Đường sắt nhẹ Phú Quốc: từ ý tưởng đến “dải lụa thép” đầu tiên
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến LRT đầu tiên của đảo Ngọc, sử dụng khổ ray tiêu chuẩn 1.435 mm, kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng, vui chơi giải trí ở Nam đảo, hướng tới vận tải công cộng khối lượng lớn, thời gian di chuyển khoảng 20 phút và hình thành một trục giao thông xương sống mới cho đô thị du lịch.
Điểm đáng chú ý nhất lúc này không phải là bản vẽ quy hoạch, mà là tốc độ thi công lắp đặt ray tàu trên thực địa. Chỉ sau chưa đầy 2 tuần từ khi những lô thiết bị đầu tiên cập cảng, gần 1 km ray khổ tiêu chuẩn 1.435 mm đã được rải xuống nền đường, chuẩn bị cố định và hoàn thiện lắp đặt. Việc khởi động nhanh giai đoạn đường ray cho thấy chủ đầu tư và nhà thầu đang chọn cách “chạy nước rút từ vạch xuất phát”, thay vì chờ tới sát thời hạn mới tăng tốc. Đây là lựa chọn mang tính quan điểm: hoặc Phú Quốc muốn có một công trình giao thông Phú Quốc xứng tầm cửa ngõ du lịch, hoặc chấp nhận bị kẹt trong lối mòn hạ tầng chậm trễ.
2.850 thanh ray, 4.200 tấn thép và cuộc đua 6 tháng
Những con số trên tuyến LRT đầu tiên đủ để thấy tham vọng về tốc độ: mỗi thanh ray dài 25 m, nặng khoảng 1,5 tấn, được ghép nối thành từng đoạn liên hoàn. Tổng cộng 2.850 thanh ray tương đương hơn 4.200 tấn thép sẽ trải dài theo suốt chiều dài 17,59 km đường đôi, tương đương gần 36 km đường sắt đô thị. Đây không chỉ là các con số kỹ thuật khô khan; đó là thước đo cho mức độ quyết liệt trong việc biến bản vẽ thành “dải lụa thép” chạy dọc Nam đảo.
Theo kế hoạch, toàn bộ hệ thống ray trên nền đường, cầu và hầm phải hoàn thành vào tháng 2/2027. Nghĩa là việc lắp đặt ray tàu, tính từ thời điểm chính thức bắt đầu vào cuối tháng 8/2026, chỉ diễn ra trong khoảng 6 tháng – một khung thời gian rất ngắn với khối lượng như vậy. Cách tổ chức này đặt áp lực lớn lên gần 200 kỹ sư, công nhân đang chia thành nhiều mũi thi công, nhưng cũng là thông điệp rõ ràng: dự án không chấp nhận “bệnh chậm tiến độ” vốn ám ảnh nhiều công trình giao thông đô thị khác.
Công nghệ ray rãnh 60R2 và chuẩn quốc tế ngay từ đầu
Việc Phú Quốc lựa chọn ray rãnh 60R2 cho tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc không chỉ là bài toán kỹ thuật mà còn là tuyên bố về chuẩn mực đô thị. Theo ông Nguyễn Tất Đạt, Chỉ huy trưởng gói thầu cung cấp và lắp đặt đường ray XL-03, loại ray này có tiết diện lớn, khả năng chịu tải cao, ổn định tốt, giúp tàu chạy êm hơn. Quan trọng hơn, bề mặt giữa và xung quanh ray có thể xử lý đồng mức, phủ cỏ tại các khu vực phù hợp, tạo cảnh quan hài hòa với không gian đô thị.
Ưu điểm của ray rãnh 60R2 nằm ở chỗ nó “ép” các bên phải tôn trọng chuẩn quốc tế ngay từ khâu thi công. Khổ ray 1.435 mm và cấu hình tương đồng với các tuyến đường sắt đô thị khác sẽ giúp giảm rủi ro “mỗi nơi một kiểu”, vốn khiến vận tải công cộng khó liên thông. Từ góc độ chiến lược, đây là bước đi đúng: nếu muốn LRT trở thành trục giao thông chính của công trình giao thông Phú Quốc, không thể chấp nhận bất kỳ sự chắp vá nào ở hạ tầng nền tảng.
Con người phía sau đường ray: kinh nghiệm và hậu phương tài chính
Đằng sau các con số về tấn thép hay km ray là câu chuyện con người. Tuyến LRT đầu tiên của Phú Quốc đang huy động gần 200 kỹ sư, công nhân Việt Nam, chia thành nhiều tổ thi công và làm việc xuyên cả kỳ nghỉ Quốc khánh 2/9 để bám công trường. Những người như ông Lê Quý Công – công nhân lắp ray với hơn 36 năm gắn bó ngành đường sắt – được điều động từ Hà Nội vào Phú Quốc, mang theo kinh nghiệm hàng chục năm để xử lý những yêu cầu kỹ thuật khắt khe của loại ray mới.
Nhưng chỉ nhân lực là chưa đủ nếu thiếu một hậu phương tài chính ổn định. Tiến độ chuyển biến mạnh mẽ của dự án LRT Phú Quốc được thúc đẩy nhờ sự chỉ đạo xuyên suốt của chính quyền địa phương và sự tham gia đồng bộ của hệ thống chính trị, trong đó một ngân hàng thương mại trong nước đóng vai trò tài trợ vốn, bảo lãnh, mở L/C và bao thanh toán cho tổng thầu, nhà thầu. Khi tài chính không bị “nghẽn”, công trường mới có thể duy trì nhịp độ căng sức, thay vì bị bóp nghẹt bởi dòng tiền đứt gãy – điều từng khiến nhiều công trình giao thông Phú Quốc khác bị đình trệ.
APEC 2027, mốc chạy thử và ý nghĩa với người dân, du khách
Tuyến LRT Phú Quốc không chỉ là một dự án hạ tầng; nó là lời hứa về một cách di chuyển mới cho người dân và du khách. Khi hoàn thành, tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc dự kiến rút ngắn thời gian di chuyển từ sân bay tới Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC cùng các khu nghỉ dưỡng, vui chơi Nam đảo xuống khoảng 20 phút. Trong ngắn hạn, tuyến tàu là một mắt xích quan trọng trong hệ thống giao thông phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027. Về lâu dài, nó bổ sung thêm một phương thức vận tải công cộng khối lượng lớn, kết nối trực tiếp cửa ngõ hàng không với vùng đô thị – du lịch phía Nam đảo.
Theo kế hoạch, toàn bộ phần ray phải hoàn thành vào tháng 2/2027, dự án hướng tới chạy thử vào tháng 7/2027 và khai thác thương mại từ tháng 11/2027. Nghĩa là hành khách có thể bước lên tàu LRT chỉ vài tháng sau khi Phú Quốc “tổng duyệt” hạ tầng cho APEC. Câu hỏi đặt ra là: liệu tiến độ căng như dây đàn này có được giữ vững? Nếu câu trả lời là có, tuyến LRT đầu tiên sẽ là minh chứng rằng một công trình giao thông Phú Quốc hoàn toàn có thể vừa nhanh, vừa đạt chuẩn, miễn là có quyết tâm chính trị, tài chính rõ ràng và trách nhiệm đến cùng với từng thanh ray tàu.
