Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum: trục Đông - Tây mang tính chiến lược
Cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum là tuyến đường bộ cao tốc dài 136km, đi qua 14 xã, phường của tỉnh Quảng Ngãi, với tổng mức đầu tư khoảng hơn 52.000 tỷ đồng, được định vị là công trình trọng điểm quốc gia nhằm hình thành trục kết nối Đông - Tây mới giữa vùng duyên hải miền Trung và khu vực Tây Nguyên. Nhìn từ góc độ phát triển vùng, dự án 52.000 tỷ đồng này không chỉ thêm một tuyến giao thông trên bản đồ mà là bước thử năng lực tổ chức thực hiện của cả hệ thống chính trị. Ngày 4/9, Tỉnh ủy Quảng Ngãi đã dành vị trí trung tâm trong Hội nghị Ban chấp hành Đảng bộ để thảo luận chủ trương đầu tư đoạn Quảng Ngãi – Đăk Hà (Km0 – Km136), khẳng định đây là dự án "quan trọng của tỉnh" và yêu cầu các cơ quan “phải tích cực vào cuộc ngay từ bây giờ”. Cách lựa chọn thời điểm và ưu tiên cho thấy Quảng Ngãi xem cao tốc là đòn bẩy hiếm có để mở rộng không gian phát triển, chứ không đơn thuần là nâng cấp hạ tầng giao thông.
Tiến độ khởi công 2027: tham vọng lớn, rủi ro không nhỏ
Điểm đáng chú ý là tỉnh đặt mục tiêu khá táo bạo: hoàn thành phương án, trình Quốc hội phê duyệt chủ trương đầu tư vào tháng 11/2026 và phấn đấu khởi công dự án trong quý III/2027, đưa vào khai thác năm 2030. Với một dự án cao tốc quy mô 52.118 tỷ đồng, gồm 79 công trình cầu, 11 nút giao, chạy qua địa hình từ đồng bằng lên miền núi phức tạp, tham vọng tiến độ này là tín hiệu tích cực nhưng cũng chứa nhiều áp lực. Ở chiều tích cực, tiến độ rõ ràng giúp các cấp chuẩn bị sớm, tránh tình trạng dự án treo kéo dài, gây lãng phí cơ hội phát triển. Sở Xây dựng Quảng Ngãi đã được giao hoàn thành hồ sơ để Chính phủ thành lập Hội đồng kiểm định Quốc gia ngay từ đầu tháng 9, đồng thời chuẩn bị thu hồi khoảng 1.839ha đất, bồi thường cho gần 896 hộ, trong đó tái định cư khoảng 878 hộ. Tuy vậy, nếu khâu giải phóng mặt bằng, tái định cư và xử lý địa chất không theo kịp, mục tiêu khởi công 2027 sẽ khó giữ, và niềm tin của người dân vào các dự án hạ tầng lớn có thể bị bào mòn.
Tác động đến người dân và kinh tế vùng: lợi ích có đủ lớn?
Điều người dân quan tâm không phải là số km hay vốn đầu tư, mà là cao tốc sẽ thay đổi cuộc sống và cơ hội sinh kế như thế nào. Khi hoàn thành, tuyến cao tốc được kỳ vọng hình thành một trục giao thông hiện đại, rút ngắn thời gian di chuyển, giảm chi phí vận tải và nâng cao khả năng kết nối giữa các vùng, các trung tâm kinh tế. Với vận tốc thiết kế 80–100km/h trên nền đường rộng tới 24,75m ở đoạn đầu, cao tốc sẽ thay thế nhiều giờ di chuyển trên quốc lộ chật hẹp bằng hành trình nhanh hơn, an toàn hơn. Quan trọng hơn, trục mới từ ven biển Quảng Ngãi lên Tây Nguyên mở ra dư địa phát triển công nghiệp, dịch vụ, logistics, du lịch và đô thị, giúp khai thác hiệu quả hơn tiềm năng của địa phương. Nếu các nút giao được thiết kế hợp lý, kết nối với cảng hàng không Măng Đen và các tuyến đường hiện hữu như đề xuất, lợi ích sẽ lan tỏa ra cả khu vực Tây Nguyên, thay vì chỉ tập trung dọc tuyến. Tuy nhiên, để những lợi ích này đến được với người dân, song song với xây cao tốc, tỉnh phải chủ động quy hoạch không gian kinh tế, tránh tình trạng tuyến đường lớn chạy qua nhưng các đô thị, khu công nghiệp, khu dịch vụ vẫn manh mún.
Thách thức kỹ thuật và môi trường: phép thử cho quản trị địa phương
Không thể nói về cao tốc Quảng Ngãi Kon Tum mà bỏ qua bài toán an toàn địa chất và tác động môi trường. Toàn tuyến có hơn 35km chạy né đèo Vi Ô Lắk, đi qua khu vực phía Tây thường xuyên sạt lở trong mùa mưa bão. Các đại biểu đã sớm yêu cầu phải tính toán kỹ giải pháp phòng chống sạt lở, đảm bảo ổn định tuyến đường và an toàn cho khu dân cư lân cận. Ngoài ra, dự án 52.000 tỷ đồng này sẽ thu hồi diện tích đất lớn, ảnh hưởng tới gần 900 hộ dân. Nếu công tác bồi thường, hỗ trợ sinh kế không minh bạch, công bằng, cao tốc có thể trở thành nguồn xung đột xã hội. Bài toán của Quảng Ngãi vì thế không chỉ là kỹ thuật cầu, đường mà còn là quản trị: từ cách công khai thông tin quy hoạch, đến việc bố trí quỹ đất tái định cư và tổ chức đào tạo nghề cho người dân bị ảnh hưởng. Cao tốc chỉ thực sự là dự án phát triển Tây Nguyên khi những cộng đồng mất đất được tạo cơ hội tham gia vào chuỗi giá trị mới thay vì bị đẩy ra ngoài lề.
Kết luận: cao tốc chỉ là nền, tầm nhìn phát triển mới là điểm quyết định
Nhìn tổng thể, cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum là một bước đi chiến lược để mở thêm trục kết nối Đông – Tây, gắn ven biển với Tây Nguyên, tạo điều kiện kết nối ra Lào, Campuchia, Thái Lan và tới các cảng biển nước sâu, khu kinh tế ven biển. Tỉnh đã thể hiện quyết tâm chính trị rõ ràng với mục tiêu khởi công 2027, nhưng quyết tâm đó chỉ có ý nghĩa nếu được cụ thể hóa bằng quản trị dự án chặt chẽ và quy hoạch phát triển đồng bộ. Quan điểm hợp lý là xem cao tốc như nền hạ tầng để xây dựng chiến lược phát triển Tây Nguyên mới: khai thác không gian dọc tuyến cho công nghiệp chế biến, logistics, du lịch sinh thái, đô thị trung chuyển; đồng thời bảo vệ môi trường và đảm bảo sinh kế bền vững cho người dân. Nếu làm được, đến 2030, tuyến cao tốc này không chỉ là đường bêtông trên bản đồ, mà là trục xương sống cho một không gian kinh tế năng động trải dài từ Quảng Ngãi lên Kon Tum. Nếu không, dự án 52000 tỷ đồng sẽ trượt về mô hình quen thuộc: hạ tầng hiện đại nằm bên cạnh những vùng dân cư chưa kịp đổi đời. Lựa chọn thuộc về cách triển khai của chính quyền local chứ không nằm ở bản vẽ thiết kế.
