Tiếng Lào vào trường biên giới Huế: Quyết định nhỏ, bước ngoặt lớn
Chương trình thí điểm tiếng Lào biên giới tại Huế là kế hoạch dạy và học tiếng Lào như Ngoại ngữ 1 và Ngoại ngữ 2 cho học sinh tiểu học và THCS ở các trường phổ thông biên giới, nhằm đáp ứng nhu cầu ngoại ngữ tại địa phương, tăng cường giao lưu với Lào và làm cơ sở mở rộng dạy học trong những năm tiếp theo.
Trọng tâm của quyết định này là rõ ràng: Huế không coi tiếng Lào như một ngoại ngữ "lạ" mà như năng lực thiết yếu cho thế hệ trẻ ở dải biên giới A Lưới. UBND thành phố đã ban hành Kế hoạch số 535/KH-UBND, do Phó Chủ tịch Trần Hữu Thùy Giang ký ngày 18/9/2026, để triển khai thí điểm dạy và học tiếng Lào tại các trường phổ thông biên giới tiếp giáp với Lào trong năm học 2026-2027. Thay vì chờ nhu cầu thị trường, Huế chủ động mở đường, biến dạy ngoại ngữ Huế thành công cụ gắn kết vùng biên chứ không chỉ là cuộc đua tiếng Anh trong đô thị.
Điểm đáng nói là chương trình không nhằm phô trương khẩu hiệu hội nhập, mà để trả lời nhu cầu có thực: học sinh, phụ huynh và cộng đồng vùng biên giới cần một thứ tiếng dùng được trong giao tiếp, buôn bán, giao lưu văn hóa với Lào hằng ngày. Năm học 2026-2027 trở thành giai đoạn thử lửa để thành phố nhìn thẳng xem mô hình tiếng Lào biên giới có đủ sức đi đường dài hay không.
Thí điểm ở đâu, với ai và theo mô hình nào?
Khác với nhiều đề án dàn trải, Huế chọn cách đánh thẳng vào vùng trọng điểm: 5 xã biên giới giáp Lào thuộc huyện A Lưới. Bảy trường phổ thông biên giới tham gia gồm: Tiểu học Hồng Kim; TH&THCS Hồng Thủy (A Lưới 1); Tiểu học Nhâm; THCS DTNT A Lưới (A Lưới 2); Phổ thông nội trú liên cấp TH&THCS A Lưới 3; Phổ thông nội trú liên cấp TH&THCS A Lưới 4; và TH&THCS Hồng Hạ (A Lưới 5).
Mô hình chuyên biệt: tiếng Lào là Ngoại ngữ 1 dành cho học sinh lớp 1 ở các trường tiểu học được chọn, còn ở bậc THCS, tiếng Lào được tổ chức như Ngoại ngữ 2 cho học sinh lớp 6 tại các trường THCS, trường phổ thông dân tộc nội trú và phổ thông nội trú liên cấp trong phạm vi thí điểm. Cách phân tầng này không chỉ phù hợp năng lực tiếp thu mà còn tạo dữ liệu so sánh giữa hai cấp học khi tổng kết.
Điều quan trọng hơn là chương trình không chỉ nhắm tới học sinh. Đội ngũ cán bộ quản lý và giáo viên tham gia giảng dạy tiếng Lào cũng là đối tượng của kế hoạch, bởi nếu không xây được hạt nhân nhân sự tại chỗ, mọi thí điểm sẽ khó bền. Nói cách khác, đây là bước thử khả năng tự chủ của hệ thống dạy ngoại ngữ Huế ở vùng biên, chứ không phải dự án phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn lực bên ngoài.
Học sinh sẽ học gì ngoài… chữ và từ vựng tiếng Lào?
Nếu chỉ dạy bảng chữ cái, ngữ âm và một ít từ vựng, chương trình tiếng Lào biên giới sẽ không khác mấy một môn học cho đủ chỉ tiêu. Kế hoạch lần này đòi hỏi hơn thế: tổ chức dạy học trên lớp đi kèm xây dựng môi trường ngôn ngữ và các hoạt động giao lưu văn hóa để học sinh tiếp cận tiếng Lào trong những tình huống thực tế.
Điều đó có nghĩa, ngoài kỹ năng nghe, nói, đọc, viết cơ bản, học sinh được khuyến khích dùng tiếng Lào trong sinh hoạt câu lạc bộ, giao lưu với bạn bè phía bên kia biên giới, tham gia hoạt động cộng đồng hai bên. Ở vùng mà mỗi phiên chợ, mỗi chuyến qua lại cửa khẩu đều có người Lào, tiếng Lào không phải kiến thức xa lạ mà là chiếc chìa khóa mở cửa cơ hội giao tiếp, buôn bán, hợp tác sau này.
Quan trọng hơn, đây là dịp để đưa nội dung văn hóa Lào, cách xưng hô, nếp sống, lễ hội vào lớp học một cách sinh động. Khi đó, dạy ngoại ngữ Huế ở vùng biên không còn là học thuộc sách giáo khoa, mà là học để hiểu người láng giềng, giảm khoảng cách và định hình bản lĩnh của học sinh trong một không gian ASEAN gần gũi.
Lợi ích thiết thực cho học sinh vùng biên và thách thức phải đối mặt
Lợi ích rõ nhất của chương trình là tính thực dụng. Trong bối cảnh giao lưu, tiếp xúc và kết nối với Lào diễn ra hàng ngày, khả năng sử dụng tiếng Lào giúp học sinh biên giới dễ dàng tham gia các hoạt động văn hóa, giáo dục và quan hệ cộng đồng hai bên. Đây là lợi thế cạnh tranh mà học sinh nội đô không có – một dạng “ngoại ngữ địa phương” gắn với việc làm, thương mại và cả du lịch sau này.
Tuy vậy, không thể lãng mạn hóa chương trình. Chính kế hoạch của thành phố thừa nhận việc đưa một ngoại ngữ mới vào nhà trường đòi hỏi theo dõi, đánh giá thực chất, từ đội ngũ giáo viên, chương trình, học liệu, thời lượng dạy, cơ sở vật chất đến mức độ tự nguyện và nhu cầu thực tế của học sinh. Nếu chỉ chạy theo phong trào, tiếng Lào có nguy cơ biến thành môn học nửa vời, chịu lép vế trước các áp lực thi cử.
Ở chiều tích cực, chính những yêu cầu khắt khe về sách giáo khoa, học liệu, kinh phí và môi trường học tập mà UBND thành phố đặt ra đang cho thấy đây không phải là quyết định cảm tính mà là bài kiểm tra năng lực quản trị giáo dục vùng biên. Câu hỏi đặt ra: Huế có dám kiên trì điều chỉnh, đầu tư và đồng hành với các trường phổ thông biên giới đủ lâu để tiếng Lào trở thành thế mạnh bền vững, không chỉ là dấu gạch đầu dòng trong báo cáo?
Sau năm học 2026-2027: Thí điểm để mở rộng hay để… dừng lại?
Theo kế hoạch, năm học 2026-2027 được xác định là giai đoạn Huế đánh giá thực tế mô hình dạy tiếng Lào tại các trường phổ thông khu vực biên giới. Kết quả thí điểm sẽ là căn cứ để các cơ quan liên quan xây dựng lộ trình mở rộng quy mô dạy và học tiếng Lào trong những năm tiếp theo. Nói cách khác, đây là năm bản lề để quyết định tiếng Lào trở thành một phần ổn định của bản đồ ngoại ngữ Huế hay chỉ là thử nghiệm ngắn hạn.
Tương lai của chương trình phụ thuộc vào mức độ trung thực của khâu đánh giá. Công tác kiểm tra, giám sát, khảo sát độc lập và tổng hợp kết quả đã được nêu rõ trong kế hoạch, nhưng nếu báo cáo chỉ dừng ở vài chỉ số chuyên cần, vài dòng nhận xét chung chung, sẽ khó nhìn ra điểm yếu để chỉnh sửa.
Huế đang đứng trước cơ hội viết nên một mô hình mẫu cho dạy ngoại ngữ vùng biên ở nhiều nơi khác. Nếu làm tới nơi tới chốn, tiếng Lào biên giới không chỉ giúp gắn kết học sinh với không gian ASEAN gần gũi mà còn định nghĩa lại vị thế của trường phổ thông biên giới: từ chỗ "vùng xa" trở thành cửa ngõ giáo dục liên quốc gia. Câu trả lời sẽ bắt đầu hình thành ngay khi năm học 2026-2027 khép lại.
