Động thái mua lại trái phiếu Mỹ: tham vọng lớn, hiệu quả nhỏ
Chương trình mua lại trái phiếu Mỹ là biện pháp Bộ Tài chính sử dụng tiền mặt để mua lại các trái phiếu kho bạc dài hạn đang lưu hành, nhằm tăng thanh khoản cho thị trường trái phiếu, làm chậm biến động lợi suất trái phiếu kho bạc và trấn an câu chuyện tiêu cực về khả năng trả nợ của Chính phủ, nhưng không trực tiếp làm giảm quy mô nợ công hay thay thế vai trò của ngân hàng trung ương trong chính sách nới lỏng định lượng. Điểm mấu chốt trong đợt can thiệp mới là quy mô công bố đã tăng lên mức tối đa 6 tỷ USD, gấp ba mức mua lại thông thường từng được Bộ Tài chính đề cập. Về mặt thông điệp, Scott Bessent muốn chứng minh Bộ Tài chính Mỹ sẵn sàng hành động mạnh tay để chặn đà tăng chi phí vay trên thị trường trái phiếu kho bạc khổng lồ trị giá hàng chục nghìn tỷ USD. Tuy nhiên, thị trường trái phiếu lại chọn cách phản ứng ngược: tiếp tục bán ra, đẩy lợi suất tăng thêm và gián tiếp phủ nhận sức nặng của động thái này.
Vì sao lợi suất trái phiếu kho bạc vẫn tăng sau thông báo?
Kế hoạch mua lại trái phiếu Mỹ với mức tối đa 6 tỷ USD được kỳ vọng sẽ kéo lợi suất trái phiếu kho bạc đi xuống, nhưng diễn biến thực tế lại chứng minh điều ngược lại: lợi suất tăng đồng loạt ngay sau khi thông tin được công bố. Trái phiếu kho bạc tiếp tục bị bán tháo, lợi suất kỳ hạn 10 năm lên quanh vùng 4,84–4,86%, trong khi lợi suất kỳ hạn 30 năm vượt qua ngưỡng mà nhiều nhà giao dịch theo dõi sát sao. Đây là phản ứng rất rõ ràng của thị trường trái phiếu rằng quy mô mua lại không đáp ứng kỳ vọng đã được "định giá" trước đó. Theo các nhà chiến lược lãi suất, giới đầu tư từng chờ đợi những con số 7–10 tỷ USD cho mỗi đợt mua lại; bất kỳ mức nào thấp hơn sẽ kích hoạt áp lực bán trên thị trường trái phiếu kho bạc. Câu nói "Đây không phải là ‘bazooka’ của Hank Paulson" cho thấy một đánh giá sắc lạnh: Bessent thiếu công cụ chính sách tài khóa mang sức mạnh đủ để xoay chuyển tâm lý thị trường trái phiếu trong bối cảnh nợ công đã quá lớn và lợi suất dài hạn bị chi phối chủ yếu bởi những yếu tố kinh tế cơ bản.
Sự hoài nghi từ Phố Wall: khi chính sách tài khóa bị xem là “chiêu kỹ thuật”
Phố Wall không chỉ thất vọng vì con số 6 tỷ USD, mà còn hoài nghi sâu hơn về triết lý chính sách tài khóa đứng sau chương trình mua lại trái phiếu Mỹ này. Nhiều nhà đầu tư xem đây là một biện pháp kỹ thuật nhằm tăng thanh khoản và làm dịu biến động, chứ không phải giải pháp chạm tới gốc rễ là quỹ đạo nợ công và niềm tin vào khả năng ngân sách duy trì bền vững. Khi lợi suất dài hạn đã lên vùng cao nhất trong nhiều năm, câu chuyện "nước Mỹ sẽ không trả nổi nợ" dù bị Bessent gọi là vô lý vẫn bám rễ trên thị trường, khiến bất kỳ động thái nào chỉ xử lý phần ngọn khó mà đảo chiều trào lưu bán trái phiếu dài hạn. Theo đánh giá của một số chuyên gia, việc mua lại trái phiếu chủ yếu làm dễ thở hơn cho các ngân hàng và nhà môi giới đang nắm giữ nhiều trái phiếu khó giao dịch, giúp họ có thêm dư địa tham gia đấu giá nợ mới. Nhưng mặt trái là nguy cơ làm suy yếu uy tín của Bộ Tài chính nếu chương trình bị thị trường xem như nỗ lực can thiệp giá mang tính phòng thủ, đi ngược lại với nỗ lực kiềm chế lạm phát của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ.
Tác động dây chuyền: vàng, Bitcoin và túi tiền người vay
Việc lợi suất trái phiếu kho bạc tăng thêm sau chương trình mua lại không chỉ phản ánh tâm lý trong thị trường trái phiếu, mà còn lan sang các tài sản khác. Vàng và Bitcoin đều suy yếu khi lợi suất tăng, thay vì nhận được lực mua mạnh như những nơi "trú ẩn" truyền thống. Bitcoin có lúc rơi xuống quanh mức giá thấp hơn so với trước khi thông báo, rồi hồi nhẹ trở lại, trong khi vàng đi ngang trong vùng giá cao nhưng không bứt phá; đó là dấu hiệu cho thấy nhà đầu tư chưa tin rằng động thái mua lại trái phiếu Mỹ sẽ nhanh chóng ổn định được mặt bằng lãi suất dài hạn. Với người dân Mỹ, câu chuyện còn trực diện hơn: đà tăng của lợi suất trái phiếu kho bạc đã đẩy lãi suất vay mua nhà lên mức cao nhất trong hơn một năm, làm chi phí vay thế chấp và các khoản vay tiêu dùng khác trở nên nặng nề hơn. Doanh nghiệp huy động vốn cũng chịu áp lực tương tự, khi lãi suất tham chiếu từ trái phiếu kho bạc dài hạn tiếp tục cao. Nếu chương trình mua lại không đủ sức kìm lại xu hướng này, gánh nặng sẽ đè lên cả hộ gia đình lẫn khu vực doanh nghiệp trong thời gian tới.
Điều gì tiếp theo cho thị trường trái phiếu và bài toán uy tín chính sách?
Phần khó nhất với Bộ Tài chính lúc này không phải là tung thêm vài tỷ USD cho các đợt mua lại trái phiếu Mỹ, mà là khôi phục niềm tin vào định hướng chính sách tài khóa của Washington. Khi nhà đầu tư đã coi các biện pháp mua lại là "chiêu kỹ thuật" khó thắng được những lực kéo từ nợ công khổng lồ, tăng trưởng, lạm phát và kỳ vọng chính sách tiền tệ, thì bất kỳ bước đi nào thiếu tính đột phá sẽ tiếp tục bị thị trường trái phiếu bỏ qua. Theo một số đánh giá, những biện pháp hiện tại khó có thể lấn át sức mạnh của các yếu tố kinh tế cơ bản đang đẩy lợi suất dài hạn lên cao. Trước mắt, Bộ Tài chính vẫn đặt cược vào các kênh tài trợ nợ ngắn hạn và các phiên đấu giá trái phiếu mới; cuộc đấu giá trái phiếu kỳ hạn 30 năm trong ngày 10/9 được xem là phép thử quan trọng để đo xem thị trường đánh giá thế nào về khả năng Bessent kéo giảm lợi suất dài hạn. Nhưng nếu kết quả không thể hiện nhu cầu vượt trội, nhiều khả năng Bộ Tài chính sẽ phải thừa nhận một thực tế: muốn thay đổi xu hướng trong thị trường trái phiếu kho bạc, cần hơn nhiều một chương trình mua lại 6 tỷ USD – cần một chiến lược tổng thể về nợ công, chi tiêu và thu ngân sách đủ thuyết phục nhà đầu tư.
