Thành phố Bắc Ninh và Quảng Ninh: Từ nâng cấp hành chính đến tái cấu trúc không gian
Việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh trực thuộc Trung ương là bước đi chiến lược nhằm tái cấu trúc không gian phát triển, hình thành các cực tăng trưởng mới tại miền Bắc, qua đó tạo lại thế cân bằng về đô thị, công nghiệp và dịch vụ trong vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước.
Bộ trưởng Nội vụ Nguyễn Tiến Hải khẳng định đa số đại biểu Quốc hội tán thành sự cần thiết thành lập hai thành phố trực thuộc Trung ương, cho thấy đây là quyết định mang tính đồng thuận chính trị cao chứ không phải một dự án hành chính thử nghiệm. Theo Bộ trưởng, mục tiêu không dừng ở việc nâng cấp đơn vị hành chính hay điều chỉnh mô hình quản trị, mà là một chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển, nhằm hình thành cực tăng trưởng mới cho vùng Đồng bằng sông Hồng và quốc gia. Nghị quyết về thành lập thành phố Quảng Ninh dự kiến có hiệu lực từ 1/9/2026, còn nghị quyết về thành phố Bắc Ninh từ 20/9/2026, cho thấy lộ trình triển khai được chuẩn bị rất rõ.
Một chi tiết đáng chú ý là Chính phủ đã có hai báo cáo số 530 và 531 giải trình ý kiến đại biểu chỉ 5 ngày sau phiên thảo luận tại tổ ngày 6/8, thể hiện tốc độ phản hồi và quyết tâm chính trị đối với bước chuyển này. Đây không phải một sự điều chỉnh nhỏ lẻ, mà là động tác “vẽ lại bản đồ” phát triển miền Bắc với hai đô thị đầu tàu mới, buộc các tỉnh lân cận phải nhìn lại vị thế và chiến lược của mình trong chu kỳ cạnh tranh mới.
Bắc Ninh mới: Hợp nhất không gian, khát vọng thành phố trực thuộc Trung ương trước 2030
Trong bức tranh tái cấu trúc không gian phát triển, thành phố Bắc Ninh nổi lên như một thí dụ điển hình: không chỉ mở rộng địa giới mà còn tái thiết mô hình kinh tế – đô thị đa cực, hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030.
Sau khi Bắc Ninh và Bắc Giang được sắp xếp thành tỉnh mới mang tên Bắc Ninh, một không gian phát triển rộng lớn với lợi thế bổ trợ chưa từng có đã hình thành. Không gian mới này tạo dư địa lớn cho đô thị, công nghiệp, dịch vụ, logistics, nông nghiệp công nghệ cao, du lịch sinh thái và công nghiệp văn hóa, đồng thời cho phép cấu trúc kinh tế đa cực: khu công nghiệp gắn với logistisc, nông nghiệp gắn với chế biến sâu, đô thị gắn với sinh thái, du lịch văn hóa kết nối cảnh quan tự nhiên và đổi mới sáng tạo. Bộ Chính trị đã ban hành Kết luận 52-KL/TW ngày 20/6/2026 về chủ trương thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương trên cơ sở địa giới hành chính tỉnh Bắc Ninh, mở ra một tầm nhìn phát triển cấp độ cao hơn.
Điểm then chốt là mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 được coi không còn chỉ là khát vọng dài hạn mà là nhiệm vụ với chương trình hành động đồng bộ, quyết liệt và thực chất. Điều đó đặt thành phố Bắc Ninh trước áp lực phải “lớn hơn” và “tốt hơn” cùng lúc: nâng chất quy hoạch, nâng chất hạ tầng, nguồn nhân lực, môi trường đầu tư và nhất là chất lượng sống của người dân. Nếu thành công, Bắc Ninh không chỉ nâng thứ hạng của mình mà còn tạo chuẩn mới cho các địa phương miền Bắc trong cuộc cạnh tranh thu hút đầu tư, nhân lực chất lượng cao và vai trò dẫn dắt chuỗi giá trị công nghiệp – dịch vụ.
Quảng Ninh và cực tăng trưởng mới: Cơ hội và sức ép cạnh tranh vùng
Thành phố Quảng Ninh khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không đơn thuần là sự “nâng hạng” của một địa phương giàu tài nguyên du lịch – công nghiệp, mà là sự xuất hiện của một cực tăng trưởng mới đặt ngay cửa ngõ hành lang kinh tế ven biển miền Bắc, tạo sức ép cạnh tranh trực tiếp lên các trung tâm hiện hữu như Hà Nội và Hải Phòng.
Việc Quốc hội đồng thuận về sự cần thiết thành lập thành phố Quảng Ninh song song với thành phố Bắc Ninh cho thấy tư duy vùng đã thay đổi: không chỉ một mà nhiều cực tăng trưởng được thiết kế cùng lúc. Chính phủ dự kiến đẩy mạnh phân cấp, phân quyền và dành cơ chế, chính sách đặc thù cho cả hai thành phố, song đi kèm là cơ chế theo dõi, đánh giá, giám sát tổ chức thực hiện, với các chỉ tiêu phát triển cụ thể. Nghị quyết về thành phố Quảng Ninh có hiệu lực từ 1/9/2026, đồng nghĩa thị trường bất động sản, công nghiệp, dịch vụ tại đây sẽ bước vào một chu kỳ kỳ vọng tăng tốc mới.
Điểm đáng bàn là Quảng Ninh được định vị hướng tới mô hình tăng trưởng gắn bảo vệ môi trường sinh thái, lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo làm động lực; phát triển công nghiệp hiện đại, công nghiệp công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu như một trục tăng trưởng quan trọng của vùng và quốc gia. Nếu thành phố Quảng Ninh hiện thực hóa được định hướng này, sự phân tầng cạnh tranh trong phát triển miền Bắc sẽ thay đổi rõ rệt: các địa phương không còn có thể dựa vào lợi thế tài nguyên hay đất rẻ, mà buộc phải chạy đua về năng suất, chất lượng quản trị và năng lực công nghệ.
Hạ tầng, quản trị và bản sắc: Điều kiện để tái cấu trúc không gian phát triển miền Bắc đi đến cùng
Tái cấu trúc không gian phát triển miền Bắc thông qua việc hình thành thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh sẽ chỉ là khẩu hiệu nếu ba trụ cột hạ tầng – quản trị – bản sắc không được giải quyết như một gói tổng thể, từ đó tạo khác biệt cạnh tranh bền vững chứ không phải cuộc đua mở rộng địa giới.
Về hạ tầng, Bắc Ninh đã xác định phải hoàn thiện mạng lưới giao thông liên vùng, tăng cường kết nối với Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Lạng Sơn, Thái Nguyên và các trung tâm kinh tế lớn, đồng thời phát triển logistics hiện đại phục vụ công nghiệp và các vùng sản xuất. Đây là cách tiếp cận đúng: không gian phát triển hợp nhất chỉ có ý nghĩa khi được “khâu lại” bằng giao thông, logistics và hạ tầng số. Ở chiều quản trị, Chính phủ yêu cầu hai địa phương chuẩn bị kỹ lưỡng việc công bố và triển khai nghị quyết, đẩy mạnh phân cấp nhưng phải đồng thời có cơ chế giám sát, bảo đảm phát triển cân đối, hài hòa giữa các khu vực.
Tuy nhiên, điều sẽ quyết định đẳng cấp thành phố trực thuộc Trung ương là cách hai địa phương xử lý bài toán thượng tôn pháp luật, bảo vệ môi trường và gìn giữ bản sắc văn hóa trong quá trình đô thị hóa. Bắc Ninh được định hướng xây dựng thành phố xanh, thông minh, hiện đại, văn minh, giàu đẹp, mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc; phát triển kinh tế gắn với bảo vệ môi trường, lấy khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo làm động lực tăng trưởng. Nếu những cam kết này trở thành thực tế – cùng với định hướng công nghiệp hiện đại, công nghệ cao, trí tuệ nhân tạo và tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu của hai thành phố – thì tái cấu trúc không gian phát triển miền Bắc sẽ tạo ra diện mạo kinh tế – xã hội mới, đồng thời buộc các tỉnh lân cận bước vào vòng cạnh tranh phát triển chất lượng cao.
