoáy thành tích để trở về mục tiêu căn bản là phát triển con người.
