Cai nghiện tự nguyện cần một mạng lưới hỗ trợ liền mạch
Cai nghiện tự nguyện tại gia đình và cộng đồng là quá trình người có nhu cầu đăng ký điều trị, được cơ quan chuyên môn và chính quyền hỗ trợ tại nơi cư trú, đồng thời nhận sự đồng hành của gia đình và cộng đồng trong phục hồi, tái hòa nhập. Đây không thể là trách nhiệm riêng của một ngành: thiếu y tế thì khó có điều trị phù hợp, thiếu hỗ trợ xã hội thì nguy cơ tái nghiện vẫn còn.
Ngày 9/11/2026, UBND tỉnh Đắk Lắk ban hành Quyết định số 141/2026/QĐ-UBND, quy định nguyên tắc, nội dung và trách nhiệm phối hợp trong cai nghiện tự nguyện tại gia đình, cộng đồng cũng như quản lý, hỗ trợ người sau cai tại nơi cư trú. Quyết định có hiệu lực từ ngày 20/11/2026. Đây là bước đáng chú ý vì biến lời kêu gọi phối hợp thành nhiệm vụ được phân công, nhưng chất lượng thực thi sẽ phụ thuộc vào việc người dân có tiếp cận được dịch vụ kịp thời và liên tục hay không.
Phân vai rõ để người đăng ký không bị đứt quãng hỗ trợ
Theo quy chế, Công an tỉnh chủ trì phối hợp với các sở, ngành và UBND cấp xã tham mưu quản lý nhà nước, hướng dẫn, kiểm tra và nhân rộng mô hình cai nghiện tự nguyện, hỗ trợ sau cai; đồng thời ứng dụng công nghệ thông tin vào hồ sơ và dữ liệu quản lý. Ngành Y tế phụ trách đào tạo, tập huấn về xét nghiệm, xác định tình trạng nghiện và điều trị; ngành Nội vụ phối hợp tư vấn, giới thiệu việc làm, hỗ trợ vốn vay; ngành Giáo dục và Đào tạo tham gia dạy văn hóa, dạy nghề và hỗ trợ học tập.
Ở cấp xã, việc xây dựng quy chế phù hợp tình hình địa bàn cần đi cùng rà soát, lập danh sách, bố trí nơi tiếp nhận hồ sơ và phân công cán bộ theo dõi, tư vấn, hỗ trợ người đăng ký cai nghiện tự nguyện. Gia đình, đoàn thể và cộng đồng có vai trò vận động, đồng hành; doanh nghiệp và cơ sở dạy nghề có thể góp phần tạo việc làm. Hỗ trợ học nghề, hướng nghiệp, vay vốn và kết nối việc làm giúp người cai nghiện, người sau cai ổn định cuộc sống, giảm nguy cơ tái nghiện. Vì vậy, cai nghiện cộng đồng chỉ có ý nghĩa khi hỗ trợ không dừng ở khâu lập hồ sơ.
Hằng năm, các sở, ngành, đoàn thể và UBND cấp xã phải báo cáo kết quả trước ngày 15/12 về UBND tỉnh, qua Công an tỉnh, để tổng hợp. Mốc báo cáo này tạo cơ sở theo dõi trách nhiệm, nhưng điều quan trọng hơn là địa phương cần nhìn vào khả năng tiếp cận dịch vụ và kết quả hỗ trợ sau cai, thay vì chỉ đếm số hồ sơ.
Y tế cơ sở giúp phát hiện sớm và đưa điều trị đến gần dân
Kinh nghiệm triển khai tại Thái Nguyên cho thấy củng cố y tế cơ sở là một phần thiết yếu của phòng chống ma túy. Tỉnh hiện có 114 cơ sở đủ điều kiện xác định tình trạng nghiện, và 100% trạm y tế xã, phường đáp ứng điều kiện thực hiện nhiệm vụ. Đưa việc xác định tình trạng nghiện về gần nơi cư trú có thể rút ngắn thời gian tiếp cận dịch vụ, đồng thời giúp chính quyền quản lý và hỗ trợ người nghiện, người sử dụng trái phép chất ma túy hiệu quả hơn.
Từ ngày 1/1/2026, nhiệm vụ điều trị nghiện các chất dạng thuốc phiện bằng Methadone được chuyển từ các trung tâm y tế tuyến huyện về một số trạm y tế thuộc UBND xã, phường. Thái Nguyên hiện có 16 cơ sở điều trị thay thế và 7 cơ sở cấp phát Methadone. Việc điều trị nghiện ma túy tại tuyến gần dân cần đi kèm nhân lực được tập huấn, giám sát chuyên môn và điều phối thuốc ổn định; nếu không, mở rộng điểm tiếp cận sẽ chưa đủ bảo đảm chất lượng chăm sóc.
Năng lực y tế còn bao gồm xử trí ngộ độc cấp, giảm tác hại và phối hợp phòng, chống HIV/AIDS cùng các bệnh lây truyền qua đường tiêm chích. Ngành y tế Thái Nguyên cho biết sẽ tiếp tục nâng cao chất lượng xác định tình trạng nghiện, mở rộng điều trị Methadone và phối hợp với công an, chính quyền địa phương trong quản lý tại cộng đồng. Đây là hướng đi cần thiết để cai nghiện tự nguyện không bị tách rời khỏi chăm sóc sức khỏe lâu dài.
Kiểm soát thuốc và truyền thông phải đi cùng điều trị
Mạng lưới xác định tình trạng nghiện chỉ phát huy tác dụng khi người dân tin cậy dịch vụ và thuốc được quản lý chặt chẽ. Tại Thái Nguyên, ngành y tế phối hợp các cơ quan chức năng thanh tra hoạt động sản xuất, kinh doanh, phân phối thuốc gây nghiện, thuốc hướng thần và tiền chất; các cơ sở y tế phải tuân thủ quy định bảo quản, sử dụng để ngăn thất thoát và nguy cơ bị lợi dụng. Đây là lớp phòng ngừa thiết yếu bên cạnh điều trị.
Truyền thông cũng cần đến đúng nơi người dân tiếp xúc với dịch vụ: cơ sở y tế được yêu cầu lồng ghép tuyên truyền trong khám, chữa bệnh, chăm sóc sức khỏe, đồng thời sử dụng truyền thanh, phương tiện thông tin và nền tảng trực tuyến. Nội dung cần giúp cộng đồng nhận biết ma túy mới, hiểu tác hại, biết cách từ chối và tìm đến hỗ trợ cai nghiện, quản lý sau cai. Quy chế của Đắk Lắk phân công trách nhiệm; bước tiếp theo là bảo đảm các địa phương có đủ nhân lực, kỹ năng và phối hợp thực chất. Khi y tế, chính quyền, gia đình và nơi làm việc cùng nối tiếp hỗ trợ, cai nghiện tự nguyện mới có cơ hội trở thành con đường phục hồi bền vững.
