Long Thành bước vào giai đoạn hoàn thiện: không còn là câu chuyện xây dựng thuần túy
Sân bay Long Thành là cảng hàng không quốc tế mới với mục tiêu trở thành trung tâm hạ tầng hàng không Việt Nam hiện đại, đang đạt hơn 86% tiến độ xây dựng và bước vào giai đoạn hoàn thiện nhà ga, thử nghiệm hệ thống, chuẩn bị vận hành hàng không, trước khi chính thức đưa vào khai thác một phần từ tháng 12, với kỳ vọng thay đổi cách tổ chức mạng bay và trải nghiệm của hành khách trong khu vực. Đây không còn là câu chuyện đổ bê tông, dựng mái, mà là bài kiểm tra tổng lực về năng lực tổ chức dự án và phối hợp vận hành. Theo báo cáo của ACV, đến đầu tháng 10, giá trị sản lượng thực hiện dự án thành phần 3 đã đạt 85,55% giá trị hợp đồng, tương đương hơn 86% khối lượng các công trình thiết yếu. Con số này cho thấy phần xây dựng cơ bản đã đi qua, nhưng những rủi ro lớn nhất lại nằm ở chặng cuối: tích hợp công nghệ, hoàn thiện quy trình và kiểm tra mức độ sẵn sàng của toàn bộ dây chuyền phục vụ.
Nhà ga hành khách và các gói thầu đường găng: nơi tiến độ quyết định chất lượng khai thác
Nếu phải chọn một thước đo thực chất cho tiến độ xây dựng sân bay, đó chính là tình trạng nhà ga hành khách và các hạng mục trực tiếp phục vụ hành khách. Dự án thành phần 3 có 16 gói thầu xây lắp chính, 4 gói đã hoàn thành, 12 gói đang triển khai, với tổng giá trị thực hiện hơn 80% hợp đồng từ đầu tháng 9. Tuy nhiên, ACV thừa nhận 4 gói trên đường găng – nhà ga hành khách, giao thông nội cảng và hạ tầng kỹ thuật, nhà ga hàng hóa số 1, nhà để xe – mới là yếu tố quyết định khả năng sân bay Long Thành khai thác đúng hẹn. Gói 5.10 về nhà ga hành khách được ưu tiên đặc biệt, bởi quy mô lớn và liên quan trực tiếp đến năng lực khai thác. Đến cuối tháng 9, gói này đạt hơn 77% giá trị hợp đồng; phần xây dựng và hoàn thiện khoảng 83%, hệ thống điện 94%, thiết bị nhà ga hơn 70%. Đây là những con số ấn tượng, nhưng phần còn lại – kiến trúc, cơ điện, phòng cháy chữa cháy, công nghệ thông tin, truyền thông – chính là nơi bất kỳ chậm trễ nhỏ nào cũng có thể kéo lùi toàn bộ kế hoạch khai thác.
Từ công trường sang dây chuyền vận hành: ACV siết chặt thử nghiệm và chuẩn bị nhân lực
Điểm đáng chú ý nhất ở giai đoạn này là cách ACV chuyển trọng tâm từ thi công sang chuẩn bị vận hành hàng không. Tổng công ty không chỉ hoàn thiện hạ tầng, thiết bị mà còn song song chuẩn bị hồ sơ pháp lý, tài liệu khai thác, chương trình an ninh hàng không để trình cơ quan chức năng trong tháng 10–11. Với một sân bay mới, nơi các hệ thống công nghệ và thiết bị hoạt động liên hoàn, ACV buộc phải đánh giá mức độ sẵn sàng trên toàn bộ dây chuyền, chứ không phải từng hạng mục riêng lẻ. Vì vậy, chương trình ORAT – thử nghiệm vận hành toàn diện – được triển khai nhiều đợt, từ kiểm tra dây chuyền phục vụ đến phối hợp nhân sự giữa các bộ phận. Ngày 14/10, sân bay Long Thành tiếp tục thử nghiệm quy trình khai thác với kịch bản 1TO-28, rà soát đường cất hạ cánh, đường lăn, biển báo, đèn hiệu, quy trình liên lạc bộ đàm và thu gom vật thể lạ. Trước đó, hệ thống liên lạc PMR tại nhà ga và khu bay cũng đã được kiểm tra, cùng các chuyến bay hiệu chuẩn hệ thống dẫn đường và đèn tín hiệu do VATM phối hợp ACV thực hiện. Đây là những bước đi cho thấy ACV hiểu rằng một lỗi nhỏ trong thử nghiệm hệ thống sân bay có thể đắt giá hơn bất kỳ khối bê tông nào.
Các hãng hàng không chạy đua chuẩn bị khai thác: Long Thành sẽ buộc cả mạng bay phải tái cấu trúc
Sân bay Long Thành khai thác không chỉ là sự kiện của một chủ đầu tư, mà là cú xoay trục của toàn bộ mạng bay phía Nam. Theo kế hoạch, sân bay sẽ được đưa vào khai thác một phần từ tháng 12, với giai đoạn đầu từ tháng 12 đến tháng 3 tập trung sử dụng cánh Tây và khu trung tâm nhà ga, khai thác các đường bay nội địa và quốc tế chặng ngắn, tối đa 366 chuyến mỗi tuần. Khi Long Thành đi vào hoạt động, lịch bay, hành trình di chuyển và nhu cầu nối chuyến của hành khách sẽ thay đổi, đồng thời giảm áp lực cho Tân Sơn Nhất. Vietnam Airlines đã triển khai ba dự án tại Long Thành: dịch vụ kỹ thuật, bảo dưỡng tàu bay; suất ăn hàng không; phục vụ mặt đất, đồng thời phối hợp với ACV xây dựng quy trình phục vụ, tham gia bay thử nghiệm và bố trí mặt bằng dịch vụ. Vietjet Air dự kiến bố trí ba tàu bay khai thác các đường bay nội địa trong giai đoạn từ tháng 12 đến tháng 3, song song chuẩn bị trang thiết bị, nhân lực và phối hợp chặt với ACV. Việc các hãng chủ động như vậy là tín hiệu tích cực, nhưng cũng đặt áp lực lên hạ tầng kết nối mặt đất: nếu giao thông đến Long Thành không thuận lợi, mọi nỗ lực chuẩn bị vận hành hàng không sẽ mất điểm trong mắt hành khách ngay từ ngày đầu.
Tác động tới hành khách và kết luận: Long Thành là bài kiểm tra năng lực điều phối quốc gia
Từ góc nhìn người dùng, điều quan trọng không phải là sân bay Long Thành đẹp đến đâu, mà là hành trình di chuyển có trơn tru hay không. Cục Hàng không cho biết các hãng quốc tế đánh giá tích cực hạ tầng hàng không Việt Nam tại Long Thành, kỳ vọng chất lượng dịch vụ và năng lực khai thác tốt hơn. Việc triển khai định danh, xác thực điện tử và nhận diện sinh trắc học được xem là yếu tố quan trọng để tăng độ chính xác kiểm soát, tự động hóa và thuận tiện cho hành khách. Đồng thời, các phương án phòng cháy chữa cháy, cứu nạn cứu hộ đang được ACV phối hợp Công an Đồng Nai khảo sát, xây dựng kịch bản và tổ chức diễn tập, nhằm bảo đảm phản ứng nhanh khi có sự cố bất thường. Theo kế hoạch, sân bay sẽ tiếp tục kiểm tra vận hành trong tháng 10–11, trước khi khai thác giai đoạn đầu từ tháng 12 đến tháng 3 và hướng tới khai thác đầy đủ mạng bay, toàn bộ công suất thiết kế từ mùa đông năm sau. Nhìn tổng thể, Long Thành là bài kiểm tra năng lực điều phối giữa xây dựng, công nghệ, pháp lý và khai thác. Nếu vượt qua giai đoạn nước rút này một cách bài bản, sân bay mới không chỉ giảm tải cho Tân Sơn Nhất mà còn đặt nền tảng cho một thế hệ hạ tầng hàng không mới, nơi trải nghiệm hành khách được đặt ngang hàng với chỉ tiêu tiến độ.
