Dự án hạ tầng 52.000 tỷ và thông điệp lựa chọn phát triển Đông - Tây
Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là dự án đường bộ cao tốc dài khoảng 136 km, kết nối cao tốc Bắc – Nam phía Đông tại xã Nguyễn Nghiêm với tuyến cao tốc Bắc – Nam phía Tây tại xã Đăk Hà, được đề xuất đầu tư hoàn chỉnh 4 làn xe với tổng mức vốn hơn 52.000 tỷ đồng, nhằm hình thành trục giao thông hiện đại, rút ngắn thời gian vận tải và mở rộng không gian phát triển kinh tế xã hội giữa duyên hải miền Trung và Tây Nguyên. Điều đáng nói là sự chủ động chính trị lẫn kỹ thuật phía Quảng Ngãi. Ngày 4/9, Tỉnh ủy tổ chức Hội nghị Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh để thảo luận và cho ý kiến về chủ trương đầu tư cao tốc Quảng Ngãi - Kon Tum, đoạn Quảng Ngãi - Đăk Hà từ Km0 - Km136. Chỉ ba ngày sau, ngày 7/9, Ban chấp hành Đảng bộ đã ban hành kết luận, thống nhất chủ trương thực hiện đoạn này và yêu cầu khẩn trương hoàn thiện hồ sơ, báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét, quyết định, phấn đấu khởi công dự án trong năm 2027. Đây không chỉ là một dự án hạ tầng 52000 tỷ mang tính “trọng điểm quốc gia”, mà là lựa chọn chiến lược: Quảng Ngãi muốn bứt phá bằng kết nối vùng kinh tế Đông - Tây, thay vì mãi bám trục ven biển quen thuộc.
Quy mô 4 làn xe hoàn chỉnh: quyết định táo bạo nhưng hợp lý
Trong bối cảnh nhiều tuyến cao tốc từng phải mở rộng sau vài năm khai thác, việc Quảng Ngãi kiên quyết chọn phương án đầu tư 4 làn xe hoàn chỉnh ngay từ đầu là một động thái đáng ủng hộ. Tuyến được đề xuất có bề rộng nền đường 24,75 m, vận tốc thiết kế 100 km/h cho các đoạn thông thường. Riêng khoảng 66 km qua đèo Vi Ô Lắc và đèo Măng Đen – khu vực đồi núi dốc, nhiều suối và khe cắt ngang – được thiết kế 4 làn xe, nền đường 22 m, tốc độ 80 km/h. Theo báo cáo tiền khả thi, tổng mức đầu tư hơn 52.100 tỷ đồng gồm trên 37.200 tỷ đồng chi phí xây dựng, thiết bị; hơn 4.000 tỷ đồng bồi thường, hỗ trợ, tái định cư; gần 3.000 tỷ đồng quản lý, tư vấn và hơn 7.800 tỷ đồng dự phòng. Một câu nói cần được trích nguyên văn: "Các phân tích cho thấy, đầu tư 4 làn xe hoàn chỉnh ngay từ đầu vừa phù hợp quy hoạch, vừa bảo đảm tính đồng bộ, an toàn khai thác, tạo năng lực dự phòng cho tăng trưởng; đồng thời hạn chế việc phải đầu tư mở rộng nhiều lần". Nếu phân kỳ rồi mở rộng trong điều kiện tuyến đang khai thác, hệ quả sẽ là chi phí đội lên, giao thông mất an toàn, tác động tiêu cực tới đất đai, rừng và môi trường.
Liên kết vùng kinh tế và không gian phát triển mới cho Quảng Ngãi – Kon Tum
Bản chất quan trọng nhất của cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum không nằm ở con số kilomet hay vốn đầu tư, mà ở chiều sâu kết nối vùng kinh tế. Điểm đầu tuyến giao với cao tốc Bắc – Nam phía Đông, điểm cuối giao với cao tốc Bắc – Nam phía Tây, biến tuyến này thành cầu nối trực tiếp giữa biển và đại ngàn thông qua 14 xã, phường trên địa bàn Quảng Ngãi và Kon Tum. Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ngãi nhấn mạnh đây là trục kết nối Đông – Tây, gắn với các nước láng giềng như Lào, Campuchia, Thái Lan và các cảng biển nước sâu, khu kinh tế ven biển. Nói cách khác, khi tuyến hoàn thành, hàng hóa Tây Nguyên có thể xuống biển nhanh hơn, còn khu kinh tế Dung Quất mở rộng được vùng hậu cần và nguồn lao động chất lượng từ Kon Tum. Từ góc độ người dân, tác động rất trực diện: thêm một trục giao thông hiện đại sẽ rút ngắn thời gian, giảm chi phí vận tải, nâng cao khả năng liên kết giữa các vùng và trung tâm kinh tế; qua đó mở ra dư địa phát triển công nghiệp, dịch vụ, logistics, du lịch, đô thị, khai thác hiệu quả hơn tiềm năng, lợi thế của tỉnh. Đặc biệt, đoạn qua trung tâm xã Măng Đen dự kiến bố trí 2 nút giao, trong đó có nút kết nối với Cảng hàng không Măng Đen. Nếu được triển khai đúng tầm, đây sẽ là cú kích hoạt cho một không gian phát triển mới dọc hành lang Đông – Tây, chứ không chỉ là con đường bê tông xuyên núi.
Áp lực thời gian và những rủi ro triển khai cần được đối diện thẳng
Dù được kỳ vọng lớn, cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum đang đứng trước áp lực thời gian và rủi ro triển khai rất rõ. UBND tỉnh đã trình báo cáo nghiên cứu tiền khả thi lên Chính phủ, Thủ tướng và các bộ ngành liên quan. Địa phương dự kiến trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư vào tháng 11/2026; phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế kỹ thuật trong năm 2027; triển khai giải phóng mặt bằng từ quý III/2027; khởi công 2027 và đưa vào khai thác năm 2030. Nói thẳng: với một dự án hạ tầng 52000 tỷ, chạy kịp mốc khởi công 2027 là nhiệm vụ rất khó nếu thủ tục, giải phóng mặt bằng và tái định cư không được xử lý quyết liệt. Ban chấp hành Đảng bộ tỉnh đã yêu cầu 14 xã, phường có tuyến đi qua tập trung tuyên truyền, tạo đồng thuận, thực hiện tốt bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư và bảo đảm bàn giao mặt bằng đúng tiến độ. Quảng Ngãi cũng đề xuất chia dự án thành 15 dự án thành phần (1 xây lắp, 14 bồi thường, GPMB) và áp dụng 5 chính sách đặc thù để xử lý các vấn đề về điều chỉnh chủ trương đầu tư, cân đối vốn, công tác GPMB, bãi đổ vật liệu thừa và chỉ định thầu. Cách tiếp cận này cho thấy tỉnh hiểu rằng rủi ro lớn nhất không nằm trên bản vẽ mà ở năng lực thực thi tại địa phương.
Ba lý do “phải làm sớm” và kết luận: chấp nhận đầu tư trước nhu cầu
Điều khiến cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum trở thành bước đi chiến lược là cách tỉnh chấp nhận đầu tư trước nhu cầu, thay vì đợi tuyến hiện hữu quá tải mới xây mới. UBND tỉnh đưa ra ba lý do rõ ràng cho sự cần thiết này: thứ nhất, quốc lộ 24 hiện hữu chưa đáp ứng vai trò hành lang vận tải liên vùng tốc độ cao; thứ hai, nhu cầu vận tải được dự báo tăng mạnh; thứ ba, việc đầu tư sớm sẽ mở rộng không gian kết nối với Khu kinh tế Dung Quất và cảng biển Dung Quất. Dự báo cho thấy tổng lưu lượng trên tuyến sẽ tăng từ khoảng 2.986 – 5.673 PCU/ngày đêm năm 2030 lên 16.122 – 23.112 năm 2040 và đạt 24.870 – 32.679 năm 2050. Theo báo cáo tiền khả thi, "việc đầu tư cần được triển khai đi trước một bước, hoàn thành trước năm 2030 để tạo năng lực hạ tầng đáp ứng nhu cầu vận tải và thúc đẩy phát triển kinh tế – xã hội". Ở tầm nhìn dài hạn, quyết định này đáng được ủng hộ: chấp nhận đầu tư lớn, đi trước nhu cầu để tạo ra năng lực hạ tầng và động lực phát triển mới. Tuy nhiên, để dự án thực sự trở thành trục kết nối vùng kinh tế hiệu quả chứ không là dòng vốn bị chôn vào bê tông, ba yếu tố phải được bảo đảm: tiến độ thủ tục đúng mốc 2026 – 2027, chất lượng giải phóng mặt bằng – tái định cư minh bạch, nhân văn, và một chiến lược phát triển công nghiệp, dịch vụ, du lịch dọc hành lang Đông – Tây ăn khớp với tuyến cao tốc. Cao tốc không tự tạo ra tăng trưởng; nó chỉ phát huy ý nghĩa khi được đặt trong một tầm nhìn phát triển vùng rõ ràng và được triển khai nghiêm túc.
