Mục tiêu 200 triệu và bước chuyển từ chính trị sang kinh tế
Thương mại Việt Nam Mông Cổ là tổng thể các hoạt động mua bán hàng hóa, dịch vụ, đầu tư và hợp tác kinh tế song phương giữa hai nước, được dẫn dắt bởi các cam kết chính trị cấp cao và khuôn khổ pháp lý do Quốc hội mỗi bên xây dựng, nhằm kết nối hai nền kinh tế phát triển thực chất, hiệu quả và tương xứng với tiềm năng.Quan hệ Việt Nam - Mông Cổ đang đi vào giai đoạn mà lợi ích kinh tế phải theo kịp mức độ tin cậy chính trị. Sau lễ đón trọng thể và hội đàm giữa Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn và Chủ tịch Quốc hội Mông Cổ Sandag Byambatsogt tại Ulaanbaatar, hai bên thống nhất không để mối quan hệ Đối tác toàn diện dừng lại ở tuyên bố. Mục tiêu kim ngạch thương mại 200 triệu đặt ra không chỉ là con số tham vọng, mà là thước đo xem hệ thống pháp luật, cơ chế điều phối và sức hút đầu tư có đủ tốt để chuyển “tình cảm hữu nghị” thành dòng hàng hóa, dòng vốn xuyên biên giới hay không.
Vai trò cơ quan lập pháp: từ bản ghi nhớ tới tháo gỡ rào cản
Điểm khác biệt của hợp tác kinh tế Việt Nam - Mông Cổ lần này là Quốc hội hai nước chủ động đứng vào trung tâm của quá trình kết nối kinh tế, thay vì chỉ theo sau các hiệp định hành pháp. Việc ký Bản ghi nhớ hợp tác giữa Quốc hội Việt Nam và Quốc hội Mông Cổ, cùng Bản ghi nhớ giữa hai Văn phòng Quốc hội, cho thấy lập pháp không còn là "khâu phê chuẩn" mà trở thành "nhà thiết kế" cho môi trường đầu tư và thương mại. Câu nói mang tính tuyên bố chính sách là: "Quốc hội Việt Nam sẵn sàng tháo gỡ thể chế, rào cản để thúc đẩy hợp tác kinh tế, thương mại Việt Nam-Mông Cổ". Nếu cam kết này được cụ thể hóa bằng sửa luật, đơn giản hóa thủ tục, hoàn thiện khung pháp lý về đầu tư, thì doanh nghiệp hai nước sẽ có cơ sở để mở rộng liên doanh công nghiệp, hạ tầng kho bãi, logistics mà không còn dè dặt về rủi ro pháp lý.
Các lĩnh vực hợp tác có thể kéo thương mại lên 200 triệu
Để kim ngạch thương mại 200 triệu trở thành hiện thực, không thể trông chờ vào vài mặt hàng truyền thống mà cần những mũi hợp tác mới, đủ chiều sâu. Hai bên đã chỉ mặt gọi tên những lĩnh vực có thể trở thành động cơ tăng trưởng: nông nghiệp, năng lượng tái tạo, logistics, khoa học công nghệ, du lịch và chuyển đổi số. Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn đề nghị Mông Cổ tạo điều kiện tăng cường nhập khẩu nông sản Việt Nam, thúc đẩy ký mới Hiệp định Khuyến khích và bảo hộ đầu tư, khuyến khích doanh nghiệp hai nước đầu tư khu công nghiệp, hạ tầng kho bãi và trung tâm logistics. Về phía Mông Cổ, lãnh đạo nước này không chỉ hoan nghênh các nhà đầu tư Việt Nam sang khảo sát, đầu tư kinh doanh, mà còn khuyến khích doanh nghiệp Việt Nam hợp tác sản xuất hàng nông nghiệp xuất khẩu. Nếu những đề xuất này sớm được cụ thể hóa, mục tiêu thương mại sẽ gắn với các chuỗi giá trị rõ ràng, không còn là khẩu hiệu ngoại giao.
Tác động với người dân: từ đường bay thẳng đến bảo hộ cộng đồng
Hợp tác kinh tế song phương không nên chỉ được nhìn qua lăng kính doanh nghiệp. Các thỏa thuận lần này cho thấy lãnh đạo hai nước ý thức rõ tác động tới người dân. Hai bên nhất trí tăng cường bảo hộ, hỗ trợ để cộng đồng người Việt tại Mông Cổ và người Mông Cổ tại Việt Nam yên tâm sinh sống, học tập, làm việc. Điều này báo hiệu các thủ tục cư trú, lao động, học tập, cùng cơ chế bảo hộ công dân có thể được cải thiện. Ở góc độ giao lưu, hai nước sẽ tăng quảng bá tiềm năng văn hóa, du lịch, thúc đẩy hoạt động hợp tác văn hóa, thể thao, du lịch nhằm tăng hiểu biết và hữu nghị giữa nhân dân. Thủ tướng Mông Cổ cũng nhấn mạnh việc duy trì đường bay thẳng định kỳ kết nối hai nước trong bối cảnh nhiều người Mông Cổ muốn du lịch Việt Nam. Người dân vì vậy có thể chờ đợi việc di chuyển, học tập, làm ăn giữa hai nước thuận lợi hơn, ít rào cản hơn.
Từ Đối tác toàn diện tới liên kết kinh tế thực chất
Câu hỏi quan trọng lúc này không phải Việt Nam và Mông Cổ có quan hệ tốt hay không, mà là quan hệ tốt ấy được đo bằng bao nhiêu hợp đồng đầu tư, bao nhiêu dự án năng lượng xanh, bao nhiêu trung tâm logistics mới. Lãnh đạo hai nước đánh giá quan hệ đã phát triển sâu rộng, toàn diện và thực chất, đặc biệt sau khi thiết lập Đối tác toàn diện nhân chuyến thăm của nguyên thủ Việt Nam tháng 9/2024. Nhưng chính họ cũng thừa nhận hợp tác kinh tế, thương mại còn chưa tương xứng với tiềm năng. Chuyến thăm lần này vì vậy là bước thử xem tầng chính trị có chịu "nhường đường" cho tầng kinh tế, bằng việc sớm tổ chức Kỳ họp Ủy ban liên Chính phủ, hoàn tất hiệp định bảo hộ đầu tư, và giám sát việc thực thi các thỏa thuận. Nếu Quốc hội hai nước thực sự dùng quyền giám sát để buộc các cam kết đi vào đời sống, Việt Nam và Mông Cổ có cơ hội biến tình hữu nghị thành liên kết thị trường dài hạn, thay vì những cơn "sóng" ngoại giao ngắn hạn.
