Đường sắt nhẹ Phú Quốc: dự án giao thông 2027 bước vào giai đoạn quyết định
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến LRT dài 17,59 km sử dụng tàu điện trên ray tiêu chuẩn 1.435 mm, kết nối Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC, được đầu tư gần 9.000 tỷ đồng theo hình thức BOT, gồm các đoạn đi mặt đất, trên cao và đi ngầm, hướng tới vận chuyển hàng nghìn hành khách mỗi giờ và giảm mạnh thời gian di chuyển giữa sân bay và Nam đảo. Việc gần 1 km ray đầu tiên được rải xuống nền đường chỉ sau chưa đầy hai tuần từ khi thiết bị cập cảng cho thấy giai đoạn lắp đặt ray LRT đã bước vào cao trào. Đây không chỉ là cột mốc kỹ thuật, mà là lời cam kết tiến độ cho một dự án giao thông 2027 được kỳ vọng trở thành “tuyến metro Phú Quốc” đầu tiên. Khi hoàn thành, tuyến sẽ rút thời gian đi từ sân bay tới Nam đảo xuống khoảng 20 phút, thay thế hành trình phụ thuộc vào taxi và ô tô.
Một kilomet ray đầu tiên và cuộc chạy đua 6 tháng, 4.200 tấn thép
Chỉ trong chưa đầy hai tuần, các đơn vị thi công đã rải gần 1 km ray khổ tiêu chuẩn 1.435 mm lên nền đường, chuẩn bị cố định và hoàn thiện. Mỗi thanh ray dài 25 m, nặng khoảng 1,5 tấn, ghép nối thành những đoạn liên tục; tổng cộng 2.850 thanh tương đương hơn 4.200 tấn thép sẽ trở thành “dải lụa thép” chạy dọc Nam đảo. Đây là khối lượng thi công mà nếu chậm nhịp, mục tiêu tiến độ sẽ sụp đổ. Kế hoạch đặt ra đầy tham vọng: toàn bộ ray trên nền đường, cầu và hầm phải hoàn tất trong khoảng 6 tháng, từ cuối tháng 8 đến tháng 2 năm sau. Ông Trần Anh Tuấn đánh giá việc hoàn thành 17,59 km đường đôi, tương đương gần 36 km đường sắt đô thị, trong 6 tháng là một tốc độ “ấn tượng”. Nhưng chính tốc độ ấn tượng này khiến giai đoạn lắp đặt ray trở thành bài test năng lực tổ chức thi công của ngành đường sắt trên địa hình đảo.
Công nghệ không mới, áp lực nằm ở mặt bằng và thời tiết đảo
Điểm gây bất ngờ trong câu chuyện đường sắt nhẹ Phú Quốc là: công nghệ không phải nút thắt. Chủ tịch Tập đoàn Đường sắt Việt Nam khẳng định LRT Phú Quốc về nguyên lý vẫn là công nghệ đường sắt chạy trên ray; các hạng mục như bê tông cốt thép, lao lắp kết cấu, đặt ray, hàn ray đều là công việc ngành đã có kinh nghiệm. Ngành từng tham gia các tuyến đô thị khác và gửi kỹ sư đi học trong, ngoài nước, nên việc lắp đặt ray rãnh 60R2 cao 180 mm trên cả đoạn mặt đất, trên cao, đi ngầm không phải bài toán lạ. Áp lực lớn hơn nằm ở mặt bằng và thời tiết biển đảo: mưa kéo dài, nền đất phức tạp, tổ chức nhiều mũi thi công mà vẫn phải bảo đảm độ chính xác của ray và kiểm soát chất lượng từng bước. Thực tế, chỉ cần chuỗi vận chuyển ray bị gián đoạn vì thời tiết, tiến độ 6 tháng lập tức bị đe dọa. Giai đoạn lắp ray vì thế là cuộc giằng co với trời mưa hơn là với công nghệ.
Tuyến metro Phú Quốc và trải nghiệm 20 phút thay đổi đảo Ngọc
Tuyến LRT Phú Quốc được thiết kế không chỉ để chở khách mà còn để kể câu chuyện văn hóa dọc hành trình: 6 nhà ga với các chủ đề như Tây Bắc, Hà Nội, Huế, Tây Nguyên, Sài Gòn và Đảo Ngọc, mỗi điểm dừng mang một ngôn ngữ kiến trúc riêng để biến chuyến tàu thành hành trình khám phá. Hệ thống ray rãnh cho phép mặt bằng giữa và xung quanh ray được xử lý đồng mức, thậm chí phủ cỏ ở vị trí phù hợp, giúp tuyến không phá vỡ cảnh quan đô thị. Khi hoàn thành, tuyến có thể vận chuyển khoảng 4.500 hành khách mỗi giờ, với tối đa 14 đoàn tàu chạy điện, giai đoạn đầu khai thác 6–10 đoàn ba toa, dùng năng lượng sạch. Hành khách từ sân bay tới các khu nghỉ dưỡng Nam đảo sẽ đi hết quãng đường trong khoảng 20 phút, tiếp cận chuỗi điểm đến dọc trục đảo mà không phải lo tắc đường, khói xe. Nếu vận hành đúng kỳ vọng, đường sắt nhẹ Phú Quốc sẽ xứng đáng với danh xưng tuyến metro của đảo Ngọc.
Tiến độ 2027: cú thử sức của ngành đường sắt và bài toán rủi ro
Dự án đường sắt nhẹ Phú Quốc được sinh ra từ nhu cầu phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC, với mục tiêu hoàn thiện cơ bản và chạy thử hệ thống trong năm 2027, sau đó khai thác thương mại để phục vụ hội nghị. Theo kế hoạch cập nhật, phần ray phải hoàn thành trước tháng 2–3 để bàn giao cho chạy thử, trong khi mục tiêu chạy thử đặt ra vào tháng 7 và khai thác thương mại từ cuối năm. Đây là lịch trình gấp gáp, đẩy dự án vào nhóm các công trình đường sắt đô thị có tốc độ triển khai nhanh nhất trong nước. Điều này đồng thời là cú thử sức cho ngành đường sắt: nếu giữ đúng tiến độ, LRT Phú Quốc sẽ là minh chứng rằng ngành đủ khả năng thực hiện những dự án đô thị phức tạp hơn, như các tuyến metro tương lai. Ngược lại, bất kỳ trục trặc nào trong giai đoạn lắp đặt ray – từ mặt bằng, thời tiết, đến điều phối nhân lực gần 200 kỹ sư, công nhân chia nhiều mũi thi công – đều có thể tạo hiệu ứng dây chuyền. Dù vậy, chính áp lực đó khiến mỗi mét ray được đặt xuống hôm nay mang ý nghĩa chiến lược, vượt xa phạm vi một dự án phục vụ APEC.
