Lợi suất trái phiếu Mỹ 5%: tín hiệu cảnh báo hơn là biến động kỹ thuật
Lợi suất trái phiếu Mỹ là mức lợi tức mà nhà đầu tư yêu cầu khi nắm giữ trái phiếu Kho bạc, đồng thời là lãi suất tham chiếu lan tỏa tới toàn bộ hệ thống tài chính, từ chi phí vay của chính phủ, doanh nghiệp, người dân cho đến định giá cổ phiếu và bất động sản. Khi lợi suất tăng vọt, đó không chỉ là biến động trên đồ thị, mà là dấu hiệu thị trường đòi hỏi phần thưởng rủi ro cao hơn cho việc tài trợ nợ công Mỹ. Bộ Tài chính Mỹ đã mạnh tay tăng quy mô mua lại trái phiếu dài hạn đang lưu hành lên tối đa 6 tỷ USD mỗi phiên cho nhóm kỳ hạn 10–20 năm, gấp ba so với trần 2 tỷ USD trước đó. Mục tiêu được tuyên bố là cải thiện thanh khoản và giảm căng thẳng ở đoạn dài đường cong lợi suất. Thế nhưng, sau các thông báo này, lợi suất trái phiếu Mỹ kỳ hạn 10 năm vẫn leo lên quanh 4,85%, áp sát vùng cao nhất kể từ năm 2023, rồi chạm ngưỡng 5% – mức từng chỉ xuất hiện rất ngắn vào năm 2023 và trước đó là năm 2007. Thị trường đã phát đi một thông điệp rõ ràng: vài tỷ USD mua lại không thể khỏa lấp sự hoài nghi đối với nợ công Mỹ.
Vì sao mua lại trái phiếu không kéo nổi lợi suất xuống?
Về lý thuyết, mua lại trái phiếu sẽ tăng cầu, hỗ trợ giá và giảm lợi suất. Nhưng thực tế thị trường tài chính Mỹ hiện nay cho thấy tác động này quá nhỏ so với lực đẩy đang đến từ nhiều phía. Tổng quy mô thị trường trái phiếu Kho bạc lên tới gần 32.000 tỷ USD; trong bối cảnh đó, vài tỷ USD mua lại giống như ném đá xuống hồ lớn, tạo gợn sóng nhưng không thay đổi được dòng nước. Lợi suất trái phiếu dài hạn cao phản ánh ba nỗi lo chồng chất: lạm phát chưa hoàn toàn được trấn an, kỳ vọng lãi suất chính sách duy trì ở vùng cao lâu hơn, và rủi ro tài khóa khi chi tiêu chính phủ bị xem là thiếu kiểm soát. Nhà đầu tư nhìn xa hơn thao tác kỹ thuật của Bộ Tài chính, họ đặt câu hỏi liệu nợ công Mỹ có còn bền vững khi chi phí lãi vay ngày càng phình to. Khi gốc rễ niềm tin bị lung lay, những biện pháp mua lại mang tính "điều tiết thanh khoản" không đủ sức đảo chiều xu hướng lợi suất.
Nợ công Mỹ vượt 40.000 tỷ USD: tăng trưởng có cứu được bảng cân đối?
Điểm đáng lo không nằm ở bản thân con số lợi suất 5%, mà ở vị trí nó xuất hiện trong bức tranh nợ công Mỹ. Nợ liên bang đã vượt 40.000 tỷ USD, trong khi thâm hụt ngân sách tài khóa được dự báo vượt 2.000 tỷ USD. Nợ do công chúng nắm giữ đã vượt 100% GDP, khiến áp lực tài khóa trở nên ngày càng nghiêm trọng. Trong bối cảnh đó, lợi suất trái phiếu dài hạn cao là cách thị trường nói: để tiếp tục vay nhiều hơn, chính phủ Mỹ phải trả giá đắt hơn. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent kỳ vọng Mỹ duy trì tăng trưởng GDP khoảng 3% mỗi năm kết hợp kiểm soát chi tiêu, qua đó cải thiện dần tỷ lệ nợ trên quy mô nền kinh tế. Đây là câu chuyện "chạy đua" giữa tốc độ tăng trưởng và tốc độ phình nợ. Nếu kinh tế đủ mạnh, gánh nặng nợ công có thể tương đối ổn định; nhưng khi lợi suất trái phiếu Mỹ neo cao, chi phí lãi vay ăn sâu vào ngân sách, làm thu hẹp không gian chính sách và tăng rủi ro cho khả năng duy trì tài chính công lâu dài.
Áp lực lan sang người vay, bất động sản và Phố Wall
Lợi suất trái phiếu Mỹ 10 năm là mức tham chiếu cho cả nền kinh tế, nên khi chạm 5%, hệ quả không dừng ở thị trường trái phiếu. Đà tăng này kéo chi phí đi vay của người tiêu dùng, doanh nghiệp và chính phủ Mỹ đồng loạt đi lên. Chi phí vay mua nhà, mua ôtô và nhiều khoản tín dụng khác trở nên đắt đỏ hơn, trong khi lãi suất thế chấp cố định 30 năm đã leo lên khoảng 6,76%, từ mức 6,15% đầu năm. Đối với người mua nhà, đó là sự chuyển dịch từ "có thể gánh nổi" sang "phải cân nhắc lại". Thị trường chứng khoán cũng chịu sức ép. Khi trái phiếu chính phủ – tài sản an toàn – bắt đầu cho lợi suất hấp dẫn hơn, dòng tiền có lý do để rời khỏi cổ phiếu. Theo một chuyên gia tại Capital Economics, ngưỡng 5% được nhiều người xem là mức mà nếu vượt qua, thị trường tài chính có thể rơi vào tình trạng hỗn loạn. Dù kịch bản cực đoan chưa xảy ra và chỉ số S&P 500 vẫn tăng hơn 10% trong năm, lợi suất cao đã trở thành "trọng lực" mới kéo định giá tài sản rủi ro xuống, nhất là nếu tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp suy yếu.
Kỷ nguyên lãi suất siêu thấp đã khép lại: Mỹ phải đối mặt thật sự với nợ công
Điểm cốt lõi của câu chuyện lợi suất trái phiếu Mỹ hiện nay là sự thay đổi chế độ: thời kỳ lãi suất siêu thấp kéo dài sau khủng hoảng 2008 dường như đã khép lại. Lãi suất đang quay về mặt bằng lịch sử cao hơn, nhưng nợ công lại ở mức chưa từng thấy. Điều này tạo thế "kẹp" nguy hiểm: nợ lớn, lãi cao, và kỳ vọng thị trường ngày càng khắt khe. Mua lại trái phiếu, dù quy mô tăng lên, chỉ là công cụ tinh chỉnh thị trường, không phải giải pháp cho bài toán nợ công Mỹ. Khi nợ liên bang đã vượt 40.000 tỷ USD và lợi suất trái phiếu dài hạn vẫn ở vùng cao, điều thị trường chờ đợi không phải thêm vài đợt mua lại, mà là một chương trình tài khóa đáng tin: điều chỉnh chi tiêu, cải tổ ưu tiên ngân sách, kết hợp chính sách tăng trưởng thực chất và kiểm soát lạm phát. Chừng nào Washington còn né tránh cuộc đối thoại khó khăn này, lợi suất trái phiếu Mỹ sẽ tiếp tục là chiếc nhiệt kế báo sốt cho sức khỏe tài chính công – và người vay, từ hộ gia đình đến Phố Wall, sẽ là những người cảm nhận rõ nhất.
