Cao tốc Quảng Ngãi Đắk Hà: trục kết nối mới của bản đồ kinh tế
Cao tốc Quảng Ngãi Đắk Hà là đoạn tuyến dài khoảng 136km thuộc dự án đường bộ cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum, được đầu tư với quy mô 4 làn xe và tổng mức vốn khoảng 52.118 tỷ đồng, có chức năng kết nối cao tốc Bắc – Nam phía Đông với cao tốc Bắc – Nam phía Tây thông qua khu vực Tây Nguyên, qua đó hình thành trục giao thông Đông – Tây mới và mở rộng không gian phát triển kinh tế vùng gắn với các trung tâm công nghiệp, đô thị, du lịch và hành lang quốc tế. Điểm đáng nói của dự án không nằm ở chiều dài hay số làn đường, mà ở vai trò tái cấu trúc lại cách các vùng kinh tế nói chuyện với nhau. Khi UBND tỉnh Quảng Ngãi gửi Tờ trình số 405/TTr-UBND lên Chính phủ, Thủ tướng để đề nghị trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư, câu chuyện không chỉ là đầu tư hạ tầng giao thông, mà là đặt nền cho một trục phát triển mới của miền Trung – Tây Nguyên. Theo báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, toàn tuyến được đầu tư hoàn chỉnh 4 làn, vận tốc thiết kế 80–100km/h, tạo điều kiện để hàng hóa, dịch vụ và dòng người di chuyển nhanh hơn, ổn định hơn. Đây là bước đi thể hiện rõ lựa chọn ưu tiên của nhà nước: dùng hạ tầng để "kéo gần" Tây Nguyên với biển, thay vì để khu vực này tiếp tục là"vùng xa" trên bản đồ phát triển.
Đông gặp Tây: trục cao tốc nối biển Dung Quất với Măng Đen và cửa khẩu
Về mặt quy hoạch, cao tốc Quảng Ngãi Đắk Hà được xác định là trục giao thông Đông – Tây, kết nối trực tiếp cao tốc Bắc – Nam phía Đông (CT.01) tại xã Nguyễn Nghiêm với tuyến Bắc – Nam phía Tây (CT.02) ở xã Đăk Hà. Điều này biến tuyến đường thành chiếc "khóa" gắn liền miền biển với vùng cao, nối phía tây Quảng Ngãi, Tây Nguyên, Khu kinh tế Dung Quất, hệ thống cảng Dung Quất với mạng lưới giao thông quốc gia. Hướng tuyến được nghiên cứu để rút ngắn cự ly nhưng vẫn tôn trọng địa hình và hạn chế tối đa tác động tới môi trường, đất quốc phòng, trong khi tăng khả năng kết nối với đô thị và các khu chức năng quan trọng. Cao tốc chạy song song với Quốc lộ 24, vượt sông Re, tiếp cận Ba Xa, Kon Plông, giao với đường Trường Sơn Đông rồi đi qua Măng Đen – "Đà Lạt thứ hai" của Tây Nguyên – trước khi nhập với đường Hồ Chí Minh ở Km132 và kết thúc tại Đăk Hà. Nhìn vào bản đồ, đây không còn là một dự án đường cao tốc đơn lẻ, mà là mảnh ghép cố ý trong chiến lược kết nối Tây Nguyên với dải ven biển, đồng thời mở ra hành lang vận tải từ cửa khẩu quốc tế Bờ Y ra biển thông suốt hơn.
Tác động với người dân: thời gian di chuyển giảm một nửa, cơ hội tăng gấp nhiều lần
Điều người dân quan tâm nhất không phải các ký hiệu CT.01, CT.02, mà là tuyến cao tốc này sẽ thay đổi đời sống như thế nào. Theo tính toán, khi hoàn thành, cao tốc Quảng Ngãi Đắk Hà có thể rút ngắn 50–60% thời gian di chuyển trên hành lang Quảng Ngãi – Đăk Hà, giảm chi phí vận tải và nâng cao khả năng liên kết giữa các trung tâm kinh tế. Đó là sự khác biệt rất rõ: cùng một đoạn đường, nhưng chỉ mất một nửa thời gian, nghĩa là cơ hội tiếp cận việc làm, dịch vụ y tế, giáo dục, du lịch đều được mở rộng đáng kể. Không gian dọc tuyến cũng không còn chỉ là những huyện miền núi, thị trấn nhỏ. Hạ tầng mới được kỳ vọng tạo dư địa phát triển các cụm công nghiệp, trung tâm chế biến nông – lâm sản, logistics, đô thị và du lịch. Cà phê, gỗ rừng trồng, sản phẩm nông nghiệp Tây Nguyên sẽ có đường ra biển nhanh hơn; ngược lại, hàng hóa nhập khẩu qua cảng Dung Quất có thể tới Kon Tum và rộng hơn là Tây Nguyên với chi phí thấp hơn. Nếu quy hoạch đi cùng hỗ trợ tín dụng và thu hút doanh nghiệp, những vùng đất từng "chỉ có rừng" dễ trở thành điểm đến của nhà đầu tư sản xuất và du lịch sinh thái.
Từ vốn 52.118 tỷ đến hành lang kinh tế quốc tế qua Lào, Campuchia, Thái Lan
Sơ bộ tổng mức đầu tư tuyến cao tốc Quảng Ngãi Đắk Hà được xác định khoảng 52.118,692 tỷ đồng, toàn bộ dự kiến từ ngân sách Trung ương. Trong đó, chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 4.093,542 tỷ; xây dựng và thiết bị 37.229,435 tỷ; quản lý dự án, tư vấn và chi phí khác 2.978,355 tỷ; dự phòng gần 7.817,360 tỷ. Đây là con số lớn, nhưng nếu chỉ nhìn như một khoản chi hạ tầng thì là thiếu, bởi tuyến đường này còn mang ý nghĩa chiến lược về đối ngoại kinh tế. Theo định hướng dài hạn, cao tốc Quảng Ngãi – Kon Tum không chỉ kết nối nội vùng mà còn tăng cường liên kết kinh tế với khu vực Tây Nguyên và hành lang quốc tế hướng tới Lào, Campuchia và Thái Lan. Khi trục Đông – Tây được hình thành, hành lang vận tải từ Tây Nguyên và cửa khẩu Bờ Y ra biển sẽ có một tuyến kết nối quan trọng, giảm phụ thuộc vào các cung đường nhỏ, quanh co. Vấn đề là: chúng ta có biến cao tốc thành "hành lang kinh tế" thực sự, hay để nó chỉ là đường xe chạy? Câu trả lời phụ thuộc vào việc các tỉnh có kịp xây dựng khu công nghiệp, cụm logistics và chính sách ưu đãi đủ hấp dẫn dọc tuyến.
Tiến độ, rủi ro và điều kiện để cao tốc trở thành đòn bẩy phát triển kinh tế vùng
Về tiến độ, tỉnh Quảng Ngãi dự kiến trình Quốc hội quyết định chủ trương đầu tư vào tháng 11/2026; sau đó hoàn thành báo cáo nghiên cứu khả thi và thiết kế kỹ thuật trong năm 2027, đồng thời bắt đầu giải phóng mặt bằng từ quý III/2027. Mục tiêu là khởi công ngay trong năm 2027 và hoàn thành, đưa vào khai thác năm 2030. Một phần đáng chú ý là đề xuất cơ chế cho phép áp dụng chỉ định thầu đối với toàn bộ các gói thầu của dự án, theo quy định pháp luật về đấu thầu. Cách làm này có thể giúp rút ngắn thời gian và giảm rủi ro chậm tiến độ, nhưng cũng đặt ra yêu cầu minh bạch và giám sát chặt. Đoạn tuyến qua đèo Vi Ô Lắc, đèo Măng Đen dài khoảng 66km với địa hình phức tạp, độ dốc lớn, nhiều khe suối, chênh cao địa hình đáng kể; do đó được thiết kế nền đường 22m, vận tốc 80km/h, vẫn đảm bảo 4 làn. Đây sẽ là thách thức kỹ thuật và tài chính đáng kể. Nếu thi công chậm, đội vốn, hiệu quả đầu tư hạ tầng giao thông có thể bị đặt dấu hỏi. Kết luận lại, cao tốc Quảng Ngãi Đắk Hà là cơ hội hiếm để kết nối Tây Nguyên với ven biển và hành lang quốc tế, nhưng nó chỉ trở thành đòn bẩy phát triển kinh tế vùng khi tiến độ được giữ đúng cam kết, chất lượng công trình đảm bảo, và quan trọng hơn là các tỉnh chủ động chuẩn bị quỹ đất, quy hoạch không gian kinh tế dọc tuyến thay vì chờ đường xong mới làm.
