Từ tỉnh lên thành phố: quyết định mang tính bước ngoặt
Việc Quảng Ninh và Bắc Ninh được nâng cấp từ tỉnh lên thành phố trực thuộc Trung ương là sự kiện hành chính – chính trị quan trọng, đánh dấu bước chuyển chất trong vai trò, vị thế và mô hình quản trị của hai địa phương trụ cột miền Bắc, tạo nền tảng mới cho phát triển đô thị, kinh tế biển và công nghiệp công nghệ cao trong giai đoạn tới. Chiều 24/8, Quốc hội đã thông qua Nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh với tỷ lệ tán thành 100%, cho thấy sự đồng thuận rất cao đối với đề án nâng cấp hành chính này. Theo nghị quyết, Quảng Ninh thành phố được thành lập trên toàn bộ diện tích tự nhiên và quy mô dân số hiện có của tỉnh; tương tự, Bắc Ninh thành phố cũng hình thành trên toàn bộ địa bàn và dân số của tỉnh hiện hữu. Đây không chỉ là đổi tên đơn thuần, mà là sự công nhận hai cực tăng trưởng mới của phát triển đô thị miền Bắc.
Đô thị biển Quảng Ninh: cửa ngõ đối ngoại và trung tâm kinh tế mới
Quảng Ninh thành phố có hiệu lực từ ngày 1/9, trở thành địa phương duy nhất vừa giáp Trung Quốc, vừa có đường bờ biển dài trên Biển Đông. Về định hướng, Quảng Ninh được công nhận là đô thị biển hiện đại, xanh, thông minh, có sức cạnh tranh quốc tế, đồng thời là trung tâm kinh tế biển, du lịch, dịch vụ và địa bàn chiến lược về quốc phòng, an ninh. Trên nền tảng hạ tầng số, đô thị thông minh, hệ thống giao thông – logistics và du lịch biển đảo, di sản, công nghiệp chế biến chế tạo, đô thị biển Quảng Ninh đang được hình dung như một trung tâm kinh tế biển của quốc gia, mang tầm quốc tế, đô thị xanh, thông minh và thích ứng với biến đổi khí hậu. Cơ chế thành phố trực thuộc Trung ương mở ra khả năng mạnh hơn trong thu hút nhà đầu tư chiến lược, phát triển quỹ đất, tài chính – ngân sách và chuyển đổi số, nếu địa phương tận dụng khéo léo để cơ cấu lại mô hình tăng trưởng gắn với bảo vệ sinh thái biển.
Bắc Ninh thành phố: từ công xưởng miền Bắc đến trung tâm công nghệ cao
Trong khi Quảng Ninh được định vị là đô thị biển, Bắc Ninh được định hướng trở thành thành phố công nghiệp công nghệ cao, đổi mới sáng tạo, xanh, thông minh, hiện đại và giàu bản sắc Kinh Bắc. Nghị quyết về việc Bắc Ninh thành phố có hiệu lực từ ngày 20/9, trên toàn bộ diện tích và dân số của tỉnh hiện tại. Với vị trí giáp Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, cùng Hưng Yên, Lạng Sơn và Thái Nguyên, Bắc Ninh đang ở trung tâm mạng lưới công nghiệp – logistics miền Bắc. Nếu tận dụng tốt nâng cấp hành chính, thành phố Bắc Ninh có thể chuyển mình từ “công xưởng gia công” sang cực phát triển công nghiệp hiện đại, trí tuệ nhân tạo, tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Câu hỏi đặt ra là liệu chính quyền mới có dám ưu tiên không gian cho đổi mới sáng tạo, đô thị xanh, và hạ tầng số thay vì mở rộng các khu công nghiệp truyền thống.
Nâng cấp hành chính: cải thiện quản trị hay thêm tầng nấc?
Về mặt thể chế, đây là một bước nâng cấp hành chính lớn: HĐND, UBND tỉnh Quảng Ninh và Bắc Ninh sẽ chuyển thành HĐND, UBND thành phố tương ứng. Các cơ quan, tổ chức, đơn vị gắn với địa danh tỉnh đều phải đổi tên để hoạt động với danh xưng thành phố từ thời điểm nghị quyết có hiệu lực. Ở Quảng Ninh, Ban Thường vụ Tỉnh ủy đã xây dựng kế hoạch chuyển đổi toàn bộ tổ chức Đảng, Nhà nước, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức chính trị – xã hội, bao gồm đổi tên, kiện toàn nhân sự và cấp lại con dấu, nhằm tránh gián đoạn hoạt động bộ máy và giải quyết thủ tục cho người dân, doanh nghiệp. Theo một phát biểu chính thức, "Chiều 24/8, Quốc hội thông qua Nghị quyết về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và Nghị quyết về việc thành lập thành phố Bắc Ninh với tỉ lệ tán thành 100%". Người dân được bảo đảm rằng giấy tờ hiện có vẫn tiếp tục có giá trị đến khi hết hạn hoặc được thay thế. Vấn đề cốt lõi là sau khâu đổi tên, bộ máy có tận dụng được thẩm quyền mới để cải thiện thực chất chất lượng quản trị đô thị hay không.
Hai năm tới: cơ hội tái thiết hạ tầng và bản đồ kinh tế miền Bắc
Quảng Ninh có vị trí chiến lược trong phát triển kinh tế – xã hội và quốc phòng – an ninh của vùng kinh tế trọng điểm Bắc Bộ và cả nước, với quy mô kinh tế thuộc nhóm dẫn đầu cả nước. Cùng với Bắc Ninh, hai thành phố mới được định hướng trở thành các cực tăng trưởng quan trọng của vùng và cả nước, dựa trên công nghiệp hiện đại, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Một số cơ chế cho thành phố trực thuộc Trung ương về thu hút nhà đầu tư chiến lược, tài chính – ngân sách, khoa học công nghệ, chuyển đổi số, đất đai và phát triển quỹ đất đã được đề xuất trong dự án Luật Phát triển đô thị. Nếu hai địa phương biết dùng quyền mới để đẩy nhanh phát triển hạ tầng, củng cố kết nối vùng Đồng bằng sông Hồng, và xây dựng mô hình đô thị thông minh dễ sống, quyết định nâng cấp này có thể trở thành bước ngoặt của phát triển đô thị miền Bắc. Ngược lại, nếu chỉ dừng ở danh xưng và cơ chế đặc thù không được dùng hiệu quả, cơ hội vàng trong vài năm tới sẽ trôi qua.
