Thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh: bước ngoặt thể chế cho vùng Bắc Bộ
Việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh là quyết định nâng cấp đơn vị hành chính từ tỉnh lên thành phố trực thuộc Trung ương, phản ánh mức độ đô thị hóa, quy mô dân số, sức mạnh phát triển kinh tế và vai trò chiến lược của hai địa phương trong liên kết vùng, qua đó tái định vị vị thế cạnh tranh khu vực phía Bắc trong mạng lưới đô thị quốc gia. Sáng 6/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất của Quốc hội khóa XVI, nội dung thành lập hai thành phố đã được thảo luận tại các tổ, với sự thống nhất cao về dự thảo nghị quyết và hồ sơ trình. Điều này cho thấy, câu chuyện nâng cấp thành phố không chỉ là thay tên gọi, mà là bước ngoặt thể chế nhằm trao công cụ mạnh hơn cho hai cực tăng trưởng vốn đã hình thành.
Vì sao việc nâng cấp thành phố được coi là tất yếu?
Quan điểm nổi bật trong thảo luận là việc thành lập thành phố Bắc Ninh và thành phố Quảng Ninh là “tất yếu”, bởi bộ tiêu chí pháp lý đã không chỉ được đáp ứng mà còn vượt xa yêu cầu. Cả hai địa phương đã đủ 5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương và 7 tiêu chuẩn theo nghị quyết 1211, từ quy mô dân số, diện tích, tỷ lệ đô thị hóa đến vai trò về quốc phòng, an ninh và đoàn kết dân tộc. Đáng chú ý, Bắc Ninh hiện có gần 2,5 triệu dân so với chuẩn 1,5 triệu, diện tích tự nhiên hơn 4.700 km² so với chuẩn 1.500 km², tỷ lệ đô thị hóa 61,6% trong khi yêu cầu chỉ 45%. Khi một đơn vị đã vận hành như một trung tâm đô thị và kinh tế, trì hoãn nâng cấp thành phố đồng nghĩa với kìm hãm khả năng điều phối chính sách ở cấp cao hơn.
Động lực phát triển kinh tế và cạnh tranh khu vực phía Bắc
Nâng cấp thành phố là cú hích thể chế cho phát triển kinh tế, chứ không chỉ là thành tích hành chính. Bắc Ninh đã có tăng trưởng kinh tế rất cao, với mức 10,4% năm 2024, 10,7% năm 2025, bình quân 8,55%, vượt xa mức trung bình cả nước 6,7%. Năm 2025, quy mô kinh tế Bắc Ninh đứng thứ 5 cả nước, đóng góp 4,1% GDP quốc gia và 13,6% của vùng đồng bằng sông Hồng. Quảng Ninh cũng cho thấy sức bật rõ rệt với tăng trưởng 9,56% năm 2023, 8,26% năm 2024 và 11,89% năm 2025, cùng GDP bình quân đầu người khoảng 257 triệu đồng, cao nhất cả nước. Việc nâng cấp thành phố tạo nền tảng để hai địa phương dùng tốt hơn hạ tầng số, đô thị thông minh, logistics hiện đại và du lịch, qua đó củng cố năng lực cạnh tranh khu vực trong chuỗi liên kết vùng phía Bắc.
Liên kết hạ tầng và những áp lực đô thị mới
Quyền lực thành phố trực thuộc Trung ương đi kèm trách nhiệm đối mặt với các áp lực đô thị mà người dân cảm nhận hàng ngày: hạ tầng giao thông, mật độ dân cư, trường học, bệnh viện, rác thải và nước thải đều cần đầu tư tương xứng với tầm vóc mới. Dự án đường Vành đai 5 vùng Thủ đô được các đại biểu coi là hạ tầng chiến lược, giúp tăng liên kết vùng và nâng cao năng lực cạnh tranh khu vực phía Bắc, đặc biệt với kết nối đến Bắc Ninh và Quảng Ninh. Đề xuất tuyến đường khoảng 55 km nối Quảng Ninh với Vành đai 5 qua cao tốc Hải Phòng – Hạ Long nhằm rút ngắn khoảng 1/3 thời gian di chuyển tới cảng hàng không quốc tế Gia Bình và Nội Bài, mở rộng không gian phát triển cho hai thành phố mới. Tuy vậy, các ý kiến cũng yêu cầu làm rõ phương án tái định cư, tiến độ, hình thức đầu tư để tránh lãng phí và khiếu kiện.
Từ cực tăng trưởng đến vai trò dẫn dắt vùng
Nếu Quốc hội thông qua, cả nước sẽ có 9 thành phố trực thuộc Trung ương và 25 tỉnh, bản đồ đô thị quốc gia sẽ thay đổi theo hướng đậm đặc hơn các cực tăng trưởng ở phía Bắc. Bắc Ninh đã phát triển theo hướng đô thị thông minh, xanh, hiện đại, gắn với công nghiệp công nghệ cao, dịch vụ hiện đại và logistics, từng bước khẳng định vai trò cực tăng trưởng của vùng Thủ đô và cả nước. Quảng Ninh hướng tới trở thành trung tâm kinh tế biển hiện đại, trung tâm du lịch quốc gia mang tầm quốc tế, đô thị xanh, thông minh, thích ứng biến đổi khí hậu. Vấn đề không còn là “có nên” nâng cấp thành phố, mà là hai địa phương sẽ dùng vị thế mới như thế nào để chủ động dẫn dắt phát triển kinh tế, chia sẻ lợi ích liên vùng và không để phần còn lại của đất nước bị bỏ lại phía sau.
