Giáo dục thực chất là gì và vì sao điểm số trở thành rào cản?
Giáo dục thực chất là cách tổ chức dạy và học tập trung vào cơ hội học tập công bằng, sự tiến bộ học sinh, chất lượng dạy học và mức độ hạnh phúc của người học, thay vì chỉ dựa vào điểm số, thành tích hay kết quả một kỳ thi để đánh giá toàn bộ quá trình học tập. Khi bước vào năm học 2026-2027, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn nhấn mạnh đây là thời điểm ngành giáo dục phải tạo chuyển biến mạnh hơn, thực chất hơn sau một năm triển khai Nghị quyết 71 về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo. Ông cảnh báo “ám ảnh thành tích”, đặc biệt là kỳ vọng quá mức của gia đình và xã hội vào điểm số, đang trở thành rào cản lớn trên con đường xây dựng nền giáo dục không áp lực và vì người học.
Từ năm học 2026-2027: Chuyển trục từ thành tích sang tiến bộ người học
Năm học 2026-2027 là năm thứ hai thực hiện Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo, đồng thời là năm ngành phải chuyển mạnh từ hoàn thiện chính sách sang tổ chức thực hiện hiệu quả. Thông điệp năm học mới được Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn tóm gọn bằng chủ đề “Đổi mới tư duy – Chuyển biến mạnh mẽ – Kết quả thực chất” và lời kêu gọi dứt khoát từ bỏ cuộc đua điểm số, thành tích để tập trung vào sự tiến bộ của từng học sinh. Theo ông, học sinh đến trường trước hết phải cảm thấy hạnh phúc, nhận ra nỗ lực của mình đem lại tiến bộ, còn thầy cô không nên quá đặt nặng tỷ lệ khá giỏi hay bảng xếp hạng mà phải coi trọng bước tiến của mỗi cá nhân.
Cải cách chính sách: giáo dục thực chất không chỉ là khẩu hiệu
Điểm đáng chú ý là tư duy giáo dục thực chất gắn chặt với những thay đổi chính sách cụ thể, chứ không dừng ở lời hô hào. Trong năm học này, ngành giáo dục tập trung ba nhiệm vụ lớn: mở rộng cơ hội học tập, đảm bảo công bằng và chất lượng giữa các vùng; tăng cường kỷ cương, an toàn trường học, ngăn bạo lực, gian lận; và chuẩn bị nguồn nhân lực cho các lĩnh vực chiến lược. Việc đưa vào sử dụng 108 trường phổ thông ở khu vực biên giới nhằm tạo điều kiện học tập tốt hơn cho học sinh vùng khó khăn, trực tiếp mở rộng cơ hội học tập thực tế, không chỉ trên giấy tờ. Ở bậc đại học, hơn 40.000 sinh viên ngành khoa học cơ bản, kỹ thuật trọng điểm và công nghệ chiến lược sẽ được hưởng học bổng, hỗ trợ tài chính, qua đó giảm áp lực kinh tế và giúp họ tập trung vào chất lượng học tập.
Đổi mới đánh giá: từ điểm số sang chỉ số tiến bộ và hạnh phúc
Muốn có giáo dục không áp lực, Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn cho rằng phải thay đổi tận gốc cách đánh giá. Ngành sẽ xây dựng bộ chỉ số phát triển giáo dục phản ánh đúng hơn chất lượng và các điều kiện đảm bảo, trong đó sự tiến bộ của từng học sinh, chất lượng dạy học, môi trường giáo dục và mức độ hạnh phúc của người học được đặt ở vị trí trung tâm. Bộ Giáo dục và Đào tạo đang hoàn thiện phương án và bộ chỉ số để trình cấp có thẩm quyền trong tháng 9/2026, với mục tiêu hoàn thành sớm hơn yêu cầu đề ra. Đồng thời, Bộ tiếp tục phát triển hệ thống chỉ số đánh giá cho địa phương và từng trường đại học nhằm đo được hiệu quả thực tế thay vì chỉ nhìn vào con số điểm thi. Đây là bước chuyển quan trọng: đánh giá cho việc học tập, để học sinh biết mình đang ở đâu và cần học thế nào, chứ không chỉ đánh giá kết quả để phân loại, xếp hạng.
Gia đình và nhà trường: cùng từ bỏ cuộc đua điểm số để bảo vệ người học
Một thực tế ít khi được thừa nhận là áp lực điểm số không chỉ đến từ nhà trường mà còn từ kỳ vọng gia đình và xã hội. Nếu phụ huynh tiếp tục coi điểm cao, giải thưởng, bảng vàng là thước đo duy nhất của thành công, mọi nỗ lực xây dựng giáo dục thực chất sẽ bị kéo lùi. Bộ trưởng Hoàng Minh Sơn kêu gọi gia đình chuyển trọng tâm sang sự phát triển toàn diện của con, đánh giá thành công bằng năng lực, phẩm chất, sự tự tin và hạnh phúc, thay vì “chạy đua” với bạn bè bằng vài con số trên bảng điểm. Ngành giáo dục cũng phải sửa cách dạy, cách thi, cách đánh giá để đồng bộ với mục tiêu giáo dục không áp lực, đồng thời kiên quyết khắc phục bệnh thành tích, gian lận và các biểu hiện tiêu cực trong trường học. Chỉ khi nhà trường, gia đình và chính sách cùng thay đổi, khẩu hiệu “học vì sự tiến bộ của bản thân” mới có cơ hội trở thành hiện thực sống động thay cho cuộc đua điểm số mệt mỏi.
