Giang Biên: cảng thủy nội địa Hà Nội đang thiếu bấy lâu nay
Cảng thủy nội địa Giang Biên là một cảng 2 triệu tấn được xây dựng trên diện tích hơn 35 ha ở bãi sông Đuống, với chiều dài bến khoảng 600 m, nhằm trở thành đầu mối trung chuyển hàng hóa giữa Hà Nội và hệ thống cảng biển phía Bắc thông qua vận tải sông Đuống và mạng lưới đường thủy nội địa liên vùng. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng mới, mà là lời đáp cho bài toán ách tắc và chi phí cao trên trục vận tải Hà Nội – Hải Phòng. UBND TP. Hà Nội đã khởi công Cảng Giang Biên tại phường Việt Hưng, đặt tham vọng xây dựng một cảng thủy nội địa Hà Nội đủ sức thu gom, xếp dỡ và trung chuyển hàng hóa khối lượng lớn. Quan điểm đáng chú ý là: nếu Giang Biên vận hành đúng thiết kế, nó sẽ dịch chuyển một phần đáng kể dòng hàng khỏi đường bộ sang đường thủy, giảm áp lực lên quốc lộ và cao tốc.
Quy mô 35 ha và thiết kế cảng 2 triệu tấn: tham vọng không nhỏ
Điểm gây ấn tượng đầu tiên với Cảng Giang Biên là quy mô hơn 35 ha, gồm 23,87 ha đất và 11,23 ha vùng nước phục vụ khai thác cảng. Trên nền diện tích này, cảng được thiết kế với 600 m bến, công suất xử lý 2 triệu tấn hàng hóa mỗi năm – một con số cho thấy tham vọng biến nơi đây thành trung tâm logistics miền Bắc chứ không chỉ là một bến thủy nội địa. Hệ thống hạ tầng đi kèm gồm khu bến, bãi hàng, giao thông nội bộ, hạ tầng kỹ thuật và các công trình phụ trợ phục vụ xếp dỡ, lưu trữ và trung chuyển hàng hóa. Một câu nói có thể trích dẫn rõ ràng là: "Cảng thủy nội địa Giang Biên có chiều dài bến khoảng 600 m, công suất thiết kế 2 triệu tấn hàng hóa/năm". Quy mô này đặt ra kỳ vọng nhưng cũng là áp lực về tổ chức vận hành và kết nối đa phương thức.
Vận tải sông Đuống: mắt xích mới nối Hà Nội với cửa ngõ biển
Giang Biên được định vị là đầu mối trung chuyển hàng hóa trên sông Đuống, mở thêm tuyến vận tải kết nối Hà Nội với cửa ngõ cảng biển Hải Phòng. Nằm trên tuyến vận tải đường thủy Quảng Ninh – Hải Phòng – Hà Nội và có khả năng kết nối với hệ thống sông Hồng, cảng này ăn khớp với định hướng phát triển kết cấu hạ tầng giao thông trong Quy hoạch Thủ đô thời kỳ 2021 – 2030, tầm nhìn 2050. Theo phương án tổ chức vận tải, hàng hóa từ các khu công nghiệp, nhà máy, kho hàng và trung tâm phân phối tại Hà Nội cùng vùng phụ cận sẽ được thu gom bằng đường bộ về Cảng Giang Biên, sau đó chuyển sang phương tiện thủy để vận chuyển đến Hải Phòng và tiếp tục hành trình xuất khẩu. Ở chiều ngược lại, hàng nhập khẩu qua khu bến Lạch Huyện có thể đi bằng đường thủy về Giang Biên trước khi phân phối bằng đường bộ tới Hà Nội, Bắc Ninh và các khu công nghiệp lân cận. Đây là cấu trúc vận tải đa phương thức mà khu vực phía Bắc còn thiếu.
Tác động với doanh nghiệp và người dân: lợi ích có đến được thị trường?
Về thực tế, Cảng Giang Biên chỉ có ý nghĩa nếu nó làm cho việc vận chuyển hàng hóa rẻ hơn, ổn định hơn và dự đoán được hơn đối với doanh nghiệp. Khi hàng từ các khu công nghiệp và trung tâm phân phối được thu gom về cảng bằng đường bộ rồi chuyển sang vận tải sông Đuống, doanh nghiệp có thêm lựa chọn thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào xe tải trên tuyến Hà Nội – Hải Phòng. Vận tải đường thủy vốn phù hợp với hàng khối lượng lớn, chi phí trên đơn vị hàng thường thấp hơn, từ đó có thể tạo dư địa giảm giá thành sản phẩm và cải thiện biên lợi nhuận. Người tiêu dùng ở Hà Nội, Bắc Ninh và vùng phụ cận hưởng lợi gián tiếp khi chuỗi cung ứng ít bị gián đoạn, hàng nhập khẩu về Giang Biên rồi phân phối bằng đường bộ sẽ giảm rủi ro tắc đường kéo dài. Tuy nhiên, nếu kết nối đường bộ vào cảng không được đầu tư đồng bộ, lợi ích này có nguy cơ bị bào mòn.
Thách thức đồng bộ hạ tầng và ý nghĩa dài hạn với logistics miền Bắc
Dự án Cảng Giang Biên được phân kỳ đầu tư thành hai giai đoạn: giai đoạn 1 dự kiến hoàn thành và khai thác trong quý IV/2027, giai đoạn 2 triển khai từ quý II/2028 và hoàn thành vào quý IV/2029. Lộ trình này cho thấy chính quyền và nhà đầu tư không kỳ vọng một cú nhảy vọt tức thì, mà là quá trình hình thành dần một mắt xích mới trong mạng lưới logistics miền Bắc. Dự án xuất hiện trong bối cảnh các khu công nghiệp, đô thị và hoạt động thương mại phát triển nhanh, đòi hỏi năng lực vận chuyển hàng hóa lớn hơn giữa Thủ đô với Hải Phòng, Quảng Ninh và các trung tâm sản xuất phía Bắc. Về dài hạn, việc hình thành Cảng Giang Biên được kỳ vọng nâng cao năng lực vận chuyển trên sông Đuống và bổ sung một mắt xích quan trọng kết nối Thủ đô với các cửa ngõ cảng biển phía Bắc, hỗ trợ phát triển kinh tế khu vực Đông Bắc Hà Nội. Câu hỏi còn lại là: hạ tầng đường bộ, kho bãi, cảng cạn và các tuyến vận tải thủy có được tổ chức đồng bộ để cảng phát huy hết công suất 2 triệu tấn hay không.
