Tuần lễ sáng tạo Hội An: từ lễ hội sự kiện đến chiến lược di sản sống
Tuần lễ sáng tạo Hội An là chuỗi hoạt động văn hóa – nghệ thuật – công nghệ do thành phố tổ chức nhằm kết nối di sản thủ công với thiết kế đương đại, đưa làng nghề và cộng đồng nghệ nhân bước vào dòng chảy công nghiệp văn hóa và chuyển đổi số một cách chủ động, có định hướng và có lợi cho chính cư dân địa phương. Tuần lễ sáng tạo Hội An 2026 diễn ra từ ngày 28/8 đến 2/9, phủ khắp Quảng trường sông Hoài, Vườn tượng An Hội, khu phố cổ và các làng nghề, thay đổi cách thành phố kể câu chuyện về mình: không chỉ là “bảo tàng sống” cho du khách ngắm nhìn, mà là một xưởng sáng tạo mở, nơi di sản gốm truyền thống, nghề mộc, dân ca, lễ hội cùng bước ra tương lai trong một cấu trúc đô thị đang đô thị hóa nhanh chóng nhưng vẫn muốn giữ căn cốt là một đô thị di sản đang sống, đang sáng tạo.
UNESCO và thành phố: khi danh hiệu không chỉ là tấm biển treo tường
Điểm đáng nói của tuần lễ sáng tạo Hội An không chỉ là lịch sự kiện dày đặc, mà là cách thành phố dùng danh hiệu "Đô thị Di sản Sáng tạo" như một cam kết hành động. Tối 28/8 tại Quảng trường sông Hoài, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Đà Nẵng phối hợp Văn phòng UNESCO tại Hà Nội khai mạc sự kiện, khẳng định đây không phải một lễ hội phong trào mà là bước triển khai cụ thể sau khi Hội An gia nhập Mạng lưới các thành phố sáng tạo của UNESCO trong lĩnh vực thủ công và nghệ thuật dân gian từ ngày 31/10/2023. Trong sáu ngày, gần 20 hoạt động diễn ra dưới nhiều hình thức từ tọa đàm, tập huấn đến triển lãm và trải nghiệm công nghệ. Câu nói dễ trích dẫn ở đây là: "Tuần lễ sáng tạo Hội An 2026 diễn ra từ ngày 28/8 đến ngày 2/9 với nhiều hoạt động tại Quảng trường sông Hoài, Vườn tượng An Hội, khu phố cổ và các làng nghề". Đó là lời nhắc rằng danh hiệu UNESCO di sản sống chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành hành động cụ thể trên không gian đô thị.
Gốm truyền thống trong ngôn ngữ thiết kế đương đại
Nếu phải chọn một biểu tượng cho tuần lễ sáng tạo Hội An lần này, gốm – cùng các nghề thủ công – chính là chất liệu giàu khả năng kể chuyện nhất. Dù chương trình không tách riêng một lễ hội gốm, tinh thần thiết kế đương đại gốm hiện diện rõ trong cách ban tổ chức xây dựng chủ đề "Hành trình chạm di sản, chạm sáng tạo" và chương trình nghệ thuật cùng tên, nơi chất liệu văn hóa bản địa được chuyển hóa thành ngôn ngữ nghệ thuật đương đại. Điều quan trọng không nằm ở việc tạo ra bao nhiêu sản phẩm mới, mà ở việc định nghĩa lại vai trò của di sản gốm truyền thống: không phải vật lưu niệm hoài cổ, mà là nền tảng cho những dòng sản phẩm mới, những không gian trưng bày mới, những câu chuyện thương hiệu mới. Khi làng nghề gốm Việt xuất hiện cùng các nhà thiết kế trẻ trong cùng một chương trình, họ đang gửi đi thông điệp: di sản không đứng sau, mà đi cạnh, thậm chí dẫn dắt thị hiếu thẩm mỹ đô thị.
Công nghệ số: bản đồ, trò chơi và ‘làng nghề lên số’
Điểm tách biệt tuần lễ sáng tạo Hội An với những lễ hội làng nghề trước đây là cách công nghệ được đưa vào trải nghiệm di sản ngay từ ngày khai mạc. Thành phố giới thiệu phiên bản thử nghiệm Bản đồ các không gian nghệ thuật và sáng tạo Hội An, phát hành cẩm nang "Hội An – Đô thị Di sản Sáng tạo của UNESCO" và khởi động giáo trình điện tử truyền dạy dân ca Bài chòi. Ở cấp độ cộng đồng, chuỗi tọa đàm – tập huấn "Nghệ cả Làng" và "Làng nghề lên số" bàn thẳng vào chính sách, dữ liệu đô thị, kinh tế sáng tạo và chuyển đổi số làng nghề. Thử thách "Xuyên mạch Nghệ" dùng định vị GPS, mã QR và trí tuệ nhân tạo để dẫn người tham gia đi qua các điểm di sản. Điều này cho thấy thành phố không chỉ nói về chuyển đổi số, mà biến nó thành trò chơi, thành bản đồ, thành công cụ rất cụ thể để đưa di sản sống vào hạ tầng số – bước không thể thiếu nếu muốn công nghiệp văn hóa phát triển nghiêm túc, thay vì chỉ sống bằng khách du lịch ngắn hạn.
Nghệ nhân là chủ thể, không phải ‘diễn viên phụ’ trong đô thị sáng tạo
Tuần lễ sáng tạo Hội An năm nay quy tụ đông đảo chuyên gia, nhà nghiên cứu, nghệ nhân, nghệ sĩ và cộng đồng sáng tạo. Nhưng điều đáng mừng nhất là cách diễn ngôn chính thức đặt cộng đồng ở trung tâm. Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch nhấn mạnh giá trị Hội An đến từ đời sống cộng đồng với hơn 50 nghề và làng nghề thủ công, vận hành trong mô hình "làng trong phố, phố trong làng". Nói cách khác, nghệ nhân không chỉ là người trình diễn mà là người đồng thiết kế tương lai đô thị. Khi tuần lễ hướng tới mở rộng những không gian kết nối giữa di sản – sáng tạo – cộng đồng – du lịch, đồng thời tạo thêm đầu vào cho chuyển đổi số làng nghề, đó là lời mời nghệ nhân bước vào vai trò mới: nhà sáng tạo, nhà khởi nghiệp văn hóa, người góp tiếng nói vào chiến lược phát triển đô thị. Kết luận sau tuần lễ này khá rõ: nếu muốn UNESCO di sản sống không trở thành danh hiệu rỗng, thành phố phải tiếp tục duy trì những cấu trúc nơi nghệ nhân có quyền, có tiếng nói, có lợi ích trong mọi quyết định liên quan đến di sản – từ sản phẩm gốm cụ thể cho đến quy hoạch không gian sáng tạo.
