Tuần lễ sáng tạo Hội An – khi di sản gốm bước ra thị trường
Tuần lễ sáng tạo Hội An là chuỗi sự kiện văn hóa – nghệ thuật kéo dài sáu ngày, tập trung vào việc đánh thức các làng nghề thủ công, đặc biệt là làng nghề gốm truyền thống, bằng tinh thần thiết kế đương đại và tư duy kinh tế sáng tạo để kết nối di sản với nhu cầu thị trường du lịch, tiêu dùng và trải nghiệm của công chúng hôm nay. Tối 28/8, tại Quảng trường sông Hoài (phường Hội An, TP. Đà Nẵng), Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng phối hợp Văn phòng UNESCO tại Hà Nội khai mạc Tuần lễ sáng tạo Hội An 2026 – “Hành trình chạm di sản, chạm sáng tạo”. Sự kiện diễn ra từ 28/8 đến 2/9, lan tỏa khắp Quảng trường sông Hoài, Vườn tượng An Hội, khu phố cổ và các làng nghề, với gần 20 hoạt động từ tọa đàm, tập huấn đến triển lãm và trải nghiệm công nghệ. Cách tổ chức phân tán này cho thấy một quan điểm rõ ràng: di sản không nằm trong bảo tàng mà đang sống trong từng xưởng gốm, từng con phố và bến sông.
Làng nghề gốm truyền thống trong mô hình “làng trong phố, phố trong làng”
Nếu chỉ nhìn Hội An qua những mái ngói rêu phong, ta sẽ bỏ qua “phần linh hồn” của đô thị di sản này: hệ thống hơn 50 nghề và làng nghề thủ công, nơi gốm Thanh Hà là một mạch quan trọng kết nối ký ức và hiện tại. Gốm ở đây không đơn thuần là vật dụng; nó là câu chuyện về đất, lửa và bàn tay lao động, được nuôi dưỡng trong mô hình “làng trong phố, phố trong làng” – nơi xưởng gốm truyền thống nằm ngay sau những dãy nhà buôn, vừa sản xuất vừa giao thương. Khi Hội An gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian, làng nghề gốm truyền thống đứng trước cơ hội thoát khỏi vai trò “phụ họa” cho du lịch để trở thành hạt nhân của một nền kinh tế sáng tạo gắn với thiết kế đương đại gốm và chuỗi giá trị sản phẩm.
Từ “chạm di sản” đến thiết kế đương đại gốm
Điểm thuyết phục nhất của tuần lễ sáng tạo Hội An là tư duy “chạm di sản, chạm sáng tạo” được hiện thực hóa bằng hoạt động cụ thể chứ không dừng ở khẩu hiệu. Các không gian triển lãm “Chạm Truyền thống”, “Dấu ấn Sáng tạo Hội An” và “Xuyên mạch Văn hóa – Sáng tạo vươn xa” cho thấy gốm và các chất liệu thủ công được nghiên cứu, số hóa, đặt vào ngữ cảnh thiết kế mới và cách trưng bày hiện đại. Công nghệ GPS, mã QR và trí tuệ nhân tạo được dùng trong thử thách “Xuyên mạch Nghệ”, biến hành trình khám phá phố cổ và làng nghề thành một trải nghiệm tương tác, nơi người tham gia không chỉ xem sản phẩm gốm mà còn hiểu câu chuyện đằng sau từng hoa văn, từng lò nung. Chính sự kết hợp giữa chất liệu truyền thống và ngôn ngữ đương đại này mở đường cho thiết kế đương đại gốm – một bước đi chiến lược để gốm Hội An bước vào thị trường toàn cầu.
Kết nối di sản với thị trường: gốm không còn là “đồ lưu niệm giá rẻ”
Tuần lễ sáng tạo Hội An không được xây dựng như một lễ hội ngắn hạn, mà được nhìn như bước khởi đầu của một sản phẩm văn hóa – du lịch có dấu ấn riêng, tạo ra giá trị kinh tế mới từ thủ công và nghệ thuật dân gian. Khi chuyên gia, nghệ nhân, nhà nghiên cứu, cộng đồng sáng tạo và đại diện các tổ chức quốc tế cùng hiện diện tại sự kiện, thông điệp trở nên rõ ràng: gốm truyền thống phải bước vào hệ sinh thái thiết kế, truyền thông, du lịch, chuyển đổi số nếu muốn thoát khỏi hình ảnh “đồ lưu niệm giá rẻ”. Việc tuần lễ lan tỏa tới các phường Hội An, Hội An Đông, Hội An Tây và xã Tân Hiệp, với sự tham gia của xưởng nghề, bảo tàng, cửa hàng và không gian cộng đồng khắp phố cổ, cho thấy một chiến lược đồng bộ: kết nối di sản thị trường bằng mạng lưới thực hành sáng tạo tại chỗ, thay vì chỉ trông chờ vào dòng khách du lịch đi ngang.
Kết luận: Muốn gốm sống, phải cho gốm được sáng tạo
Nhìn lại tuần lễ sáng tạo Hội An, điều đáng giá nhất không phải là số lượng hoạt động, mà là cách sự kiện khẳng định một chân lý: di sản sẽ phai mờ nếu chỉ được bảo tồn trong tủ kính, nhưng sẽ tiếp tục sống nếu được đặt vào tay những người trẻ biết thiết kế, làm thương hiệu và ứng dụng công nghệ. Khi gốm Thanh Hà được xem như chất liệu để nhà thiết kế đương đại thử nghiệm hình khối, bề mặt, câu chuyện bản địa, làng nghề gốm truyền thống có cơ hội hồi sinh bằng chính sức sáng tạo của cộng đồng, chứ không phụ thuộc vào trợ cấp. Tuần lễ sáng tạo Hội An, nếu tiếp tục được tổ chức như một nền tảng kết nối di sản – sáng tạo – cộng đồng – du lịch, có thể trở thành minh chứng rằng bảo tồn không đối lập với phát triển; ngược lại, thiết kế đương đại gốm chính là cách xứng đáng nhất để tôn vinh di sản đất và lửa của phố Hội.
