Đích đến 2028 cần được đo bằng thay đổi thực chất
Nông thôn mới là chuẩn phát triển cấp xã bao quát hạ tầng, sinh kế, dịch vụ xã hội, môi trường và năng lực quản trị, nhằm cải thiện đời sống người dân chứ không chỉ hoàn thành một danh sách chỉ tiêu. Xã Tuyên Quang đặt mục tiêu đạt chuẩn vào năm 2028, sau đó hướng tới chuẩn nông thôn mới hiện đại vào năm 2030. Đây là lộ trình đáng ủng hộ, nhưng thời hạn chỉ có ý nghĩa nếu từng tiêu chí được chuyển thành kết quả người dân cảm nhận được.
Theo kế hoạch, năm 2026 xã rà soát hiện trạng và xây dựng lộ trình; năm 2027 phấn đấu hoàn thành 5–7 tiêu chí; năm 2028 đạt đủ 10/10 tiêu chí. Hiện xã mới đạt 4 tiêu chí, gồm văn hóa, giáo dục, y tế; giảm nghèo và an sinh; hệ thống chính trị và hành chính công; tiếp cận pháp luật, an ninh và quốc phòng. Sáu tiêu chí còn lại trải từ quy hoạch, hạ tầng, kinh tế nông thôn đến nhân lực, chuyển đổi số và môi trường. Khoảng cách ấy cho thấy mục tiêu không thể đạt bằng vài công trình riêng lẻ.
Công trình gần dân là thước đo của tiến độ
Những con đường hoàn thành ở thôn Văn Lâm cho thấy đầu tư đúng chỗ có tác động tức thì: hai tuyến dài 1.300 m và 870 m giúp người dân đi lại thuận tiện hơn, đồng thời vận chuyển nông sản và vật tư sản xuất dễ dàng hơn. Nhà tập luyện thể dục thể thao tại thôn Phú Hưng đang hoàn thiện, hứa hẹn bổ sung không gian sinh hoạt và rèn luyện sức khỏe. Đây là dạng kết quả cần được đặt ngang với tỷ lệ giải ngân: vốn chỉ có ý nghĩa khi công trình phục vụ nhu cầu thiết thực.
Riêng năm 2026, xã được phân bổ hơn 4,1 tỷ đồng; giai đoạn 2026–2030 có 27,6 tỷ đồng cho chương trình xây dựng nông thôn mới và giảm nghèo bền vững. Chủ tịch UBND xã Huỳnh Trọng Phương cho biết địa phương sẽ theo dõi sát tiến độ và giao nhiệm vụ cụ thể cho từng cơ quan phụ trách tiêu chí. Cách làm này cần đi kèm giám sát chất lượng, mức độ sử dụng và lợi ích sinh kế, nếu không việc đạt chuẩn có thể chỉ nằm trên hồ sơ.
Giải ngân chậm có thể kéo lùi cả mục tiêu phát triển
Áp lực của xã nằm trong bài toán rộng hơn: Tuyên Quang vừa phải hoàn tất các nhiệm vụ của ba chương trình mục tiêu quốc gia giai đoạn 2021–2025 được kéo dài, vừa chuẩn bị giai đoạn 2026–2030. Việc sắp xếp bộ máy và chuyển giao nhiệm vụ về cấp xã làm tăng khối lượng quản lý trong lúc thời gian thực hiện không còn nhiều. Đến hết quý III-2026, tỉnh giải ngân gần 498,8 tỷ đồng vốn đầu tư chuyển tiếp, tương đương 51,5% kế hoạch; riêng kinh phí thường xuyên của chương trình xây dựng nông thôn mới mới đạt 27,6%.
Tỷ lệ thấp không chỉ là vấn đề thủ tục. Khi vốn chậm được đưa vào công trình, đường, trường, công trình nước hay mô hình sinh kế cũng có nguy cơ chậm theo; xã vì thế khó hoàn thành tiêu chí đúng hạn. Các vướng mắc được ghi nhận gồm thủ tục đầu tư, giải phóng mặt bằng, giá vật liệu và thời tiết; một số nơi còn thiếu kinh nghiệm quản lý dự án, hoàn thiện hồ sơ và thanh quyết toán sau khi nhận nhiệm vụ từ cấp huyện. Muốn tháo gỡ, cần xác định rõ trách nhiệm từng đơn vị và xử lý hồ sơ, mặt bằng song song với thi công, thay vì chờ đến cuối kỳ mới chạy theo tỷ lệ.
Tăng tốc phải biến vốn thành kết quả trước hạn
Hai tháng cuối năm 2026, tỉnh tập trung tháo gỡ điểm nghẽn và nâng trách nhiệm các cấp, ngành để nguồn vốn phát huy hiệu quả. Với một số dự án thuộc chương trình phát triển vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, tỉnh đặt các mốc giải ngân trên 75% trước ngày 31-10, trên 90% trước ngày 30-11 và hoàn thành 100% trước ngày 31-12-2026. Các mốc này tạo áp lực cần thiết, nhưng không nên biến giải ngân thành cuộc chạy đua giải ngân bằng mọi giá: công trình phải đạt chất lượng, đúng đối tượng và có thể vận hành.
Bài toán nông thôn mới Tuyên Quang vì thế có hai vế không thể tách rời: đưa vốn ra khỏi kế hoạch và đưa lợi ích đến người dân. Đẩy nhanh giải ngân vốn Tuyên Quang sẽ mở đường cho tiến độ xây dựng hạ tầng, phát triển sản xuất và hoàn thành tiêu chí; nhưng chỉ giải ngân đúng tiến độ thôi chưa đủ nếu dự án thiếu hiệu quả hoặc sinh kế không bền vững. Mục tiêu 2028 là khả thi khi chính quyền giao việc rõ ràng, phối hợp tháo gỡ vướng mắc kịp thời và công khai kết quả theo từng tiêu chí. Chuẩn hiện đại năm 2030 sẽ là phép thử sâu hơn về chất lượng phát triển, không phải phần thưởng tự động sau khi đạt chuẩn.
