Từ nông thôn mới đến nông thôn hiện đại: bước ngoặt phát triển
Nông thôn mới Hà Nội là chương trình xây dựng không gian nông thôn có hạ tầng đồng bộ, kinh tế phát triển, môi trường được bảo vệ và đời sống người dân được nâng cao, nay được mở rộng thành mô hình nông thôn hiện đại gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và đô thị hóa để tạo ra các “miền quê đáng sống” giàu bản sắc và phát triển bền vững. Hà Nội không còn đặt mục tiêu nông thôn chỉ là vùng “phụ trợ” cho đô thị, mà là trụ cột của phát triển nông thôn bền vững và ngành nông nghiệp công nghệ cao. Thành phố đã ban hành Quyết định 2376 để xác định nhóm xã thực hiện Bộ tiêu chí quốc gia về nông thôn mới giai đoạn 2026-2030, với 36 xã nhóm 1, 39 xã nhóm 2 và không có xã nhóm 3. Đồng thời, Kế hoạch 335 cụ thể hóa định hướng nông nghiệp, nông thôn đến 2030 và tầm nhìn 2045, đưa nông thôn trở thành không gian kinh tế – xã hội năng động.
Mục tiêu 80% xã đạt chuẩn: tham vọng nhưng không thể chỉ chạy theo con số
Theo các quyết định và kế hoạch đã ban hành, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2030 có khoảng 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và khoảng 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Đây là bước nâng cấp rõ rệt so với giai đoạn trước, khi thành phố chuyển từ tư duy “đủ tiêu chí hạ tầng” sang “nâng chất không gian sống và năng lực kinh tế nông thôn”. Nhưng nếu chỉ coi tỷ lệ xã đạt chuẩn là đích đến, nguy cơ “chạy theo thành tích” là có thật: mặt bằng hạ tầng có thể lên, trong khi tính bền vững về sinh kế, môi trường và văn hóa dễ bị bỏ ngỏ. Điểm đáng chú ý là Hà Nội không để các địa phương tự xoay sở một cách rời rạc. Thành phố đã thành lập Ban Chỉ đạo Chương trình mục tiêu quốc gia về nông thôn mới, giảm nghèo bền vững và phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số, tạo khung điều phối thống nhất. Cấp xã được phân nhóm để định hướng yêu cầu khác nhau, thay vì áp cùng một “chuẩn” cho tất cả.
Tiêu chí mới: chuyển đổi số và chuyển đổi xanh là “điểm phân hóa” nông thôn
Dự thảo Bộ tiêu chí xã nông thôn mới Hà Nội giai đoạn 2026-2030 gồm 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu, kế thừa kết quả đã có nhưng bổ sung mạnh yêu cầu về chuyển đổi số, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và bảo vệ môi trường. Nghĩa là chuẩn nông thôn mới Hà Nội không còn chỉ là đường bê tông, nhà văn hóa, trường học, mà là năng lực vận hành xã hội – kinh tế dựa trên dữ liệu, nền tảng số và mô hình sản xuất sạch. Theo quy định, 100% chất thải rắn sinh hoạt phải được thu gom, xử lý; tối thiểu 80% rác thải phải được phân loại tại nguồn và chấm dứt chôn lấp trực tiếp chất thải sinh hoạt. Các địa phương phải tăng cường thu gom, xử lý chất thải chăn nuôi, phụ phẩm nông nghiệp, nước thải sinh hoạt, cải tạo cảnh quan và bảo vệ nguồn nước. Đây là những tiêu chí chuyển đổi xanh nông nghiệp rõ ràng, nhưng cũng đòi hỏi thay đổi thói quen và đầu tư không nhỏ ở cấp hộ và cấp thôn.
Chiến lược tăng thu nhập: nông nghiệp công nghệ cao, sinh thái và tuần hoàn
Điểm mấu chốt của bài toán phát triển nông thôn bền vững là thu nhập, không phải chỉ là hạ tầng. Thành phố đặt một chỉ tiêu rất rõ: đến năm 2030, thu nhập bình quân người dân khu vực nông thôn đạt từ 135 triệu đồng/người/năm trở lên. Đây là con số nếu thực thi đúng sẽ tạo áp lực phải thay đổi mô hình sản xuất, tổ chức thị trường và phân phối giá trị. Theo Kế hoạch 335, Hà Nội định hướng phát triển nông nghiệp theo hướng hiện đại, ứng dụng công nghệ cao, thông minh, tuần hoàn và phát thải thấp; mở rộng nông nghiệp hữu cơ, nông nghiệp xanh, thân thiện môi trường, kết hợp với du lịch sinh thái, du lịch trải nghiệm và du lịch cộng đồng. Cùng với đó, thành phố đặt mục tiêu đánh giá, phân hạng thêm từ 2.000 sản phẩm OCOP, trong đó khoảng 2% đạt hoặc tiềm năng 5 sao. Nếu làm tốt, OCOP và chuỗi giá trị nông sản chế biến, logistics nông nghiệp sẽ là động lực quan trọng để bù đắp phần thu nhập ngoài trồng trọt, chăn nuôi truyền thống.
Thực thi ở cấp xã: Kiều Phú, Hát Môn và lộ trình nông thôn hiện đại 2030
Tham vọng nông thôn hiện đại 2030 sẽ vô nghĩa nếu cấp xã không chuyển động. Điều đáng khích lệ là nhiều địa phương đã bắt đầu “soi mình” theo tiêu chí mới: chủ động rà soát thực trạng, xác định rõ tiêu chí đã đạt, chưa đạt, xây dựng lộ trình, tập trung nguồn lực và từng bước hoàn thiện. Kiều Phú coi xây dựng nông thôn mới là nhiệm vụ trọng tâm, cụ thể hóa 27 nội dung, chỉ tiêu với tinh thần “6 rõ” để phấn đấu được công nhận đạt chuẩn trong năm 2026. Hát Môn đã tự căn cứ bộ tiêu chí Trung ương, đến tháng 6 có 31/47 chỉ tiêu đạt, 16 chỉ tiêu chưa đạt, đồng thời đặt mục tiêu tăng trưởng giá trị sản xuất bình quân 13,5% và thu nhập bình quân 107 triệu đồng/người/năm. Theo kế hoạch, trong riêng năm 2026, Hà Nội dự kiến hoàn thiện hồ sơ, thủ tục xét công nhận 3 xã đạt chuẩn nông thôn mới theo bộ tiêu chí của thành phố. Cùng lúc đó, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao xây dựng Bộ tiêu chí xã nông thôn mới Hà Nội giai đoạn 2026-2030, dự kiến ban hành trong tháng 8. Về dài hạn, định hướng đến năm 2045 là xây dựng ngành nông nghiệp Thủ đô hiện đại, bền vững, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước về nông nghiệp công nghệ cao, sinh thái và đô thị. Nếu Hà Nội giữ được trọng tâm vào chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và tăng thu nhập thực chất, nông thôn hiện đại 2030 sẽ không chỉ là khẩu hiệu mà là thay đổi đời sống người dân.
