Nông thôn mới Hà Nội: từ hoàn thiện hạ tầng đến không gian xanh, số và hiện đại
Nông thôn mới Hà Nội là chương trình xây dựng và nâng cấp toàn diện các xã ngoại thành, không chỉ tập trung vào hạ tầng giao thông, trường học, y tế, mà còn chú trọng chuyển đổi số nông thôn, chuyển đổi xanh, bảo vệ môi trường và gắn kết phát triển bền vững với quá trình đô thị hóa của Thủ đô.Điểm đáng nói trong chiến lược nông thôn mới Hà Nội là mục tiêu rất rõ: đến năm 2030, 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới và 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại. Đây không phải là cuộc chạy đua thành tích, mà là cách thành phố định hình lại không gian nông thôn như một phần năng động của đô thị mở rộng. Việc phân nhóm 36 xã nhóm 1 và 39 xã nhóm 2, không có xã nhóm 3, cho thấy Hà Nội muốn nâng mặt bằng chung thay vì chấp nhận những "vùng trũng" phát triển.
Bộ tiêu chí mới: chuyển đổi số nông thôn và kinh tế xanh là “trục xương sống”
Điểm thay đổi quan trọng nhất trong bộ tiêu chí xã nông thôn mới giai đoạn 2026-2030 là tư duy: nông thôn không chỉ cần đủ đường, trường, trạm, mà phải xanh, số hóa và sinh thái. Dự thảo bộ tiêu chí của Hà Nội gồm 10 tiêu chí với 47 chỉ tiêu, kế thừa giai đoạn trước nhưng bổ sung yêu cầu mạnh về chuyển đổi số nông thôn, kinh tế tuần hoàn, kinh tế xanh và bảo vệ môi trường. Nổi bật là yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, sản xuất và đời sống người dân, gắn với việc xây dựng thôn thông minh và giải quyết thủ tục hành chính trực tuyến ở tỷ lệ rất cao. Đây là lựa chọn mang tính chiến lược: nếu nông thôn không bước vào kỷ nguyên số, sẽ bị bỏ lại phía sau trong dòng chảy đô thị hóa và hội nhập. Bộ tiêu chí mới vì thế mang tính “lọc” – buộc các xã phải thay đổi cách quản trị, thay vì chỉ đầu tư công trình.
Chiến lược xanh: hạ tầng nông thôn gắn chặt với bảo vệ môi trường
Hà Nội đang gửi đi một thông điệp rõ ràng: hiện đại hóa nông thôn nếu không gắn với bảo vệ môi trường thì không được coi là thành công. Dự thảo bộ tiêu chí yêu cầu 100% chất thải rắn sinh hoạt phải được thu gom, xử lý; tối thiểu 80% rác thải phải được phân loại tại nguồn; chấm dứt tình trạng chôn lấp trực tiếp chất thải sinh hoạt. Đồng thời, các địa phương phải tăng cường thu gom, xử lý chất thải chăn nuôi, phụ phẩm nông nghiệp, triển khai giải pháp xử lý nước thải sinh hoạt, cải tạo cảnh quan và bảo vệ nguồn nước. Điều này đặt trách nhiệm môi trường lên cùng thang với hạ tầng. Những tuyến đường liên xã, liên thôn được bê tông, nhựa hóa, trường học, y tế được nâng cấp đã chứng minh sức bật kinh tế – xã hội khi hạ tầng được đầu tư. Nếu đi kèm chuẩn xanh, nông thôn mới Hà Nội không chỉ khang trang mà còn có sức sống dài hạn, tránh lặp lại bài học ô nhiễm của nhiều khu đô thị.
Thực thi ở cơ sở: tinh thần “6 rõ” và bước chuyển từ xã điểm đến mặt bằng chung
Tham vọng nông thôn mới hiện đại sẽ vô nghĩa nếu cấp xã không thay đổi cách làm. Trên thực tế, một số địa phương đang cho thấy mô hình triển khai khá quyết liệt. Tại xã Kiều Phú, xây dựng nông thôn mới được coi là nhiệm vụ trọng tâm, UBND xã đã ban hành kế hoạch thực hiện các tiêu chí thuộc Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2026-2030, tổ chức hội nghị triển khai tới từng bộ phận. Phòng Kinh tế xã này cụ thể hóa 27 nội dung, chỉ tiêu và áp dụng tinh thần “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ quy trình, rõ kết quả. Hát Môn thì chủ động rà soát theo bộ tiêu chí Trung ương, xác định 31/47 chỉ tiêu đã đạt, còn 16 chỉ tiêu chưa đạt để xây dựng lộ trình hoàn thành. Những ví dụ này cho thấy nếu cấp cơ sở coi tiêu chí là công cụ quản trị, không phải gánh nặng giấy tờ, thì nông thôn mới Hà Nội có cơ hội trở thành cuộc cải cách thực sự.
Tương lai nông thôn mới hiện đại: thách thức thực chất hay cơ hội tái thiết vùng ven đô?
Mục tiêu có 20% số xã đạt chuẩn nông thôn mới hiện đại vào năm 2030 là bước đi táo bạo, vì nó đặt ra chuẩn cao hơn hẳn cho một nhóm xã sẽ đóng vai trò “đầu tàu” vùng ven đô. Bên cạnh bộ tiêu chí chung, Hà Nội đang xây dựng bộ tiêu chí riêng cho nông thôn mới hiện đại, chú trọng hơn đến ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chất lượng dịch vụ và nâng cao đời sống người dân. Theo định hướng tổng quát, chương trình nông thôn mới phải xây dựng không gian hiện đại, giàu đẹp, bản sắc, bền vững, gắn với đô thị hóa và thích ứng biến đổi khí hậu, phát triển kinh tế nông thôn theo hướng xanh, tuần hoàn, sinh thái để nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống. Câu hỏi không phải là “có làm được không”, mà là Hà Nội có dám kiên định với những yêu cầu khó – từ phân loại rác đến thôn thông minh – hay sẽ nới lỏng khi gặp sức ép tiến độ. Nếu giữ vững chuẩn, nông thôn mới Hà Nội có thể trở thành hình mẫu cho vùng ven đô trên cả nước.
