Đường sắt nhẹ Phú Quốc: từ ý tưởng giao thông đô thị đến công trường lắp ray
Đường sắt nhẹ Phú Quốc là tuyến đường sắt đô thị khổ tiêu chuẩn 1.435 mm sử dụng ray rãnh 60R2, dài 17,59 km với đường đôi, được thiết kế để kết nối sân bay quốc tế Phú Quốc với Trung tâm Hội nghị và Triển lãm APEC, đồng thời phục vụ nhu cầu vận tải công cộng khối lượng lớn giữa cửa ngõ hàng không và khu đô thị – du lịch phía Nam đảo. Điểm đáng nói ở tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc không phải ở việc “có metro” cho đảo ngọc, mà là thái độ dám đặt mục tiêu tiến độ cao và đang thể hiện quyết tâm bám sát mục tiêu đó. Sau gần hai tuần kể từ khi những lô thiết bị đầu tiên cập cảng, gần 1 km ray khổ tiêu chuẩn 1.435 mm đã được đưa lên nền đường, chuẩn bị cố định và lắp đặt hoàn thiện. Đây là bước ngoặt: dự án đã bước hẳn từ giai đoạn san lấp, kết cấu nền đường sang hình hài một tuyến đô thị ra đời, với “dải lụa thép” bắt đầu hiện lên trên Nam đảo.
6 tháng lắp đặt 2.850 thanh ray: tham vọng tiến độ hiếm thấy trong giao thông đô thị Việt Nam
Nhìn từ các dự án đường sắt đô thị Việt Nam, việc đặt mục tiêu hoàn tất lắp đặt toàn bộ ray trong vòng 6 tháng là một lựa chọn táo bạo. Từ thời điểm chính thức lắp ray vào cuối tháng 8/2026 đến tháng 2/2027, nhà thầu phải hoàn thành 17,59 km đường đôi, tương đương gần 36 km đường sắt đô thị, với tổng cộng 2.850 thanh ray, mỗi thanh dài 25 m, nặng khoảng 1,5 tấn, tổng khối lượng thép vượt 4.200 tấn. Theo ông Trần Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc Tập đoàn Đường sắt Việt Nam, đây là khối lượng thi công "ấn tượng" trong khung thời gian như vậy. Tốc độ này không phải tự nhiên mà có. Phía nhà thầu Việt Nam mỗi ngày huy động gần 200 kỹ sư, công nhân, chia thành nhiều mũi thi công đồng thời. Nhiều người chấp nhận làm xuyên lễ Quốc khánh để không lùi tiến độ. Điều này cho thấy khi mục tiêu vận hành 2027 được đặt ra rõ ràng, cả hệ thống buộc phải tổ chức lại nhịp làm việc theo tiêu chuẩn dự án hạ tầng hiện đại chứ không theo quán tính “đầu tư công chậm quen”.
Kỹ thuật ray rãnh 60R2 và bài kiểm tra năng lực vận hành đô thị
Ở lớp sâu hơn, đường sắt nhẹ Phú Quốc đang là phép thử đầu tiên cho việc áp dụng chuẩn kỹ thuật đường sắt đô thị đồng bộ, từ thiết kế ray đến vận hành. Tuyến sử dụng khổ ray tiêu chuẩn 1.435 mm và ray rãnh 60R2, những tiêu chuẩn quốc tế đã và đang được áp dụng trong giao thông đô thị Việt Nam. Ray 60R2 có mặt cắt lớn, khả năng chịu tải và độ ổn định cao, kết hợp với kết cấu đường hỗ trợ giảm rung, giảm tiếng ồn và tăng độ êm ái khi tàu vận hành. Sau khi hoàn thiện, mặt bằng giữa và xung quanh ray có thể được xử lý đồng mức, phủ cỏ tại những vị trí phù hợp, giúp tuyến tàu hòa với cảnh quan đô thị du lịch chứ không trở thành “rào chắn” bê tông. Từ góc độ nhân lực, đây cũng là bước nâng chuẩn cho đội ngũ kỹ sư, công nhân đường sắt. Ông Lê Quý Công, người có hơn 36 năm gắn bó với ngành, chia sẻ rằng trước khi triển khai, lực lượng thi công được hướng dẫn kỹ về quy trình, biện pháp và yêu cầu kỹ thuật đặc thù của loại ray này, biến công việc khó thành cơ hội để phát huy kinh nghiệm tích lũy qua hàng chục năm. Nếu Phú Quốc làm được, chuẩn vận hành đường sắt nhẹ có thể trở thành kinh nghiệm chung thay vì “thử nghiệm một lần rồi thôi”.
Vận hành 2027: từ áp lực APEC đến cú hích cho bản đồ du lịch và kinh tế đảo ngọc
Tiến độ lắp đặt ray tàu đang được rút ngắn không chỉ vì áp lực kỹ thuật, mà vì mục tiêu rõ ràng: phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC và vận hành lâu dài như trục giao thông xương sống của Nam Phú Quốc. Tuyến đường sắt nhẹ Phú Quốc đặt mục tiêu hoàn thành chạy thử vào tháng 7/2027 và khai thác thương mại từ tháng 11/2027. Dựa trên quy mô đầu tư, tuyến có thể vận hành tối đa 14 đoàn tàu; giai đoạn đầu dự kiến 6–10 đoàn, mỗi đoàn 3 toa, dùng năng lượng sạch, với năng lực vận chuyển toàn tuyến lên tới khoảng 4.500 hành khách mỗi giờ trong tương lai. Khi hoàn thành, tuyến được kỳ vọng rút ngắn thời gian di chuyển từ sân bay quốc tế Phú Quốc tới Trung tâm Hội nghị – Triển lãm APEC và các khu nghỉ dưỡng, vui chơi phía Nam đảo xuống khoảng 20 phút. Về không gian đô thị, tuyến gần 18 km này sẽ kết nối trực tiếp cửa ngõ hàng không với vùng đô thị – du lịch, biến giao thông công cộng từ khái niệm “có thêm lựa chọn” thành lợi thế cạnh tranh của Phú Quốc trên bản đồ du lịch và đầu tư.
Kỳ vọng và cảnh báo: Phú Quốc có giữ được nhịp nhanh sau giai đoạn lắp ray?
Đường sắt nhẹ Phú Quốc được đầu tư theo hình thức BOT với tổng mức đầu tư gần 9.000 tỷ đồng. Ở góc nhìn tích cực, việc một dự án hạ tầng giao thông đô thị Việt Nam đặt mốc thời gian rõ ràng: 6 tháng lắp ray, chạy thử tháng 7/2027, khai thác thương mại tháng 11/2027, cho thấy tư duy "chốt deadline" đã xuất hiện thay vì kéo dài vô thời hạn. Sun Group đã ký hợp đồng tư vấn, vận hành, đào tạo và chạy thử tuyến LRT với Công ty TNHH MTV Đường sắt đô thị số 1 TP.HCM, đơn vị đang vận hành tuyến Bến Thành – Suối Tiên, để chuẩn bị quy trình vận hành và bảo trì, hướng tới mục tiêu chạy thử và khai thác đúng kế hoạch. Tuy nhiên, câu hỏi còn lại là sau giai đoạn lắp đặt ray tàu tăng tốc, dự án có giữ được nhịp nhanh trong khâu hoàn thiện hệ thống, nghiệm thu, vận hành hay không. Những gì đang diễn ra trên công trường Phú Quốc cho thấy khi có mục tiêu rõ – phục vụ APEC, kết nối sân bay với trung tâm kinh tế – du lịch – thì giao thông đô thị Việt Nam có thể dịch chuyển từ chậm chạp sang quyết đoán. Nếu tuyến LRT này về đích đúng mốc vận hành 2027, nó không chỉ là biểu tượng giao thông mới của đảo ngọc, mà còn là minh chứng rằng tiến độ "ấn tượng" có thể trở thành chuẩn mực, chứ không phải ngoại lệ.
