Thành lập thành phố Quảng Ninh và Bắc Ninh: Tín hiệu nâng tầm không thể bỏ qua
Việc Quốc hội thảo luận về thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh là quá trình xem xét nâng cấp đơn vị hành chính đô thị đối với hai địa phương đang có vai trò kinh tế nổi bật, nhằm tạo cơ sở pháp lý và thể chế phù hợp cho định hướng phát triển công nghiệp, dịch vụ và hạ tầng hiện đại trong bối cảnh cạnh tranh vùng ngày càng gay gắt.
Ở kỳ họp không thường lệ thứ nhất của Quốc hội khóa XVI ngày 6/8, nội dung về việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh được đặt ngang hàng với các đề án hạ tầng chiến lược như đường Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội và tuyến đường sắt Lào Cai–Hà Nội–Hải Phòng. Điều này cho thấy định hướng nhìn nhận không gian đô thị như một cấu phần của chiến lược phát triển kinh tế vùng chứ không chỉ là sự điều chỉnh về địa giới hành chính. Khi Bộ trưởng Bộ Nội vụ, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày tờ trình về việc thành lập hai thành phố này, đề xuất đã được đưa vào chương trình nghị sự cùng với các vấn đề về phòng, chống tội phạm và công tác tư pháp. Sự kết nối giữa cải cách thể chế đô thị và các nghị quyết lớn của Quốc hội cho thấy tầm quan trọng của thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh trong cấu trúc phát triển mới của cả nước.
Không chỉ là thay đổi tên gọi: Ý nghĩa chính trị – thể chế của mô hình thành phố
Điểm đáng chú ý là việc thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh được thảo luận song song với báo cáo thẩm tra của Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho thấy đây không phải là câu chuyện kỹ thuật mà là một quyết định mang tính kinh tế – chính trị. Khi một đơn vị được nâng cấp thành thành phố, khung tổ chức chính quyền địa phương, các thiết chế quản lý đô thị và khả năng tham gia vào các chủ trương hạ tầng liên vùng thường được kỳ vọng sẽ thay đổi theo chiều hướng linh hoạt hơn, dù các chi tiết cụ thể chưa được nêu trong tài liệu hiện có. Việc các đại biểu thảo luận ở tổ về hai thành phố này cùng lúc với các dự án luật sửa đổi về kiến trúc, ngân hàng, phòng, chống rửa tiền và các tổ chức tín dụng cho thấy rõ quan điểm: không gian đô thị phải gắn chặt với chuẩn mực thể chế tài chính và kiến trúc đô thị.
Một điểm nhấn khác là Bộ trưởng Nguyễn Tiến Hải đã khẳng định việc thành lập thành phố Quảng Ninh, thành phố Bắc Ninh và 12 phường liên quan bảo đảm 5/5 điều kiện quy định tại Luật Tổ chức chính quyền địa phương số 72/2025/QH15. Đây là câu nói cho thấy việc "phê duyệt thành phố" được đặt lên nền tảng tuân thủ luật định, chứ không phải là ưu ái riêng cho hai địa phương. Từ góc nhìn thể chế, khi hai địa phương vốn đã có thế mạnh kinh tế được công nhận là thành phố, kỳ vọng về phát triển kinh tế khu vực và xây dựng hạ tầng thành phố mới trở nên có cơ sở hơn, bởi khung pháp lý đã được kiểm chứng bởi Quốc hội và các cơ quan thẩm tra. Tuy chưa có thêm thông tin chi tiết về mô hình cụ thể, việc bảo đảm đủ điều kiện theo luật là nền tảng quan trọng cho các bước đi kế tiếp.
Thành phố mới trong mạng lưới hạ tầng vùng: Cơ hội và sức ép cạnh tranh
Nhìn vào chương trình nghị sự của kỳ họp, có thể thấy thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh đang được đặt trong bức tranh rộng lớn hơn của hạ tầng liên kết vùng. Cùng phiên họp, Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư đường Vành đai 5 vùng Thủ đô Hà Nội và điều chỉnh tuyến đường sắt Lào Cai–Hà Nội–Hải Phòng, những dự án được xem là xương sống cho phát triển kinh tế khu vực phía Bắc. Việc thảo luận hai thành phố này bên cạnh các dự án hạ tầng lớn cho thấy chúng được định vị như những điểm kết nối mới trong mạng lưới đô thị – công nghiệp – logistics, dù chi tiết quy hoạch chưa xuất hiện trong nguồn tài liệu. Đó là tín hiệu rằng năng lực cạnh tranh vùng không thể tách rời khỏi việc tổ chức lại không gian đô thị và nâng cấp các cực tăng trưởng.
Quan điểm này càng rõ khi Quốc hội cũng dành thời gian cho dự án Nghị quyết về cơ chế đặc thù xử lý các khó khăn đối với dự án điện gió, điện mặt trời trong cùng phiên làm việc. Nhìn tổng thể, các nội dung đều hướng đến câu hỏi: làm thế nào để khu vực phía Bắc có một cấu trúc phát triển kinh tế khu vực vừa dựa trên hạ tầng cứng (đường bộ, đường sắt, vành đai) vừa dựa trên hạ tầng mềm (thị trường điện năng tái tạo, thể chế đô thị). Trong bối cảnh đó, thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh được kỳ vọng sẽ trở thành những hạt nhân mới cho các chuỗi giá trị công nghiệp và dịch vụ, kể cả du lịch, bởi vị trí của chúng trong mạng lưới giao thông và các mối liên kết vùng đang được Quốc hội đặt lên bàn thảo luận một cách bài bản.
Từ nghị trường đến thực tiễn: Đòi hỏi chiến lược phát triển hạ tầng thành phố mới
Việc các đại biểu Quốc hội thảo luận ở tổ về thành phố Quảng Ninh, thành phố Bắc Ninh, cùng với các dự án luật và nghị quyết về phòng, chống tội phạm, công tác của Viện kiểm sát nhân dân, Tòa án nhân dân và thi hành án, cho thấy hai thành phố mới không thể tách khỏi yêu cầu về quản trị đô thị và trật tự pháp luật. Nếu muốn phát triển hạ tầng thành phố mới theo hướng hiện đại, cạnh tranh và đáng sống, chính quyền địa phương tương lai tại các thành phố này sẽ phải xử lý song song bài toán kinh tế – hạ tầng với bài toán an ninh, pháp lý. Sự hiện diện của nội dung sửa đổi Luật Kiến trúc trong cùng ngày làm việc nhấn mạnh thêm rằng cấu trúc không gian đô thị, từ quy hoạch phường đến các trục giao thông, phải được thiết kế đồng bộ với thể chế.
Tuy nhiên, từ nghị trường đến thực tiễn luôn là một khoảng cách. Việc bảo đảm đủ 5/5 điều kiện theo Luật Tổ chức chính quyền địa phương chỉ là điểm xuất phát về mặt pháp lý, không tự động chuyển hóa thành chất lượng đời sống đô thị. Nếu thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh muốn biến cơ hội phê duyệt thành phố thành lợi thế cạnh tranh thực sự, chiến lược phát triển kinh tế khu vực phải đi cùng với kế hoạch đầu tư hạ tầng cụ thể, minh bạch và có tính liên kết với các dự án đường Vành đai 5, đường sắt Lào Cai–Hà Nội–Hải Phòng và các cơ chế về năng lượng tái tạo đã được Quốc hội thảo luận. Nói cách khác, một danh xưng thành phố chỉ có ý nghĩa khi được đỡ bằng quy hoạch, hạ tầng và quản trị đủ tốt để biến tiềm năng thành kết quả.
Kết luận: Danh xưng thành phố phải gắn với tầm nhìn phát triển vùng
Nhìn lại toàn bộ phiên làm việc ngày 6/8 của Quốc hội khóa XVI, có thể thấy việc thảo luận thành lập thành phố Quảng Ninh và thành phố Bắc Ninh được đặt trong một chuỗi quyết sách liên quan đến hạ tầng, năng lượng và thể chế pháp luật. Điều này gửi một thông điệp rõ ràng: danh xưng thành phố là bước đầu trong một chiến lược dài hơi nhằm tái cấu trúc không gian phát triển vùng phía Bắc. Nếu hai thành phố mới coi đây là cơ hội để xây dựng hạ tầng thành phố mới gắn với các tuyến giao thông chiến lược, củng cố năng lực quản trị theo chuẩn luật định và chủ động tham gia vào các cơ chế kinh tế vùng, chúng có thể trở thành những cực tăng trưởng mới. Ngược lại, nếu chỉ dừng lại ở việc nâng cấp hành chính, danh xưng sẽ khó mang lại sức bật thực sự cho phát triển công nghiệp, du lịch và chất lượng sống của người dân.
