Nâng cấp Bắc Ninh, Quảng Ninh lên thành phố: không chỉ là thay đổi tên gọi
Việc Bắc Ninh và Quảng Ninh được đề xuất nâng cấp từ tỉnh lên thành phố trực thuộc, với nghị quyết có hiệu lực từ ngày 1/9 và 20/9, là một quyết định hành chính phản ánh tầm quan trọng chiến lược của hai cực tăng trưởng trong vùng Đồng bằng sông Hồng, đồng thời mở ra giai đoạn mới cho phát triển kinh tế đô thị gắn với quản trị đô thị hiện đại và hội nhập quốc tế. Điều đáng nói là đây không phải một động tác “đổi biển tên” mang tính hình thức. Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã tán thành việc trình Quốc hội xem xét, thông qua nghị quyết thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh tại kỳ họp không thường lệ thứ nhất của khóa XVI, sau khi Bộ trưởng Bộ Nội vụ và Bộ trưởng Bộ Xây dựng thay mặt Chính phủ trình các tờ trình về việc lập hai thành phố. Cấu trúc thể chế mới cho thấy trung ương muốn nhìn nhận và tổ chức lại hai địa phương đúng với vai trò kinh tế mà họ đã thực tế đảm nhiệm nhiều năm.
Vì sao Bộ Chính trị và Quốc hội chọn thời điểm này?
Thời điểm nâng cấp Bắc Ninh thành phố 2026 và Quảng Ninh thành phố 2026 không phải ngẫu nhiên, mà dựa trên một quá trình chuẩn bị chính trị – pháp lý kéo dài. Theo tờ trình của Chính phủ, việc thành lập hai thành phố có đầy đủ cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn, đã được xác định trong Nghị quyết số 17-NQ/TW của Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV và các kết luận của Bộ Chính trị, đồng thời phù hợp với quy hoạch tổng thể quốc gia, quy hoạch vùng Đồng bằng sông Hồng, quy hoạch tỉnh và quy hoạch đô thị của hai địa phương. Một câu nói có thể trích dẫn nguyên văn ở đây: “Cả 5 điều kiện và 7 tiêu chuẩn theo Nghị quyết số 1211 của Quốc hội đều được đáp ứng”, theo đại biểu Trần Hoàng Ngân. Khi cả nền tảng quy hoạch và tiêu chuẩn pháp lý đã chín muồi, việc nâng cấp thành phố Việt Nam với hai địa phương này trở thành bước đi tất yếu trong chiến lược tái cấu trúc không gian phát triển phía Bắc.
Tiêu chuẩn vượt xa quy định: vì sao nói là ‘tất yếu’?
Đáng chú ý, hai địa phương được đánh giá không chỉ "đạt" mà còn "vượt" các tiêu chuẩn thành phố trực thuộc. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp xác nhận khu vực dự kiến thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh đều đáp ứng 7/7 tiêu chuẩn và 5/5 điều kiện theo quy định của Luật Tổ chức chính quyền địa phương và Nghị quyết 1211. Điều này lý giải vì sao nhiều đại biểu Quốc hội gọi việc thành lập hai thành phố là vấn đề “tất yếu”, vừa là ghi nhận thành quả phát triển, vừa là bước mở khóa thể chế mới cho giai đoạn tăng trưởng tiếp theo. Quảng Ninh đang sở hữu vị trí chiến lược với đường biên giới trên bộ và trên biển với Trung Quốc, hạ tầng logistics và đô thị thông minh, định hướng trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, du lịch quốc gia tầm quốc tế, đô thị xanh, thông minh thích ứng biến đổi khí hậu. Bắc Ninh lại nằm ở cửa ngõ phía Đông Bắc Hà Nội, trên hành lang kinh tế kết nối ASEAN – Trung Quốc, với hệ thống giao thông đa phương thức, nền công nghiệp chế biến chế tạo và hơn 3.660 dự án FDI còn hiệu lực. Khi các chỉ tiêu kinh tế và đô thị đều vượt trội, giữ họ ở khung “tỉnh” sẽ là một sự chậm trễ thể chế.
Kỳ vọng mới cho phát triển kinh tế đô thị và thu hút đầu tư
Ở góc độ phát triển kinh tế đô thị, nâng cấp lên thành phố được kỳ vọng tạo động lực phát triển mới cho hai cực tăng trưởng quan trọng của vùng Đồng bằng sông Hồng và cả nước. Chính phủ đánh giá Bắc Ninh và Quảng Ninh là những địa phương có quy mô kinh tế thuộc nhóm dẫn đầu, có lợi thế nổi bật về hạ tầng, thu hút đầu tư, logistics, công nghiệp, dịch vụ và hội nhập quốc tế. Khi mang danh nghĩa thành phố trực thuộc, hai địa phương có cơ hội tiếp cận cơ chế chính sách linh hoạt hơn, tăng khả năng đàm phán và thu hút nhà đầu tư chiến lược, đồng thời tổ chức lại nguồn lực cho các dự án hạ tầng lớn. Cũng không nên bỏ qua ý nghĩa biểu tượng: nhãn hiệu "thành phố" giúp củng cố hình ảnh các cực tăng trưởng mới trong nhận thức của doanh nghiệp và nhà đầu tư nước ngoài. Trong bức tranh nâng cấp thành phố Việt Nam những năm gần đây, đây là hai mảnh ghép giúp hoàn thiện trục động lực phía Bắc, bổ sung cho Hà Nội và các đô thị công nghiệp lân cận.
Thách thức quản trị đô thị và yêu cầu đổi mới bộ máy
Lạc quan là cần thiết, nhưng không nên bỏ qua mặt trái: nâng cấp hành chính sẽ ngay lập tức đặt ra áp lực về quản trị đô thị. Các đại biểu Quốc hội đã cảnh báo những thách thức liên quan đến hạ tầng đô thị, mật độ dân cư, hệ thống y tế, trường học, rác thải, nước thải… và yêu cầu phải đầu tư tương xứng sau khi lên thành phố. Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị Chính phủ chỉ đạo UBND Bắc Ninh, Quảng Ninh khẩn trương chuẩn bị, kiện toàn tổ chức bộ máy, thay đổi con dấu và các điều kiện cần thiết để chính quyền đô thị mới hoạt động đồng bộ ngay sau khi nghị quyết có hiệu lực, đồng thời tập trung nguồn lực để phát triển thành các cực tăng trưởng kinh tế, sắp xếp bộ máy theo mô hình tinh gọn, hiệu lực, hiệu quả, phát triển toàn diện văn hóa, xã hội, nâng cao chất lượng sống người dân. Hiện tại, phương án được đưa ra là tiếp tục sử dụng trụ sở, tài sản công hiện có, giữ nguyên tổ chức và đội ngũ cán bộ trước mắt, sau đó sẽ sắp xếp lại để phù hợp với mô hình chính quyền đô thị. Nói cách khác, nâng cấp lên thành phố mới là bước khởi đầu; thành công hay không phụ thuộc vào mức độ cải cách quản lý đô thị và khả năng xử lý các nút thắt hạ tầng.
