Vượt 86% là tiến triển đáng kể, chưa phải vạch đích
Dự án thành phần 3 là nhóm công trình thiết yếu phục vụ khai thác Cảng hàng không quốc tế Long Thành, từ nhà ga, đường băng đến các hệ thống bảo đảm hoạt động bay. Đến cuối tháng 10/2026, công trường bước vào giai đoạn nước rút với hàng nghìn kỹ sư, công nhân tập trung hoàn thiện các hạng mục còn lại. Theo báo cáo của ACV, giá trị sản lượng đã thực hiện đạt khoảng 74.284,38 tỷ đồng trên tổng giá trị hợp đồng 86.348,6 tỷ đồng, tương đương 86,03%. Con số này cho thấy tiến độ Long Thành đã đi qua phần lớn khối lượng hợp đồng, nhưng phần còn lại không thể xem nhẹ: đó là những công việc cần hoàn tất, kiểm tra và bàn giao trước khi sân bay có thể vận hành an toàn.
Trong 16 gói thầu chính, 4 gói đã hoàn thành, còn 12 gói đang được triển khai; ACV cho biết 12 gói cơ bản đáp ứng yêu cầu tiến độ khai thác trong tháng 12/2026. Tỷ lệ hoàn thành cao vì thế là tín hiệu tích cực, không phải bảo đảm tự động cho ngày đón chuyến bay thương mại. Áp lực hiện nằm ở việc đưa các hạng mục còn dở dang về cùng một nhịp, tránh tình trạng công trình riêng lẻ hoàn tất nhưng hệ thống chung chưa đủ điều kiện hoạt động.
Hạ tầng thiết yếu phải khớp thành một hệ thống
Danh mục đang được hoàn thiện cho khai thác giai đoạn đầu trải dài từ đường cất hạ cánh, đường lăn, sân đỗ tàu bay đến đèn tín hiệu, thiết bị dẫn đường, nhà ga hành khách và nhà ga hàng hóa. Cùng lúc, sân bay cần hệ thống nhiên liệu, cứu nạn cứu hỏa, an ninh hàng không, đài kiểm soát không lưu và các công trình bảo đảm hoạt động bay. Đây không phải những hạng mục có thể đánh giá riêng rẽ: một nhà ga sẵn sàng nhưng điều hành bay, an ninh hoặc sân đỗ chưa đồng bộ thì hoạt động vẫn bị giới hạn.
ACV cho biết các hạng mục hạ tầng trọng yếu đang được hoàn thiện đồng bộ để phục vụ khai thác thương mại giai đoạn đầu. Giá trị của việc đồng bộ nằm ở kết quả rất cụ thể: năng lực khai thác, an toàn hàng không và trải nghiệm phục vụ hành khách đều phụ thuộc vào sự phối hợp giữa công trình, thiết bị và quy trình. Vì thế, hoàn thành xây dựng chỉ giải quyết một nửa bài toán; phần còn lại là chứng minh toàn bộ hệ thống có thể vận hành ổn định, thông suốt khi tiếp nhận chuyến bay và hành khách.
Từ thi công sang kiểm tra khả năng vận hành
Trọng tâm hiện đã chuyển từ hoàn thành công trình sang chuẩn bị toàn diện cho khai thác. Theo kế hoạch được công bố, các công trình trọng yếu sẽ nghiệm thu trong tháng 11/2026; thủ tục môi trường, an ninh hàng không và bố trí nhân lực khai thác dự kiến hoàn tất vào đầu tháng 12. Chương trình vận hành thử nghiệm tổng thể (ORAT) sẽ kiểm tra hạ tầng, trang thiết bị, quy trình và nhân sự qua nhiều kịch bản thực tế. Đây là bước cần thiết để tìm ra điểm nghẽn trước khi khai thác thương mại, thay vì để chúng xuất hiện khi sân bay đã đón khách.
Sự thận trọng là hợp lý: Long Thành chịu sức ép không chỉ về tiến độ mà còn về chất lượng và khả năng vận hành đồng bộ. Với hành khách, kết quả không chỉ nằm ở một nhà ga mới mà còn ở thời gian di chuyển, sự thuận tiện khi nối chuyến và khả năng chuyển tiếp hành lý chính xác. Bởi vậy, nghiệm thu và ORAT không nên bị xem là thủ tục phía sau xây dựng; chúng là phép thử quyết định liệu các hạng mục đã hoàn thành có kết nối thành một dịch vụ đáng tin cậy hay chưa.
Ngày khai thác còn phụ thuộc vào kết nối bên ngoài
Phương án giai đoạn đầu dự kiến tổ chức tối đa khoảng 366 chuyến bay mỗi tuần, gồm 322 chuyến nội địa và 44 chuyến quốc tế. Vietnam Airlines dự kiến khai thác tuyến Long Thành–Hà Nội cùng một số đường bay quốc tế; Vietjet Air dự kiến có các đường bay nội địa kết nối sân bay với những trung tâm kinh tế, du lịch lớn. Đây là triển vọng cụ thể đối với người đi lại, nhưng số chuyến bay dự kiến chỉ có ý nghĩa khi hành khách tiếp cận sân bay thuận tiện và hoạt động nối chuyến được tổ chức hiệu quả.
Hạ tầng sân bay không dừng ở hàng rào cảng hàng không. Đường bộ kết nối, dịch vụ logistics, thủ tục hải quan số hóa và khả năng đưa hàng hóa đến nhà máy, trung tâm phân phối cũng ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả khai thác. Đồng thời, Long Thành cần được phối hợp với mạng đường bay và hệ sinh thái dịch vụ để có thể tiến xa hơn mục tiêu mở cửa sân bay. Kết luận cần giữ rõ: mốc hoàn thành xây dựng rất quan trọng, nhưng chỉ sự đồng bộ giữa công trình trong cảng, kết nối vùng và vận hành thực tế mới quyết định sân bay có thể khai thác đúng kế hoạch và phục vụ hiệu quả ngay từ giai đoạn đầu.
