Thí điểm tiếng Lào ở trường biên giới: bước ngoặt giáo dục đa ngôn ngữ
Thí điểm dạy tiếng Lào tại các trường biên giới Việt Lào ở Huế là chương trình giới thiệu tiếng Lào như Ngoại ngữ 1 cho học sinh lớp 1 và Ngoại ngữ 2 cho học sinh lớp 6, được triển khai trong năm học 2026-2027 tại các trường phổ thông vùng biên đất liền tiếp giáp với Lào với mục tiêu xây dựng năng lực giáo dục đa ngôn ngữ từ sớm và tăng cường giao lưu văn hóa giữa cộng đồng hai bên biên giới. Điểm nổi bật của kế hoạch thí điểm tiếng Lào Huế là lựa chọn đúng đối tượng: trẻ lớp 1 và lớp 6 – hai giai đoạn bản lề hình thành nền tảng ngôn ngữ thứ hai. Ở vùng biên, nơi giao thương và giao lưu diễn ra hàng ngày, dạy tiếng Lào biên giới không chỉ là câu chuyện thêm một ngoại ngữ, mà là đầu tư cho năng lực sống thực tế của thế hệ trẻ. Ngày 22/9, UBND TP Huế cho biết Phó Chủ tịch Trần Hữu Thùy Giang đã ký Kế hoạch 535/KH-UBND triển khai thí điểm dạy và học tiếng Lào tại các trường phổ thông biên giới trong năm học 2026-2027. Một tuần sau, thông tin này tiếp tục được khẳng định trong văn bản kế hoạch thí điểm dạy Ngoại ngữ 1 và Ngoại ngữ 2 tiếng Lào ở vùng biên giới đất liền.
Mục tiêu giáo dục: từ ngoại ngữ lớp 1, lớp 6 đến cầu nối Việt – Lào
Theo kế hoạch, chương trình thí điểm tiếng Lào Huế sẽ áp dụng cho học sinh tại 5 xã biên giới A Lưới 1, A Lưới 2, A Lưới 3, A Lưới 4 và A Lưới 5. Từ năm học 2026-2027, tiếng Lào được đưa vào 9 trường vùng biên với hai vai trò khác nhau: Ngoại ngữ 1 tự chọn cho học sinh lớp 1 và Ngoại ngữ 2 lựa chọn cho học sinh lớp 6 tại các trường THCS, phổ thông dân tộc nội trú và nội trú liên cấp. Về chuyên môn, đây là một bước thử quan trọng của giáo dục đa ngôn ngữ ở vùng biên giới. Lớp 1 được định hướng ưu tiên nghe – nói thông qua hình ảnh, trò chơi, giao tiếp, trước khi chuyển sang đọc – viết, giúp trẻ tiếp nhận ngoại ngữ nhẹ nhàng và gần với thực tế sử dụng hằng ngày. Lớp 6, ở trình độ nhận thức cao hơn, có thể mở rộng sang cấu trúc ngôn ngữ, giao tiếp ứng dụng và kỹ năng học tập có định hướng. Quan trọng hơn, chương trình không dừng ở dạy ngôn ngữ mà còn đặt mục tiêu xây dựng môi trường giao lưu văn hóa Việt – Lào, thông qua việc thành lập câu lạc bộ tiếng Lào, tổ chức các hoạt động giao lưu với người bản ngữ, trải nghiệm và ngày hội văn hóa Việt – Lào. Ở vùng biên, đó là cách hợp lý để ngoại ngữ trở thành phần tự nhiên của đời sống cộng đồng chứ không chỉ là môn thi.
Hệ thống triển khai: giáo viên, thiết bị và câu chuyện năng lực thực thi
Điểm đáng chú ý trong kế hoạch dạy tiếng Lào biên giới là tham vọng huy động cả giáo viên người Việt và giáo viên quốc tịch Lào tham gia giảng dạy. Sở Giáo dục và Đào tạo TP Huế được giao phối hợp với Sở Nội vụ để tham mưu phương án tiếp nhận, ký hợp đồng với đội ngũ đủ chuẩn, trong khi Sở Ngoại vụ xử lý thủ tục tiếp nhận giáo viên Lào sang giảng dạy. Công an TP Huế cùng các Đồn Biên phòng chịu trách nhiệm đăng ký tạm trú và đảm bảo an ninh trật tự tại điểm trường. Về phía lớp học, kế hoạch đặt ra yêu cầu hạ tầng khá cao: 100% học sinh và giáo viên tham gia phải được cung cấp đầy đủ sách giáo khoa, tài liệu học tập trước khai giảng; mỗi phòng học ngoại ngữ thí điểm được đầu tư tivi thông minh 75 inch, máy tính, hệ thống âm thanh trợ giảng và hạ tầng mạng chuyên dụng. Đây là bước tiến rõ ràng, nhưng cũng tạo áp lực: trường biên giới Việt Lào vốn còn nhiều khó khăn phải đồng thời tiếp nhận một hệ sinh thái thiết bị hiện đại. Bài toán không nhỏ nằm ở khâu đào tạo và giữ chân giáo viên. Việc “cung ứng nguồn nhân lực, hỗ trợ chuyên môn, phương pháp giảng dạy, đánh giá năng lực ngoại ngữ và tham gia khảo sát độc lập về chương trình thí điểm” được giao cho Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Huế và Trường Cao đẳng Huế. Tuy vậy, nếu không có lộ trình dài hơi cho bồi dưỡng tại chỗ và chính sách đãi ngộ hợp lý, chất lượng giáo dục đa ngôn ngữ ở vùng biên có nguy cơ phụ thuộc vào vài dự án ngắn hạn.
Tác động tới học sinh và cộng đồng: lợi ích rõ ràng, thách thức không thể xem nhẹ
Về trực tiếp, học sinh vùng biên giới TP Huế sẽ được tiếp cận với ngoại ngữ tiếng Lào từ năm học này, với cam kết 100% được cấp sách giáo khoa và tài liệu trước ngày tựu trường. Ở cấp cộng đồng, chính quyền xã được giao nhiệm vụ đi đến từng thôn, bản, hộ gia đình để phụ huynh hiểu ý nghĩa, lợi ích của việc học tiếng Lào và chủ động đăng ký cho con tham gia, đồng thời bố trí chỗ ở và điều kiện sinh hoạt cho giáo viên được điều động. Nếu làm tốt, lợi ích không nhỏ: học sinh lớp 1 và lớp 6 hình thành năng lực giao tiếp với người Lào, mở rộng cơ hội học tập, việc làm sau này; các trường biên giới Việt Lào có thêm cầu nối văn hóa, góp phần củng cố quan hệ láng giềng thân thiện. Nhưng rủi ro cũng rõ ràng: chương trình thí điểm ngắn (bắt đầu từ tháng 9/2026 và phải báo cáo, đánh giá trước ngày 30/6/2027), trong khi việc thay đổi thói quen ngôn ngữ và kỳ vọng học tập của cả cộng đồng cần nhiều năm. Một phát biểu đáng ghi nhớ trong kế hoạch là: “Tổng kinh phí khái toán cho 10 trường thực hiện thí điểm là hơn 1,87 tỷ đồng”, bao gồm tiền lương, phụ cấp ưu đãi giáo viên ở địa bàn đặc biệt khó khăn, thiết bị phòng học, tài liệu và công tác quản lý, kiểm tra định kỳ. Con số này cho thấy địa phương sẵn sàng đầu tư, nhưng chính sách hỗ trợ ngoài lớp học – từ giao thông đến sinh kế gia đình – mới là yếu tố quyết định việc học tiếng Lào có trở thành lựa chọn lâu dài của học sinh vùng biên hay không.
Kết luận: thí điểm tiếng Lào cần đi cùng tầm nhìn dài hạn cho vùng biên
Nhìn tổng thể, dạy tiếng Lào biên giới ở Huế là bước đi đúng hướng nếu mục tiêu là nâng năng lực giáo dục đa ngôn ngữ và củng cố cầu nối Việt – Lào. Chọn lớp 1 và lớp 6 làm điểm khởi đầu là một quyết định hợp lý, giúp trẻ tiếp xúc ngoại ngữ sớm nhưng vẫn có thời gian kiểm chứng tính phù hợp của chương trình, sách giáo khoa và phương pháp dạy học. Tuy vậy, thí điểm chỉ là bước mở. Muốn tiếng Lào trở thành ngoại ngữ có giá trị gắn với đời sống ở A Lưới, địa phương phải coi giáo viên là trung tâm, đầu tư ổn định thay vì ngắn hạn, và bảo đảm cơ hội sử dụng ngôn ngữ ngoài lớp học đến từ giao lưu, thương mại, du lịch và văn hóa. Kết quả năm học 2026-2027 được dùng làm cơ sở xây dựng lộ trình mở rộng trong những năm tiếp theo, và đó sẽ là phép thử cho tầm nhìn: tiếng Lào ở trường biên giới không phải phong trào, mà là một trụ cột lâu dài của sự gắn kết khu vực.
